ένα παιχνίδι ρόλων για τη θέση της Γης στο Σύμπαν


ένα παιχνίδι ρόλων για τη θέση της Γης στο Σύμπαν - atlaswikiένα παιχνίδι ρόλων για τη θέση της Γης στο Σύμπαν - atlaswikiένα παιχνίδι ρόλων για τη θέση της Γης στο Σύμπαν - atlaswiki

Είναι ευρέως γνωστό ότι οι επιστήμονες, στην διάρκεια των αιώνων, έχουν έρθει αρκετές φορές σε σύγκρουση, υπερασπιζόμενοι διαφορετικές μεταξύ τους απόψεις. Ο τρόπος με τον οποίο διάφοροι επιστήμονες προσπαθούν να εξετάσουν τα φαινόμενα επηρεάζεται σε σημαντικό βαθμό από τις κοινωνικές, αλλά και θρησκευτικές, συνθήκες κάθε εποχής. Επιχειρώντας να καταστήσουμε τους μαθητές περισσότερο ικανούς να αντιληφθούν τον ρόλο της κοινωνίας στην επιστήμη, οργανώνουμε ένα παιχνίδι ρόλων με θέμα μια από τις μεγαλύτερες διαμάχες στην ιστορία της επιστήμης, τη σύγκρουση του γεωκεντρικού και του ηλιοκεντρικού μοντέλου για τη θέση της γης στο Σύμπαν.

δραστηριότητα

Αφού οι μαθητές χωριστούν σε ομάδες, μοιράζουμε το υλικό που αντιστοιχεί σε κάθε μία και το φύλλο εργασίας, προκειμένου τα παιδιά να επιλέξουν τον ρόλο που θα υποδυθούν και να σκιαγραφήσουν τα βασικά χαρακτηριστικά και επιχειρήματα τους. Από τη στιγμή που οι μαθητές ετοιμάσουν το υλικό τους, τους ζητάμε να μεταμφιεστούν ή να δημιουργήσουν το κλίμα της εποχής, έτσι ώστε να μην ξεφεύγουν από αυτό και να γίνει πιο διασκεδαστική η δραστηριότητα. Στην συνέχεια διεξάγεται το παιχνίδι ρόλων.
Το παιχνίδι ρόλων μπορεί να διεξαχθεί στα πλαίσια του μαθήματος της γεωγραφίας και συγκεκριμένα της ενότητας «Η Γη ως ουράνιο σώμα» της ΣΤ΄Δημοτικού.


χρονική διάρκεια

Ο χρόνος που θα χρειαστεί για την πραγματοποίηση του παιχνιδιού είναι περίπου δύο διδακτικές ώρες.


διδακτικό υλικό

Εισαγωγικές πληροφορίες
Σενάριο: Υποθέτουμε ότι βρισκόμαστε στην αρχαία Ελλάδα και συμμετέχουμε σε μια συζήτηση μπροστά στο ιερατείο σχετικά με τις διαφορετικές θεωρίες για τη θέση της γης στο Σύμπαν. Στη συζήτηση θα συμμετέχουν τέσσερις ομάδες και συγκεκριμένα οι εξής:
1η ομάδα: Σε αυτή ανήκουν οι φιλόσοφοι και αστρονόμοι που διατύπωσαν την γεωκεντρική θεωρία (που πίστευαν δηλαδή ότι η Γη είναι το κέντρο του Σύμπαντος).
2η ομάδα: Σε αυτή ανήκουν όσοι διατύπωσαν την Πυροκεντρική θεωρία, η οποία βοήθησε ώστε να αναπτυχθεί η ηλιοκεντρικοί θεωρία (που πίστευαν ότι στο κέντρο του Σύμπαντος υπάρχει μια δύναμη που λεγόταν πυρ, δηλαδή φωτιά).
3η ομάδα: Σε αυτή ανήκουν όσοι ανέπτυξαν την ηλιοκεντρικοί θεωρία (που πίστευαν ότι στο κέντρο του Σύμπαντος υπάρχει ο Ήλιος).
4η ομάδα: Σε αυτή ανήκουν οι ιερείς που θα συντονίζουν τη συζήτηση και θα είναι υπέρ της γεωκεντρικής θεωρίας.


Φύλλο εργασίας
1)Αφού διαβάσετε τα κείμενα γράψτε τα βασικά χαρακτηριστικά του ρόλου που υποδύεστε.

2)Μετά από την ανάγνωση των πληροφοριών που σας δόθηκαν καταγράψτε τα βασικά επιχειρήματα για να υπερασπιστείτε την άποψη σας.

