ένα θεατρικό για την δομή του σύμπαντος

Και στην μέση ο ήλιος
ένα θεατρικό για την δομή του σύμπαντος - atlaswiki
Το παρακάτω σχέδιο μαθήματος στηρίζεται σε ένα θεατρικό κείμενο το οποίο αναφέρεται στις αντιλήψεις των ανθρώπων σχετικά με τη θέση και τις κινήσεις της γης και άλλων ουράνιων σωμάτων, όπως αυτές διαμορφώθηκαν από διάφορους διανοούμενους σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Το κείμενο ονομάζεται « Για ένα πράγμα είμαι σίγουρη» και αντλήθηκε από την ιστοσελίδα «http://users.sch.gr/kassetas/theater.htm» (τελευταία πρόσβαση: 8.04.2014).

Βασική επιδίωξη του συγκεκριμένου σχεδίου είναι η κατανόηση από μέρους των μαθητών/-τριών όχι μόνο της δομής του σύμπαντος- όπως αυτή γινόταν αντιληπτή ανά τους αιώνες- αλλά και του ότι η επιστημονική γνώση βρίσκεται σε συνεχή εξέλιξη και δεν είναι στατική. Το σχέδιο διδασκαλίας μπορεί να χωριστεί σε τέσσερα επιμέρους μέρη: μία εισαγωγική συζήτηση, μια συζήτηση στο τέλος (συμπεράσματα) και δύο δραστηριότητες.

Σε ένα πρώτο στάδιο πριν δοθούν οι δραστηριότητες, το μικρό αυτό θεατρικό έργο δίνεται στα παιδιά για ανάγνωση και δραματοποίηση. Αυτό υπολογίζεται ότι θα διαρκέσει περίπου 20 λεπτά.

ένα θεατρικό για την δομή του σύμπαντος - atlaswiki

«Για ένα πράγμα είμαι σίγουρη»

Μουσική τζαζ…. Κηθ Τζάρρετ, Το κοντσέρτο της Κολωνίας…. .Η μουσική παίζεται για ένα περίπου λεπτό, προς το τέλος του οποίου ανοίγει αργά η αυλαία. Χωρίς να έχει σταματήσει η μουσική εμφανίζεται ένα αγόρι, με ρούχα 12ου αιώνα, κοιτάζει για λίγο τους θεατές χωρίς να μιλάει, ακούγεται μόνο η μουσική. Η μουσική βαθμιαία χαμηλώνει κι εκείνος λέει:

Για ένα πράγμα είμαι σίγουρος. Ότι γεννιόμαστε, μεγαλώνουμε και γερνάμε πάνω σε μία Γη κυριολεκτικά ακίνητη… Μέσα στις παιδικές αναμνήσεις μας κυκλοφορεί η βεβαιότητα μιας αμετακίνητης Γης, πάνω στην οποία μαθαίνουμε να περπατάμε, να τρέχουμε, να χορεύουμε και να παίζουμε κουτσό... Κι ένας ουράνιος Ήλιος που τα πρωινά ανεβαίνει, μεσουρανεί κι ύστερα αρχίζει να πέφτει… μέχρι που χάνεται… αφήνοντας πίσω τη νύχτα και την υπόσχεση ότι θα ξανάρθει… Είμαστε το ακίνητο κέντρο του Σύμπαντος… Όλα περιφέρονται γύρω μας…Ο Ήλιος, τα άστρα, οι Ουρανοί… Και οι επτά Ουρανοί… Είμαστε το κέντρο του Κόσμου…Είμαι απόλυτα σίγουρος γι αυτό…Αλλά και σαν ιδέα πολύ μου αρέσει.

