αντιπαράθεση επιχειρημάτων για την καταστροφή του περιβάλλοντος

αντιπαράθεση επιχειρημάτων για την καταστροφή του περιβάλλοντος - atlaswiki αντιπαράθεση επιχειρημάτων για την καταστροφή του περιβάλλοντος - atlaswiki αντιπαράθεση επιχειρημάτων για την καταστροφή του περιβάλλοντος - atlaswiki

οδηγίες για την διδασκαλία


Βάζουμε τα τρία κείμενα που ακολουθούν σε τρεις διαφορετικούς φακέλους. Προτρέπουμε τα παιδιά να χωριστούν σε τρεις ομάδες και στη συνέχεια να διαλέξει η κάθε ομάδα ένα φάκελο. Αφήνουμε κάποιο χρονικό διάστημα ώστε τα παιδιά να διαβάσουν και να κατανοήσουν το κείμενο και στη συνέχεια να συντάξουν μια παράγραφο με τα κυριότερα στοιχεία. Το επόμενο βήμα είναι να παρουσιάσουν το περιβαλλοντολογικό πρόβλημα που περιέχει ο φάκελός τους στις άλλες δυο ομάδες-η παρουσίαση μπορεί να γίνει από ένα ή και περισσότερα παιδιά της ομάδας. Αφού και οι τρεις ομάδες κάνουν την παρουσίαση τότε διεξάγεται στην τάξη μία γενικότερη συζήτηση και για τα τρία προβλήματα που θα οδηγήσει σε σκέψη και προβληματισμό. Πρέπει να τονιστεί πως οι ομάδες μπορούν να κάνουν ερωτήσεις στους ομιλητές ώστε να λύσουν τις απορίες τους και να κατανοήσουν καλύτερα τα φαινόμενα που αναλύονται.


διδακτικό υλικό

Ως διδακτικό υλικό παρουσιάζουμε τρια κείμενα που διαπραγματεύονται με το φαινόμενο του θερμοκηπίου, την τρύπα του όζοντος και την όξινη βροχή αντίστοιχα:

Το φαινόμενο του θερμοκηπίου

Στο φαινόμενο του θερμοκηπίου, ορισμένοι ρύποι, όπως το διοξείδιο του άνθρακα, ενεργούν όπως τα τζάμια σε ένα
θερμοκήπιο. Επιτρέπουν δηλαδή την είσοδο των ηλιακών α­κτίνων στη γήινη ατμόσφαιρα και τη γη, αλλά εμποδίζουν την έξοδο της θερμότητας. Το θερμικό αυτό «φράγμα» θεωρείται ότι έχει αλλάξει το κλίμα της γης (FisheI et al., 1990' Samuel, 1992).

Το φαινόμενο του θερμοκηπίου και συνακόλουθα η μετα­βολή του κλίματος έχει προστεθεί στα προβλήματα που απα­σχολούν τη διεθνή κοινότητα.