3)Πως οι απόψεις της κοινωνίας εκείνης της εποχής επηρέασαν τις επιστημονικές αντιλήψεις;


Κανόνες
· Κατά τη διάρκεια της συζήτησης απαγορεύεται μια ομάδα να χαρακτηρίσει τα επιχειρήματα της άλλης είτε θετικά είτε αρνητικά. Δεν επιτρέπονται οι προσβολές και οι υποτιμήσεις.
· Θα πρέπει να τηρούνται τα χρονικά όρια και απαγορεύεται να διακόψει η μια ομάδα την άλλη όσο θα μιλάει.
· Θα πρέπει απαραίτητα όλοι να εκφέρουν άποψη.
· Οι μαθητές μπορούν να χρησιμοποιήσουν υλικά και πληροφορίες που να έχουν συναντήσει εκτός τάξης για να υποστηρίξουν την άποψη τους.
· Οι ρόλοι μοιράζονται με κλήρωση.
· Κάθε ομάδα θα αποτελείται από 8 περίπου άτομα.
· Οι κανόνες για τους χρόνους ομιλίας πρέπει να καθοριστούν και να γίνουν δεκτοί από όλους.
· Οι ομάδες θα έχουν ίσο χρόνο για να εκφράσουν τις απόψεις τους.
· Οι ομάδες που θα τηρούν τους κανόνες θα κερδίζουν ένα βαθμό.
· Όταν οι συμμετέχοντες διακόπτουν τη συζήτηση, θα χάνουν ένα βαθμό.
· Αν κάποιος θέλει να μιλήσει χωρίς να έρθει η σειρά του, τότε θα πρέπει να σηκώσει το χέρι του.
· Οι ψίθυροι και οι μυστικές συζητήσεις ανάμεσα στους συνομιλητές απαγορεύονται. Σε τέτοια περίπτωση οι συμμετέχοντες θα χάνουν ένα βαθμό.
· Σε περίπτωση που κάποιος συνομιλητής παραβιάσει τους καθορισμένους από όλους χρόνους ομιλίας, θα χάνει μισό βαθμό.


Διαδικασία
α) Για την πραγματοποίηση της συζήτησης, οι συμμετέχοντες μπορούν να μεταμφιεστούν και να αναπαραστήσουν το ρόλο τους θεατρικά, προκειμένου η διαδικασία να αποκτήσει περισσότερο ενδιαφέρον.
β) Για να μιλούν όλοι και να μην αδικηθεί κανένας, μπορεί να εφαρμοστεί το σύστημα των 3 καρτών.
Σύμφωνα με αυτό το σύστημα, κάθε ομάδα θα κρατάει 3 κάρτες σχολίων. Όποτε μια ομάδα θέλει να μιλήσει, θα σηκώνει αυτές τις κάρτες. Η κάθε ομάδα μπορεί, δηλαδή, να μιλήσει τόσες φορές όσες είναι οι κάρτες. Κανένας δεν μπορεί να υπερβεί αυτό το όριο των τριών καρτών.
γ) Το ίδιο μπορεί να γίνει με το μέτρημα των δαχτύλων.

ένα παιχνίδι ρόλων για τη θέση της Γης στο Σύμπαν - atlaswikiένα παιχνίδι ρόλων για τη θέση της Γης στο Σύμπαν - atlaswikiένα παιχνίδι ρόλων για τη θέση της Γης στο Σύμπαν - atlaswiki

Υλικό για όλες τις ομάδες

Μια από τις μεγαλύτερες φιλοσοφικές διαμάχες στην ιστορία της ανθρωπότητας είναι αυτή που προσπαθεί να ορίσει το κέντρο του Κόσμου αλλά και την θέση της Γης . Η διαμάχη αυτή ξεκίνησε πολύ νωρίς και συνεχίστηκε μέχρι και τις αρχές του 18ου αιώνα. Σε αυτή συμμετείχαν όλοι σχεδόν οι μεγάλοι επιστήμονες και επηρέασαν την ανάπτυξη όλων των επιστημών λίγο ως πολύ.

Πριν ξεκινήσουμε το ταξίδι μας μέσα στον χρόνο για να παρακολουθήσουμε την ανάπτυξη της ανθρώπινης σκέψης σε αυτό το θέμα θα δώσουμε τους ορισμούς των βασικών εννοιών.
Με τον όρο γεωκεντρική θεωρία εννοούμε το αστρονομικό αυτό μοντέλο όπου ο Γη, ως πλανήτης ή όχι, τοποθετείται στο κέντρο του Κόσμου. Αντίθετα η ηλιοκεντρική θεωρία είναι αυτή που τοποθετεί τον Ήλιο στο κέντρο του Κόσμου ή του πλανητικού συστήματος που αυτός ανήκει. Με τον όρο κόσμο εννοούμε ότι το σύνολο της ύλης. Η έννοια αυτή πήρε κατά την διάρκεια του χρόνου διαφορετικές ερμηνείες τις οποίες θα αναπτύξουμε στην συνέχεια.