Σταματάει…Ταυτόχρονα δυναμώνει η μουσική κι εκείνος αργά απομακρύνεται, ενώ έχει ήδη κάνει την εμφάνισή του ο δεύτερος, με ρούχα του 17ου αιώνα…Πάει στην ίδια θέση με τον προηγούμενο, κι ενώ η ένταση της μουσικής βαθμιαία ελαττώνεται, εκείνος, Δείχνει τον απερχόμενο και απευθυνόμενος στους θεατές, λέει:

Δεν είναι ψώνιο… Έζησε όμως τον 12ο αιώνα… Μ’ αυτή την ιδέα μεγάλωσε… Είναι όμως τόσο φανερό ότι έχει άδικο…Εγώ πιστεύω αυτά που λέει ο Κοπέρνικος…«πως η Γη μας δεν είναι παρά ένας πλανήτης, ένας από τους πλανήτες που περιφέρονται γύρω από τον Μεγάλο Πατέρα …τον Ήλιο… Εκείνος κάθεται στον θρόνο… Είναι ο βασιλιάς… Πώς λέμε «Ήλιε μου, ήλιε μου βασιλιά μου… Είναι ο Πατέρας του Κόσμου… Εκείνος είναι το Κέντρο του Σύμπαντος…Και είμαι σίγουρος γι’ αυτό… Απόλυτα σίγουρος…

Σταματάει να μιλάει και - ενώ «επανέρχεται» το ίδιο μουσικό κομμάτι – αρχίζει να απομακρύνεται μέχρι που χάνεται από τη σκηνή….Στο μεταξύ έχει ήδη κάνει την εμφάνισή του ένας τρίτος ντυμένος με ρούχα 19ου αιώνα ο οποίος, δείχνοντας τον απερχόμενο, απευθύνεται στους θεατές και λέει:

Δεν είναι ψώνιο… Απλώς έζησε τον 17ο αιώνα και αγνοεί βέβαια ότι ο Ήλιος δεν είναι το κέντρο του Κόσμου… Ο Ήλιος δεν είναι παρά ένα ασήμαντο αστεράκι του Γαλαξία, ένας μεσαίου μεγέθους μεσόκοπος «πολίτης» του Γαλαξία, δηλαδή του Κόσμου… Γιατί ο Γαλαξίας είναι το Σύμπαν… Όλα τα άστρα που βλέπουμε στον Ουρανό ανήκουν στον Γαλαξία… μαζί κι εκείνα που είναι στο ουράνιο ποτάμι…Βέβαια εκεί ψηλά ( δείχνει προς τα πάνω με τεντωμένο το δάκτυλο) στον αστερισμό της Ανδρομέδας διακρίνω «κάτι» που με βάζει σε σκέψεις…Αλλά ακόμα και αυτό το «κάτι» πρέπει να ανήκει στον Γαλαξία. Ο Γαλαξίας είναι ολόκληρο το Σύμπαν…Είμαι απόλυτα σίγουρος για αυτό…

Σταματάει να μιλάει και - ενώ «επανέρχεται» το ίδιο μουσικό κομμάτι – αρχίζει να απομακρύνεται μέχρι που χάνεται από τη σκηνή….Στο μεταξύ έχει ήδη κάνει την εμφάνισή της μία κοπέλα ντυμένη με ρούχα 20ου αιώνα (φοράει τζιν ) η οποία, δείχνοντας τον απερχόμενο, απευθύνεται προς τους θεατές και - ενώ η ένταση της μουσικής χαμηλώνει - τους λέει:

Δεν είναι ψώνιο…Απλώς έζησε τον 19ο αιώνα… Τότε που σχεδόν όλοι είχαν την πεποίθηση ότι ο Γαλαξίας είναι ένα από τα συνώνυμα της λέξης ΣΥΜΠΑΝ…Η ιδέα για τον ένα και μοναδικό Γαλαξία αντιστάθηκε μέχρι το έτος 1917… Τότε στήθηκε το μεγάλο τηλεσκόπιο στο όρος Γουίλσον και… καινούριες εικόνες ουρανού έκαναν την εμφάνισή τους… Ο μεγάλος αστρονόμος Εντγουιν Χαμπλ γρήγορα μας έπεισε ότι ο μικρός αινιγματικός λεκές στον χιτώνα της Ανδρομέδας δεν ήταν παρά... ένας άλλος γαλαξίας, ένας ακόμα γαλαξίας… ο Μ31, όπως ονομάστηκε … Ένας γειτονικός γαλαξίας… Βέβαια «τι γειτονικός»..όταν ο παγκόσμιος πρωταθλητής ταχύτητας, δηλαδή το Φως, θέλει δύο εκατομμύρια τριακόσιες χιλιάδες χρόνια για να φθάνει σε μας… Και τα πράγματα βέβαια δεν σταμάτησαν εκεί… Ένας -ένας οι γαλαξίες άρχισαν να υπάρχουν … Και όταν στήθηκε το διακοσίων ιντσών Πάλομαρ…«άρχισε το έργο»… Θαμποί, σχεδόν άμορφοι, ελικοειδείς και σπειροειδείς γαλαξίες τους οποίους, τώρα πια, μπορούσαμε να φωτογραφίζουμε σε διάφορες πόζες… «Μουσική των Ουρανών» όπως θα έλεγε ο μακαρίτης ο Κέπλερ… Μια Όπερα με τίτλο «φυγή των γαλαξιών»… Με τους ελάχιστους θεατές να χρησιμοποιούν τηλεσκόπια, ραδιοτηλεσκόπια, συλλογισμούς, αστροφυσική και άλλες ανθρώπινες επινοήσεις… Είμαι όμως σίγουρη ότι αυτό είναι η Αλήθεια… Γαλαξίες που συγκροτούν Σμήνη και Σμήνη γαλαξιών που συγκροτούν Υπερσμήνη… Είμαι απόλυτα σίγουρη ότι… επιτέλους φθάσαμε στην Αλήθεια…(χαμηλώνει τη φωνή )…Απόλυτα σίγουρη;…

Αργά αλλά σταθερά αρχίζει να πέφτει η Αυλαία…..


ένα θεατρικό για την δομή του σύμπαντος - atlaswiki

1. Εισαγωγική συζήτηση ( διάρκεια: 10 λεπτά)
Η εισαγωγική αυτή συζήτηση περιλαμβάνει κάποιες βασικές ερωτήσεις κατανόησης, προκειμένου να λυθούν στοιχειώδεις απορίες των παιδιών και να γίνει η ομαλή μετάβαση στις παρακάτω δραστηριότητες. Αυτές (οι ερωτήσεις) αφορούν κατά κύριο λόγο, το θέμα ( «Για τι μιλάει το κείμενο;»), τους αιώνες-σταθμούς στην ανάπτυξη της συμπαντικής ιδέας και τα πρόσωπα που σχετίζονται με αυτή- όπου αυτά επισημαίνονται- (« Σε ποιες χρονικές περιόδους αναφέρεται το κείμενο; Ποιοί ασχολήθηκαν με τη δομή του σύμπαντος;»). Παράλληλα, δίνεται χρόνος για διευκρίνιση άγνωστων λέξεων και τυχόν νοηματικών κενών (για παράδειγμα : «επτά Ουρανοί»).


2. Δραστηριότητα 1η ( διάρκεια: 30 λεπτά)

«Κοσμοθεωρίες»
«Γράψτε ένα μικρό κείμενο, στο οποίο να περιγράφονται οι απόψεις σας σχετικά με το πώς φανταζόσασταν το σύμπαν μας πριν την ανάγνωση του θεατρικού έργου. Στη συνέχεια, συμπληρώστε το κείμενο σας με μια ζωγραφιά πάνω σε αυτές τις ιδέες. »

Υλικά:
Φύλλα Α4
Μπογιές



Οδηγίες για τον/την εκπαιδευτικό:
Η δραστηριότητα αυτή προτείνεται να γίνει ατομικά. Τα παιδιά καλούνται να γράψουν ένα μικρό κείμενο σχετικά με τις ιδέες που είχαν πριν από την ανάγνωση του θεατρικού κειμένου για τη δομή του κόσμου και τη θέση του πλανήτη μας μέσα σε αυτόν. Μετά την ολοκλήρωση αυτού του σταδίου, μπορούν να το συμπληρώσουν με μία ζωγραφιά ή ένα σχεδιάγραμμα. Στη συνέχεια, κάθε μαθητής/-τρια θα παρουσιάσει την «κοσμοθεωρία» του και θα ακολουθήσει συζήτηση κατά την οποία τα παιδιά θα συγκρίνουν τις απόψεις τους. Κατά την παρουσίαση, ο/η εκπαιδευτικός μπορεί να γράφει κάποια βασικά στοιχεία στον πίνακα, ώστε να γίνει ευκολότερα η σύγκριση.