Το φαινόμενο του θερμοκηπίου υπήρξε πάντοτε ως απο­τέλεσμα των ιδιοτήτων ορισμένων συστατικών της γήινης ατμόσφαιρας, αλλά σήμερα εμφανίζεται οξυμένο λόγω της εντατικοποίηση; διαφόρων ανθρωπογενών δραστηριοτή­των. Έτσι, τα βιομηχανικά και γεωργικά αέρια και κυρίως το διοξείδιο του άνθρακα, που προέρχονται από καύσεις ορυ­κτών καυσίμων, έχουν δημιουργήσει στα κατώτερα στρώ­ματα της ατμόσφαιρας ένα πυκνό κάλυμμα, το οποίο επιτρέπει τη διέλευση της εισερχόμενης ηλιακής ακτινοβολίας (μικρού μήκους κύματος). Ταυτόχρονα παγιδεύει, απορρο­φώντας κατά την έξοδό της ένα μέρος της ανακλούμενης από τη γη προς το διάστημα υπέρυθρης ακτινoβoλίας (μεγά­λου μήκους κύματος). Το αποτέλεσμα αυτής της δράσης, κάτω από φυσικές συνθήκες και χωρίς την έκλυση των αερίων ανθρώπινης προέλευσης, ήταν ευεργετικό, γιατί κατακρα­τούσε θερμότητα η οποία αλλιώς θα έφευγε προς το διάστη­μα, διατηρώντας έτσι τη θερμοκρασία της γης κατά 3,0 βαθ­μούς Κελσίου μεγαλύτερη από ό,τι θα ήταν, αν δε λάμβανε χώρα το φαινόμενο. Σήμερα, με την αύξηση των συγκεντρώσεων των «θερμοκηπικών αερίων» στην ατμόσφαιρα, το φαι­νόμενο του θερμοκηπίου έχει ενισχυθεί, μ~ αποτέλεσμα .την συνεχή αύξηση της θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας (Unιted Nations,1996).
Τον τελευταίο αιώνα και ειδικότερα στη δεκαετία του 1890, η μέση θερμοκρασία της γης ανερχόταν στους 14,6 βαθ­μούς Κελσίου και κατά τη δεκαετία του 198,0 έφθασε στoυς 15,21, δηλαδή είχαμε μια μικρή αύξηση της μέσης πλανητικής ατμοσφαιρικής θερμοκρασίας κατά 0,60 C (Firor, 1992' Γεωργόπουλος,1996).
Με τους παρόντες ρυθμούς παραγωγής αερίων θερμοκη­πίου, υπολογίζεται ότι ο ρυθμός αύξησης της θερμοκρασίας του πλανήτη θα κυμαίνεται ανάμεσα στους 0,2 και 0,5 βαθ­μούς Κελσίου ανά δεκαετία. Γύρω στο 2100, η αύξηση της θερμοκρασίας θα είναι από 20 έως 50 Κελσίου, ίση με εκείνη που χρειάστηκε 18.000 χρόνια στη φύση για να συμβεί (Samuel, 1992' Firor, 1992).
Η αυξανόμενη θερμοκρασία θα έχει επιπτώσεκ στο επί­πεδο των θαλασσών, στη δημόσια υγεία, στις βροχοπτώσεις και στα φυσικά οικοσυστήματα (Abrahamson, 1989' Fisher et al., 1990' Goudie, 1990' Gribbin, 1992' Hayes and Smith, 1993' Αναγνωστόπουλος, 1993' United Nations, 1996).
Η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη και ιδιαίτερα των πόλων είναι πολύ πιθανόν λόγω τήξης των πάγων των πόλων να έχει αποτέλεσμα την ανύψωση της στάθμης των θαλασσών από 50 εκατοστά έως 2 μέτρα για μια μέση θερμο­κρασιακή αύξηση γύρω στους 20 _50 C. Ο πλημμυρισμός των εκβολών των ποταμών καθώς και η αλάτωση του υδροφό­ρου ορίζοντα όλων των περιοχών που θα πλημμυρίσουν θα είναι οι πρώτες συνέπειες αυτή; της αύξησης της στάθμης της θάλασσας.
Όσον αφορά τη δημόσια υγεία, η θνησιμότητα που σχετί­ζεται με καρδιαγγειακά και αναπνευστικά νοσήματα θα αυ­ξηθεί, ιδιαίτερα στα ηλικιωμένα άτομα κατά τη διάρκεια απότομων κυμάτων καύσωνα. Επίσης, πρέπει να αναμένονται αλλαγές στη γεωγραφική κατανομ11 των ασθενειών που με­ταδίδονται στον άνθρωπο από φορείς, όπως έντομα (π.χ. ελονοσία από τα κουνούπια).
Η άνοδος της θερμοκρασίας; προς τα μεγάλα γεωγραφικά πλάτη θα έχει ως αποτέλεσμα τη μετατόπιση της ζώνης των βροχοπτώσεων από τον ισημερινό προς το βορρά, με ταυ­τόχρονη ερημοποίηση του κάτω τμήματος της εύκρατης ζώ­νης.
Όσον αφορά τα δάση, οι ξηρασίες θα είναι πιο έντονες, οι πυρκαγιές πιο εκτεταμένες και η δράση των παρασιτικών εντόμων πιο καταστρεπτική.

Τα κυριότερα ανθρωπογενούς προέλευσης αέρια που συμμετέχουν στο φαινόμενο του θερμοκηπίου είναι (Abra­hamson, 1989' Firor, 1992): το διοξείδιο του άνθρακα, το με­θάνιο, οι χλωροφθοράνθοακετ, το όζον της τροπόσφαιρας, το μονοξείδιο του άνθρακα, τα οξείδια του αζώτου, οι πτητι­κές οργανικές ενώσεις και τα ιχναέρια του θείου.