Ο άνθρωπος, από την στιγμή που έπαψε να μαζεύει απλά τροφές για να ζήσει και άρχισε να οργανώνεται σε κοινωνίες και να αναπτύσσει την σκέψη του, προσπάθησε να ορίσει τόσο το περιβάλλον στο οποίο ζούσε, όσο και την δική του θέση σε αυτό. Από τον 6ο π. Χ. αιώνα που εκφράστηκαν οι πρώτες φιλοσοφικές απόψεις για την δομή του κόσμου και την θέση, το σχήμα και το μέγεθος της Γης μέχρι την ελληνιστική περίοδο, τρεις μπορούμε να πούμε ότι ήταν οι κυρίαρχες θεωρίες για τον κόσμο. Οι θεωρίες αυτές είναι οι ακόλουθες:
1. Γεωκεντρική θεωρία. Αυτή ήταν η κυρίαρχη άποψη στην αρχαιότητα. Στηρίζονταν στην γενική αντίληψη ότι η Γη βρισκόταν στο κέντρο του Σύμπαντος. Το σχήμα της ήταν σφαιρικό και αυτή ήταν ακίνητη. Βέβαια το σφαιρικό σχήμα δεν ήταν αποδεκτό από την αρχή.
Η πίστη αυτή στο γεωκεντρικό σύστημα, η οποία για έναν γήινο παρατηρητή της εποχής εκείνης ήταν δικαιολογημένη, είχε καθαρά θρησκευτική προέλευση και βασιζόταν στην άποψη ότι η Γη, ως κατοικία των θεών, πρέπει να είναι το ακίνητο κέντρο του Σύμπαντος, ώστε να μην ταράσσεται η ηρεμία των Ολυμπίων Θεών. Έτσι, καταλαβαίνουμε πως σύμφωνα με τη θεωρία εμείς, ως παρατηρητές, έχουμε μια προνομιακή θέση στο Σύμπαν. Είμαστε το κέντρο του Σύμπαντος, κάτι που σήμερα βεβαίως δεν είναι αποδεκτό. Η αστρονομική μελέτη των αρχαίων γινόταν στο μεγαλύτερό της μέρος από το ιερατείο, όμως τα αποτελέσματά της είχαν εφαρμογή στη γεωργία, ναυσιπλοία κ.α. Ίσως, έτσι γίνεται φανερό το αρκετά ενδιαφέρον γεγονός, ότι οι αρχαίοι Έλληνες θεωρούσαν ότι το ουράνιο Σύμπαν υπήρχε για να τους υπηρετεί.
2. Πυροκεντρική θεωρία. Κύριος φορέας της θεωρίας αυτής ήταν οι Πυθαγόρειοι Φιλόσοφοι. Το Πυρ ήταν η πρώτη Αρχή του Κόσμου και η έλξη που αυτό ασκούσε στα διάφορα άλλα σώματα δημιούργησε έναν σχηματισμό που αποτέλεσε το Σύμπαν.
3. Ηλιοκεντρική θεωρία. Με την διατύπωση από τους Πυθαγόρειους φιλοσόφους (αλλά και από άλλους της ίδιας εποχής φιλοσόφους, όπως ο Θέων ο Σμυρναίος για παράδειγμα) ότι η Γη δεν είναι στο κέντρο του Κόσμου, είχε συντελεστεί ένα πολύ μεγάλο βήμα για την διατύπωση μιας θεωρίας που θα τοποθετούσε τον Ήλιο στο κέντρο.

Τα επιχειρήματα εναντίον της περιστροφής γύρω από τον άξονα της και της τοποθέτησης του Ήλιου στο κέντρο συνοψίζονται ως εξής:
· Το φυσικό επιχείρημα των παρατηρούμενων αποτελεσμάτων της βαρύτητας στη Γη. Είναι γνωστό ότι τα αντικείμενα τα οποία εκτοξεύονται κατευθείαν προς τα πάνω, ξαναπέφτουν στη γη στο ίδιο μέρος (σημείο) από όπου εκτοξεύτηκαν. Εάν όμως η γη κινούνταν, θα έπρεπε τα εκτοξευόμενα αντικείμενα, κατά το ταξίδι τους αρχικά προς πάνω και ύστερα προς τα κάτω, να πέσουν πίσω από το σημείο από το οποίο εκτοξεύτηκαν.
· Η φυσική ένσταση ότι αν και η ταχύτητα περιστροφής της Γης είναι πολύ μεγάλη, κανένα αποτέλεσμα στα αντικείμενα που κινούνται στον αέρα δεν είχε παρατηρηθεί.
· Το γεγονός ότι δεν φαίνονταν αλλαγή των θέσεων των άστρων όπως φαίνονται από τη Γη σε διαφορετικά σημεία της τροχιάς.
· Η θέση του Ήλιου στο κέντρο του Σύμπαντος από μόνη της δεν εξηγεί το πρόβλημα που είχε απασχολήσει αστρονόμους στα μέσα του 4ου αιώνα, αυτό της ανισότητας των εποχών.
· Η θέση του Ήλιου στο κέντρο του Σύμπαντος ήταν ανεπαρκής και χωρίς σημασία για την επίλυση των ανωμαλιών στην κίνηση της σελήνης.

Ο Αρίσταρχος κατηγορήθηκε το 286 π.χ στην Αθήνα από τον στωικό φιλόσοφο Κλεάνθη ότι οι αστρονομικές θεωρίες του συγκρούονταν ευθέως προς τις θρησκευτικές απόψεις, σύμφωνα με τις οποίες η Γη είναι ακίνητη αποτελώντας το κέντρο του Σύμπαντος. Η διατύπωση της κατηγορίας ήταν ότι ο Αρίσταρχος ασεβεί και ταράσσει την ηρεμία των Θεών. Για άλλη μια φορά οι εξωτερικοί παράγοντες (παράγοντες έξω από τον χώρο της επιστήμης) αποδεικνύονται ιδιαίτερα σημαντικοί για τη χρονική στιγμή που θα έρθει η αλλαγή.