3. Δραστηριότητα 2η ( διάρκεια: 20 λεπτά)

« Χαρτογραφώντας τον κόσμο..»

Υλικά:
4 λευκά χαρτόνια
1 μεγάλο χαρτόνι ορθογωνίου μεγέθους για τη χρονογραμμή
Μπογιές
Κολλητική ταινία

Οδηγίες για τον εκπαιδευτικό:

ένα θεατρικό για την δομή του σύμπαντος - atlaswiki
Εικόνα 1. Ενδεικτικό χρονοδιάγραμμα ( στη θέση των εικόνων θα είναι οι ζωγραφιές των μαθητών/-τριών)

Ο τρόπος εργασίας των μαθητών/-τριών στη συγκεκριμένη δραστηριότητα είναι ο ομαδοσυνεργατικός. Τα παιδιά χωρίζονται σε 4 ομάδες ( αριθμός ανάλογος με τις περιόδους που αναφέρονται στο κείμενο). Κάθε ομάδα μελετώντας το κείμενο πρέπει να εξάγει πληροφορίες που αφορούν τον αιώνα που έχει αναλάβει. Έπειτα, αναλαμβάνει να οπτικοποιήσει τα στοιχεία που αφορούν τις γνώσεις των ανθρώπων της δεδομένης εποχής για τη συμπαντική δομή. Ουσιαστικά, τα παιδιά καλούνται να ζωγραφίσουν τον κόσμο όπως γινόταν αντιληπτός τοποθετώντας στην τότε αποδεκτή θέση ουράνια σώματα όπως η γη και ο ήλιος. Πρέπει να επισημανθεί, ότι εφόσον το κείμενο εστιάζει και στις κινήσεις αυτών, θα ζητηθεί από τα παιδιά να τις αποτυπώσουν με βελάκια ή με όποιον άλλο τρόπο προτιμούν προκειμένου το στοιχείο αυτό να αναδειχθεί. Τέλος, οι ζωγραφιές των παιδιών θα κολληθούν στο επάνω μέρος μιας χρονογραμμής, η οποία θα κολληθεί στον τοίχο της τάξης. Έτσι, θα γίνει κατανοητή όχι μόνο η εξέλιξη αλλά και η διάρκεια αυτών των ιδεών. Αυτό θα μπορούσε να γεννήσει γόνιμο προβληματισμό σχετικά με το γιατί κάποιες ιδέες, αν και εσφαλμένες, επικράτησαν για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Να σημειωθεί, πως η δραστηριότητα μπορεί να γίνει και με μορφή κολλάζ αντί ζωγραφιών.



3.Συζήτηση- Συμπεράσματα ( διάρκεια: 15 λεπτά)
Στο τελικό αυτό στάδιο, θα γίνει μια μικρή ανακεφαλαίωση. Στον πίνακα έχουν ήδη γραφτεί κάποιες βασικές απόψεις των παιδιών σχετικά με τη συμπαντική δομή. Τραβώντας μια διαχωριστική γραμμή ο/η εκπαιδευτικός σε συνεργασία με τους/τις μαθητές/-τριες γράφει τα χαρακτηριστικά της κυρίαρχης σήμερα επιστημονικής θεωρίας και επιχειρείται σύγκριση μεταξύ αυτών των δύο. Έτσι, τα παιδιά συνειδητοποιούν ποιες από τις απόψεις τους ήταν σωστές, ποιες ήταν λανθασμένες και με ποια εποχή σχετίζονταν αυτές περισσότερο.



Μία διδακτική πρόταση των φοιτητριώνΣωτηριάδου Μαρία και Τάτλη Ελένη






More pages