ένα παιχνίδι ρόλων για τη θέση της Γης στο Σύμπαν - atlaswikiένα παιχνίδι ρόλων για τη θέση της Γης στο Σύμπαν - atlaswiki

Υλικό για 1η ομάδα

Σε αυτή την ομάδα ανήκουν οι υποστηρικτές της γεωκεντρικής θεωρίας

ένα παιχνίδι ρόλων για τη θέση της Γης στο Σύμπαν - atlaswiki1) Αναξίμανδρος (610-546 π.Χ.) Ο δεύτερος και κατά άλλους ο πρώτος από τους φυσικούς φιλόσοφους. Γεννήθηκε στην Μίλητο το 610 π.Χ. και πέθανε λίγο μετά το 547 π.Χ. Λίγα είναι γνωστά για τη ζωή και το έργο του.
Υποστήριξε ότι η Γη είναι σφαιρική και βρίσκεται στο κέντρο του Σύμπαντος. Ο Αριστοτέλης στο «Περί ουρανού» Β13,295β10 έργο του αναφέρει ότι ο Αναξίμανδρος υποστήριζε πως η Γη είναι ακίνητη, διότι δεν μπορεί να κινηθεί προς καμία κατεύθυνση, αφού έχει ίση απόσταση από τα άκρα του Σύμπαντος, έλκεται με την ίδια ένταση προς όλα τα σημεία του ουρανού. Εδώ λοιπόν συναντάμε και την έννοια της βαρυτικής έλξης των σωμάτων, που διατύπωσε πολύ αργότερα ο Νεύτωνας και δεν ξέρουμε αν ήταν γνωστή την εποχή εκείνη. Ο φιλόσοφος Αναξίμανδρος εμφανίζεται ως πρόδρομος της θεωρίας της Μεγάλης Έκρηξης για τη δημιουργία του Σύμπαντος πριν από 2500 χρόνια.

2) Αναξιμένης (528-525 π.Χ.) Ο τρίτος Μιλήσιος φιλόσοφος, γιος του Ευρύστρατου. Έζησε στο δεύτερο μισό του 6ου π.Χ αιώνα και πέθανε πιθανώς σε ηλικία 60 χρονών κατά την 63η Ολυμπιάδα. Για τη ζωή και τις δραστηριότητες του Αναξιμένη γνωρίζουμε ελάχιστα πράγματα. Ήταν μαθητής του Αναξίμανδρου. Σύμφωνα με τον Πλούταρχο, ο Αναξιμένης λέει ότι με συμπύκνωση του αέρα γεννήθηκε πρώτα η Γη και ότι είναι πολύ πλατιά, ώστε να επιπλέει επάνω στον αέρα. Ο Ήλιος, η Σελήνη και τα υπόλοιπα άστρα έχουν την αρχή τους στη Γη. Λέει μάλιστα ότι τα άστρα και ο Ήλιος δεν κινούνται κάτω από τη Γη, όπως υποστήριζαν μερικοί, αλλά στριφογυρίζουν, όπως ο σκούφος πάνω στο κεφάλι μας.

3) Παρμενίδης ο Ελεάτης (515-450 π.Χ.) Παρουσίασε την έννοια της σφαιρικότητας του Σύμπαντος ως ένα όλον. Και τελικά, όπως και ο Αναξίμανδρος και ο Δημόκριτος, θεωρεί τη Γη το κέντρο αυτής της σφαίρας, που συμβολίζει το Σύμπαν, για να απέχει σε ίση απόσταση από όλα τα σημεία της σφαίρας αυτής. Ο Παρμενίδης παρουσίασε την έννοια της σφαιρικότητας της Γης και ότι ο Αποσπερίτης και Αυγερινός είναι το ίδιο ουράνιο σώμα, δηλαδή ο πλανήτης Αφροδίτη. Τέλος, πίστευε ότι η Σελήνη δεν έχει δικό της φως, αλλά μας φωτίζει με το φως που παίρνει από τον Ήλιο.

4) Πλάτωνας (428-347 π.Χ.) Υποστήριξε πρώτος το γεωκεντρικό σύστημα που μίλησε για τη θεωρία των ομόκεντρων σφαιρών. Στο έργο του «Τίμαιος» αναφέρει τη θεωρία ότι το αστρονομικό-πλανητικό σύστημα περιέχει δύο ομόκεντρες σφαίρες που αναπαριστάνουν το ζεύγος ουρανού και γης. Τα άστρα είναι στερεωμένα στην ουράνια σφαίρα, ενώ ο ήλιος, η σελήνη και οι υπόλοιποι πέντε πλανήτες κινούνται πάνω στην ουράνια σφαίρα. Πίστευε ότι τα ουράνια σώματα έκαναν κίνηση σε κύκλο. Παρόλο που για μας σήμερα θεωρείται λανθασμένη η άποψη του Πλάτωνα, ήταν ένα σημαντικό βήμα ώστε να ξεκινήσει δημιουργική σκέψη για τους επόμενους φιλοσόφους φυσικούς. Είναι, επίσης, σημαντικό να λάβουμε υπόψη τις συνθήκες που επικρατούσαν την εποχή εκείνη, καθώς δεν υπήρχαν τα κατάλληλα μέσα για αστρονομικές παρατηρήσεις.

5) Αριστοτέλης (384-322 π.Χ.) Όπως και ο Πλάτωνας, δεν ήταν αρχικά αστρονόμος αλλά φιλόσοφος που ασχολήθηκε και με την αστρονομία. Την αστρονομία γενικά την αντιμετώπιζε ως συμπλήρωμα της φιλοσοφίας, όχι όμως και τα μαθηματικά μέρη της, που τα άφηνε στους επαγγελματίες αστρονόμους. Ο Αριστοτέλης υποστήριξε ότι το κέντρο του Σύμπαντος είναι η Γη. Για να αποδείξει μάλιστα ότι το σχήμα της Γης είναι σφαιρικό, υποστήριξε ότι το χώμα -το ένα από τα τέσσερα βασικά στοιχεία της ύλης (αήρ, πυρ, γη, υδωρ) που υπάρχει σε όλα τα στερεά σώματα- είχε για φυσική θέση το κέντρο του Σύμπαντος. Όφειλε επομένως η Γη, που είναι το κέντρο του Σύμπαντος, να πάρει το κατάλληλο γεωμετρικό σχήμα όγκου, που είναι η σφαίρα. Αναφέρει μάλιστα στο «Περί Ουρανού» έργο του μια περίεργη για την εποχή του και πολύ σημαντική επιστημονική παρατήρηση, ότι τα βαρία σώματα, δηλαδή αυτά που πέφτουν, δεν διαγράφουν παράλληλες τροχιές, αλλά τροχιές που σχηματίζουν γωνία μεταξύ τους, επειδή όλες κατευθύνονται προς το ίδιο σημείο, το κέντρο της Γης.

Το γεωκεντρικό αυτό σύστημα πήρε μια πιο εξελιγμένη μορφή από τον πατέρα της Αστρονομίας Ίππαρχο (2ος αιώνας π.Χ.), ενώ την τελική του μορφή έλαβε από τον Πτολεμαίο Κλαύδιο (2ος αιώνας). Το τελειοποιημένο πια αστρονομικό γεωμετρικό σύστημα του Αριστοτέλη ονομάσθηκε και Πτολεμαϊκό σύστημα και καταγράφηκε και στο βιβλίο του Πτολεμαίου που φέρει τον τίτλο «Μαθηματική Σύνταξις» και αργότερα ονομάσθηκε «Μεγάλη Αστρονομική Σύνταξη» γιατί περιείχε και πολλές άλλες αστρονομικές γνώσεις.


Υλικό για 2η ομάδα

Σε αυτή την ομάδα ανήκουν όσοι υποστηρίζουν την Πυροκεντρική θεωρία, που έβγαλε τη Γη από το κέντρο του σύμπαντος και έδωσε την δυνατότητα να αναπτυχθεί η ηλιοκεντρική θεωρία. Είναι ουσιαστικά το ενδιάμεσο στάδιο ανάμεσα στην πορεία από το γεωκεντρικό στο ηλιοκεντρικό σύστημα.

ένα παιχνίδι ρόλων για τη θέση της Γης στο Σύμπαν - atlaswiki1) Κύριοι υποστηρικτές της θεωρίας αυτής ήταν οι Πυθαγόρειοι φιλόσοφοι. Βέβαια και σε αυτό το σημείο υπάρχουν μεγάλες διαφορές στις απόψεις των μελετητών. Είναι αλήθεια ότι βρίσκουμε αρκετές διαφορές ανάμεσα σε αυτό που διάφοροι συγγραφείς μας μεταφέρουν ως «διδασκαλία του Πυθαγόρα» και στις απόψεις διαφόρων Πυθαγόρειων φιλοσόφων, όπως για παράδειγμα του Φιλόλαου του Κροτωνιάτη, του Ηρακλείδη Ποντικού, του Έκφαντου ή του Ικέτα.

Κατά τους σχολιαστές του Πυθαγόρα, αυτός θεωρούσε ότι η Γη ήταν σφαιρική και τοποθετημένη στο κέντρο του Κόσμου. Θεωρούσε μάλιστα ότι αυτή δεν στηρίζονταν πουθενά. Η άποψη ότι η Γη δεν στηρίζονταν πουθενά ήταν μια εντελώς διαφορετική πρόταση από αυτές που είχαν παρουσιαστεί μέχρι την εποχή αυτή δηλαδή τον 6ο αιώνα π.Χ.

Οι Πυθαγόρειοι όμως φιλόσοφοι, και ιδιαίτερα αυτοί που αναφέραμε, θεωρούσαν ότι το Πυρ ήταν η πρώτη Αρχή του Κόσμου. Το Πυρ, λοιπόν, μετά την Δημιουργία του κόσμου συγκεντρώθηκε στο κέντρο του Κόσμου και η έλξη που αυτό ασκούσε στα διάφορα άλλα σώματα, δημιούργησε έναν σχηματισμό που δημιούργησε το Σύμπαν.
Με την διατύπωση από τους Πυθαγόρειους φιλοσόφους, αλλά και από άλλους της ίδιας εποχής φιλοσόφους όπως ο Θέων ο Σμυρναίος, της άποψης ότι η Γη δεν είναι στο κέντρο του Κόσμου είχε πραγματοποιηθεί ένα πολύ μεγάλο βήμα για την δημιουργία μιας θεωρίας που θα τοποθετούσε τον Ήλιο στο κέντρο.

2) Φιλόλαος ο Κροτωνιάτης (480-400 π.Χ.) Κορυφαίος Πυθαγόρειος των μέσων του 5ου αι. π.Χ., εποχής κατά την οποία διαλύθηκε βιαία ο Πυθαγόρειος σύλλογος. Αναφέρεται ότι ο ίδιος έγραψε τρία βιβλία με τις απόψεις του Πυθαγόρα, τα οποία αγόρασε από τους απογόνους του ο Πλάτωνας. Από τα βιβλία αυτά έγιναν γνωστές οι απόψεις του συλλόγου συνολικά, και σ' αυτά μάλλον στηρίχτηκαν όλες οι βιογραφίες του Πυθαγόρα. Η προσφορά του στα Μαθηματικά βρίσκεται στο ότι:
  • Μέτρησε τις ταχύτητες των πλανητών και πρότεινε νέα διάταξη των πλανητών, αμφισβητώντας τη Γη-κέντρο και τη γνώμη ότι ο 'Hλιος βρίσκεται στο μέσον των σωμάτων του Ουρανού, που πρότειναν οι πρώτοι Πυθαγόρειοι.
  • Ακόμη έδωσε το πρώτο μαθηματικό μοντέλο της κίνησης των Πλανητών και του Ουρανού, με τη μορφή 8 ομόκεντρων και συνεπίπεδων σφονδύλων (Πλάτων, Πολιτεία 375 π.Χ.).
Στα μέσα περίπου του 5ου αι. π.Χ. διαλύθηκε ο Πυθαγόρειος Σύλλογος και ο Φιλόλαος κατέφυγε στη Θήβα, όπου έζησε τα τελευταία χρόνια του. Υπάρχει όμως και η πληροφορία ότι καταδικάστηκε σε θάνατο από τον Κρότωνα, γιατί συνωμότησε για την εγκατάσταση τυραννίας στην πόλη (Διογένης). Ο Φιλόλαος ο Κροτωνιάτης θεωρούσε ότι η Γη δεν ήταν ακίνητη αλλά ότι περιστρέφονταν γύρω από το Πυρ που βρισκόταν στο κέντρο. Συγκεκριμένα ο Διογένης Λαέρτιος στο έργο του Φιλοσόφων Βίοι αναφέρει για τον Φιλόλαο ότι «…πρώτος αυτός ήταν που είπε πως η Γη κινείται κυκλικά, ενώ άλλοι το αποδίδουν στον Ικέτα τον Συρακούσιο». Μετά από αυτό ίσως αυτός να είναι ο πρώτος φιλόσοφος που θεώρησε την Γη ως πλανήτη.
3) Ο Ικέτας από τις Συρακούσες ήταν ένας πυθαγόρειος φιλόσοφος. Ο Ικέτας πίστευε στην περιστροφή της Γης και στην ύπαρξη της Αντίχθων. Αντίχθων είναι ένα υποθετικό σώμα του ηλιακού συστήματος με μάζα ίση με αυτή της Γης. Έτσι ο Έλληνας φιλόσοφος Φιλόλαος φαντάστηκε ότι υπήρχε η Αντίχθων στο μη γεωκεντρικό του μοντέλο. Εκεί όλα τα σώματα στο Σύμπαν περιστρέφονται γύρω από ένα Κεντρικόν Πυρ. Σύμφωνα με τον Φιλόλαο και τους Πυθαγόρειους, εφόσον οι πλανήτες αποτελούνταν από αιθέρια ύλη με ελάχιστη ή καθόλου πυκνότητα, η Αντίχθων, αυτή η αντι-γή, η οποία αποτελούνταν από τα ίδια υλικά με τον πλανήτη Γη, εξισορροπούσε το κέντρο ισορροπίας του σύμπαντος. Θεωρούσε πως οι πλανήτες βρίσκονταν σε ακινησία και πως μόνο η Γη κινείται. Ο Νικόλαος Κοπέρνικος, στο βιβλίο του Περί της περιφοράς των Ουράνιων σφαιρών, αναφέρεται στον Ικέτα, λέγοντας πως οι σκέψεις του Ικέτα και άλλων φιλοσόφων, τον έβαλαν σε σκέψεις για την κίνηση της Γης.

4)Ο Ηρακλείδης ο Ποντικός (388περ.-310 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας φιλόσοφος και αστρονόμος του 4ου αιώνα π.Χ. Καταγόταν από την πόλη Ηράκλεια του Πόντου. Ο Ηρακλείδης, όπως και ο Πυθαγόρειος φιλόσοφος Έκφαντος, πίστευε πως η Γη περιστρέφεται από τη Δύση προς την Ανατολή, χωρίς να κινείται προς άλλη κατεύθυνση . Υποστήριζε επίσης οτι η Αφροδίτη περιφερόταν γύρω από τον Ήλιο. Θεωρούσε επίσης οτι ο Κόσμος ήταν φτιαγμένος από μόρια και όχι άτομα, τα οποία δεν συνδέονταν μεταξύ τους.

5)Η Θεανώ η Θουρία ήταν αρχαία Ελληνίδα μαθηματικός και αστρονόμος. Καταγόταν από τους Θούριους της Κάτω Ιταλίας και άκμασε περί τον 6ο αιώνα π.Χ. Η Θεανώ ήταν κόρη του ιατρού Βροντίνου. Στην αρχή υπήρξε μαθήτρια του Πυθαγόρα και στη συνέχεια σύζυγός του, έστω κι αν αναφέρεται πως ήταν 30 χρόνια νεώτερή του. Δίδαξε αστρονομία και μαθηματικά στις Σχολές του Πυθαγόρα στη Σάμο και στον Κρότωνα. Μετά το θάνατο του συζύγου της φρόντισε τη διάδoσή της διδασκαλίας και του έργο του, τόσο στον κυρίως Ελλαδικό χώρο, όσο και στην Αίγυπτο, σε συνεργασία με τα παιδιά της τη Δαμώ, την Μαρία και Αριγνώτη και τους Μνήσαρχο και Τηλαύγη που ανέλαβαν με τη σειρά τους και τη διοίκηση των Πυθαγορείων σχολών. Θεωρείται η διασημότερη γυναίκα αστρονόμος και κοσμολόγος της αρχαιότητας.


Υλικό για 3η ομάδα

Σε αυτή την ομάδα ανήκουν όσοι υποστηρίζουν την ηλιοκεντρική θεωρία.

ένα παιχνίδι ρόλων για τη θέση της Γης στο Σύμπαν - atlaswiki
1) Ο Αρίσταρχος ο Σάμιος στην προσπάθειά του να δώσει ερμηνεία στην ανάδρομη πορείας των πλανητών Άρη, Δία και Κρόνου πρότεινε την τοποθέτηση του Ηλίου ακίνητου στο κέντρο του συστήματος. Η παραπάνω υπόθεση του Αρίσταρχου αναφέρεται μεταξύ άλλων (Πλούταρχος, Αέτιος κλπ) και από τον Αρχιμήδη στο έργο του Ψαμμίτης. Εκεί βρίσκουμε ότι: «Ο Αρίσταρχος ο Σάμιος έγραψε κάποιες υποθέσεις ότι δηλαδή οι απλανείς αστέρες και ο ήλιος μένουν ακίνητοι και η γη περιφέρεται σε τροχιά κύκλου γύρω από τον ήλιο ο οποίος βρίσκεται στο μέσον της διαδρομής…». Είναι γεγονός ότι ο Αρίσταρχος με τα όργανα και τα μέσα της εποχής του δεν ήταν δυνατόν να επιβεβαιώσει την θεωρία του. Η κυρίαρχη άποψη ήταν αυτή της γεωκεντρικής θεωρίας, ανεξάρτητα από τις διαφορές που είχε κάθε φιλόσοφος-αστρονόμος. Η Γη ήταν η κατοικία των Θεών και επομένως δεν ήταν δυνατόν να μην κατέχει το κέντρο, ώστε να περιφέρονται γύρω από αυτή όλα τα υπόλοιπα ουράνια σώματα τιμώντας τη.

2) Ο Απολλόδωρος ο Αθηναίος (180- 110 π.Χ.) ήταν γιος του Ασκληπιάδη. Έζησε στην Αλεξάνδρεια και ήταν μαθητής του Αρίσταρχου. Ασχολήθηκε με την επιστημονική ζωή του "Μουσείου" της Αλεξάνδρειας. Διώχτηκε από την Αλεξάνδρεια από τον Πτολεμαίο και πήγε στην Πέργαμο, γύρισε και πέθανε στην Αθήνα.

3)Ο Θέων ο Σμυρναίος (2ος μ.Χ. αι.) ήταν Έλληνας φιλόσοφος, μαθηματικός και αστρονόμος. Μελέτησε τους Ερμή και Αφροδίτη και διατύπωσε την άποψη ότι κινούνται γύρω από τον Ήλιο. Ακόμα ο Θέων κατέγραψε σε βιβλίο όλες σχεδόν τις εργασίες των αρχαίων Ελλήνων αστρονόμων. Το βιβλίο αυτό εκδόθηκε και στα λατινικά το 1656: Theonis Smyrnaei Platonidi liber de Astronomia.


Υλικό για 4η ομάδα

Στην ομάδα αυτή ανήκουν οι ιερείς της αρχαιότητας που ήταν αντίπαλοι της ηλιοκεντρικής θεωρίας. Είναι οι επικεφαλείς της συζήτησης, καθώς είναι αυτοί που κάλεσαν σε συζήτηση τους επιστήμονες με τις διαφορετικές απόψεις για να λογοδοτήσουν για τη στάση τους.

Από αρχαιοτάτων χρόνων το να ασκεί κανείς τη λατρεία των θεών ήταν δικαίωμα στους Έλληνες σε κάθε ελεύθερο άνδρα. Μεταξύ θεών και ανθρώπων δεν υπήρχε τάξη. Ο αρχηγός κάθε οικογένειας ήταν και ιερέας αυτής, δηλαδή αυτός που τελούσε, για χάρη της οικογένειας του, την προς τους θεούς θυσία, μέσω της οποίας, όπως πίστευαν, ερχόταν κοντά στους θεούς προς τους οποίους τελούσε τη θυσία. Η τέλεση όμως της λατρείας (στην οποία περιλαμβανόταν και η θυσία) κάποιου θεού περιελάμβανε τύπους και λέξεις που κρατούνταν μυστικοί. Γι’ αυτό όταν ιδρύθηκε το ιερατείο της πόλης, ενώθηκαν τα γένη. Έτσι κάθε γένος εκτελούσε την λατρεία κάθε ιδίου θεού, και εξασφάλιζε ότι θα τηρηθούν οι μυστικοί κανόνες των νομίμων και των πατροπαράδοτων εθίμων κατά την θυσία προς κάθε θεό. Με αυτό τον τρόπο ο θεός που τιμούσε το γένος έγινε πλέον θεός της πόλεως. Όμως προέκυψε η ανάγκη να οριστεί από κάθε γένος ένας ιερέας της θεότητας, που θα έκανε τις θυσίες.
Όταν στους παλαιότερους πολίτες κάθε πόλης, οι οποίοι ήταν του ιδίου γένους, προστέθηκαν και νέοι πολίτες, όρισαν πως το αξίωμα του ιερέα και της ιέρειας θα είναι κληρονομικό. Τέτοια γένη με θρησκευτική εξουσία ήταν των Ευμολπιδών και Κήρυκων στην Ελευσίνα, των Βουτάδων και οι Φυταλίδων στην Αθήνα κ.λ.π. Για να γίνει όμως κάποιος ιερέας κάποιου θεού, δεν αρκούσε να ήταν μόνο μέλος του γένους και να γνωρίζει όλους τους άγραφους θεσμούς και τα ιερά έθιμα, αλλά να είναι αρτιμελής και να τηρεί αγνό βίο. Αυτοί που γίνονταν ιερείς δεν αποτελούσαν ιδιαίτερη τάξη, αλλά είχαν κανονικά επαγγέλματα. Όμως τους τιμούσε ιδιαίτερα ο λαός. Οι ιερείς ως πολίτες ήταν συντηρητικοί και ενάντια σε κάθε καινοτομία. Ενώ ταυτόχρονα είχαν μια επικίνδυνη εξουσία, γιατί λόγω της θέσης τους οι πολίτες τους θεωρούσαν σοφούς και άξιους.
Κύρια έργα των ιερέων ήταν να κάνουν τις θυσίες και τις άλλες ιερές τελετές. Εκτός όμως αυτών, έργα των ιερέων ήταν η καθαριότητα του ναού, η συντήρηση του ναού, η καλλιέργειας των κτημάτων που ανήκαν στο ναό, η πώληση των δερμάτων που είχαν τα ζώα που θυσιάζονταν και γενικότερα η προστασία της περιουσίας του ιερού (ιδίως από την αρπαγή κτημάτων που ανήκαν στο θεό) και η προστασία οποιουδήποτε κατέφευγε στο ναό για άσυλο -προστασία.
Με τον καιρό το αξίωμα σταμάτησε να είναι κληρονομικό και το αποκτούσαν όσοι εκλέγονταν στη Συνέλευση ή με κλήρωση (όπου ο κλήρος λειτουργεί ως Θεός και εκφράζει τη θεία θελήση).


στάσεις και δεξιότητες που καλλιεργούνται και συμβάλλουν στην εκπαίδευση του πολίτη

Οι ρίζες της τεχνικής του παιχνιδιού ρόλων βρίσκονται στην τέχνη του θεάτρου, που οι ηθοποιοί υποδύονται συγκεκριμένους ρόλους και συμμετέχουν σε μια ολοκληρωμένη παράσταση. Σκοπός της τεχνικής αυτής στην εκπαίδευση είναι η εμπλοκή όλων (συμμετεχόντων και θεατών) στη διαδικασία μάθησης, να εκφράσουν τις αντιλήψεις τους μέσα σε ένα επιστημονικό πλαίσιο και να οικοδομήσουν τη γνώση τους σε δύσκολες, αφηρημένες και σύνθετες έννοιες της επιστήμης. Οι βασικές εκπαιδευτικές αρχές στις οποίες στηρίζεται η τεχνική των παιχνιδιών ρόλων είναι η ενεργητική συμμετοχή και η συνεργασία των συμμετεχόντων.
Με ευχάριστο και δημιουργικό τρόπο δίνεται στους μαθητές η ευκαιρία να επιτύχουν αβίαστα τους παραπάνω στόχους και να εμπλακούν στην επιστήμη, αποτινάζοντας από τη σκέψη τους ότι οι φυσικές επιστήμες έχουν μεγάλο βαθμό δυσκολίας και είναι απρόσιτες στο ευρύ κοινό.


Για σχετικές πληροφορίες προτείνονται οι εξής σελίδες:
«Από το γεωκεντρικό στο ηλιοκεντρικό σύστημα»
«Η Δομή των Επιστημονικών Επαναστάσεων»


μια διδακτική πρόταση από
την Ξανθοπούλου Αναστασία και τη Στοϊκούδη Μαρία

More pages