Η «τρύπα» του όζοντος
Tο όζον είναι αέριο, µια μορφή «εµπλουτισµένου οξυ­γόνου» επικίνδυνη στην εισπνοή. Γι' αυτό και στα χαµη­λότερα στρώματα της ατμόσφαιρας, όπου παράγεται δευτε­ρογενώς από τους αέριους ρύπους και την ηλιακή ακτινοβο­λία, αποτελεί επικίνδυνο φωτοχημικό ρυπαντή. Αντίθετα, στη στρατόσφαιρα σε 20-30 χιλιόμετρα υψόμετρο από την επιφάνεια της γης, βρίσκεται το όζον που παίζει ευεργετικό ρόλο, λειτουργώντας ως προστατευτικό φίλτρο του πλανήτη απέναντι στην υπεριώδη ηλιακή ακτινοβολία. Όταν το µο­ριακό οξυγόνο στη στρατόσφαιρα βομβαρδιστεί µε υπε­ριώδη ακτινοβολία, διασπάται σε δύο ελεύθερα άτομα. Εάν ένα από αυτά ενωθεί µε ένα µόριο οξυγόνου, τότε προκύπτει το όζον, το οποίο είναι ασταθές. Έτσι, κατά τη διάρκεια αυ­τών των χημικών µμεταβολών, συνεχώς απορροφάται υπεριώ­δης ακτινοβολία και συνεπώς η ηλιακή ακτινοβολία φτάνει στη γη «φιλτραρισµένη» (Gribbin, 1988' Fishcer et al., 1990).
Πολλές φορές γίνεται σύγχυση ανάμεσα στο φυσικό στρατοσφαιρικό στρώμα του όζοντος και στο τροποσφαι­ρικό όζον. Το στρατοσφαιρικό όζον βρίσκεται σε απόσταση 20-30 χιλιόμετρα µμακριά από την επιφάνεια της γης και λει­τουργεί, ως ασπίδα στην επιβλαβή υπεριώδη ακτινοβολία του ήλιου. Το τροποσφαιρικό όζον βρίσκεται σε ύψος 0-10 χιλιο­µέτρων από την επιφάνεια της γης, προέρχεται από τις αν­θρώπινες δραστηριότητες και είναι ρυπασµένο. Επειδή οι δύο αυτές συγκεντρώσεις του όζοντος δεν επικοινωνούν, µπορούμε να πούμε ότι το όζον το χρειαζόμαστε να βρίσκε­ται στη στρατόσφαιρα (όπου µμειώνεται), αλλά δεν το θέλουμε στην τροπόσφαιρα (όπου περισσεύει).
Επίσης, οι χλωροφθοράνθρακες, γνωστοί διεθνώς ως CFC's, υπήρξαν οι πρώτες χημικές ουσίες που ήταν η αιτία της καταστροφής της ισορροπίας του όζοντος στη στρατό­σφαιρα. Οι ουσίες αυτές χρησιμοποιούνται στα ψυγεία και στα κλιματιστικά, στα αφρώδη πλαστικά (πολυουρεθάνη), στα προωθητικά αέρια (σπρέι) ορισμένων ουσιών, στα δια­λυτικά της βιομηχανίας και στο χημικό καθαρισμό.
Το στρατοσφαιρικό όζον καταστρέφεται από το µονοξεί­διο του αζώτου (ΝΟ) που εκπέμπουν τα αεριωθούμενα. Με­γάλες ποσότητες μονοξειδίου του αζώτου εκπέμπονται α­πευθείας στη στρατόσφαιρα από υπερηχητικά αεροπλάνα (π.χ.Concord, Tupolev) που εκτελούν στρατοσφαιρικές πτή­σεις.
Ως προς τις επιπτώσεις της μείωσης της στιβάδας του όζο­ντος στη στρατόσφαιρα, για κάθε ποσοστιαία μονάδα µείωσής της, αντιστοιχεί αύξηση κατά 2% των υπεριωδών ακτί­νων που φθάνουν στην επιφάνεια της γης (Fisher et al., 1990). Οι επιπτώσεις από τη μείωση του στρώματος του στρατοσφαιρικού όζοντος θεωρείται ότι μπορεί να είναι ολέθριες στην ανθρώπινη υγεία, µε αύξηση των κρουσμάτων καρκίνου του δέρματος και των κρουσμάτων καταρράκτη. Εξάλλου, οι υπεριώδεις ακτινοβολίες εξασθενούν το ανοσο­ποιητικό σύστημα του ανθρώπινου οργανισμού, µε αποτέλε­σµα αυτός να γίνεται περισσότερο ευάλωτο; στις διάφορες λοιμώξεις.
Οι συνέπειες της μείωσης του όζοντος είναι επίσης σοβα­ρές τόσο για τη βιωσιμότητα των οικοσυστημάτων, όσο και για την κάλυψη των αναγκών διατροφής σε όλα τα επίπεδα της τροφικής αλυσίδας. Έτσι, θεωρείται ότι µπορεί να µειω­θεί η απόδοση των καλλιεργειών επειδή µπορεί να ανασταλεί ο ρυθμός της φωτοσύνθεσης στα φυτά ή να µμεταβληθεί η µμορφολογία τους ή να µειωθεί η ανάπτυξή τους ή και να δια­ταραχθεί ο πολλαπλασιασμός τους. Βέβαια η υπερβολική έκθεση στον ήλιο ήταν ανέκαθεν επικίνδυνη. Σήμερα όμως µε την ελάττωση του στρώματος του στρατοσφαιρικού όζοντος, αυξάνει ακόμα περισσότερο ο κίνδυνος για την υγεία και το περιβάλλον (Gribbin, 1988).

Η
όξινη βροχή
Στις ανεπτυγμένες χώρες, οι ποσότητες των αερίων ρύπων που εκλύονται από τις βιομηχανικές καύσεις και τις καύ­σεις των αυτοκινήτων, ενώνονται µε τους υδρατμούς της α­τµόσφαιρας και µμετατρέπονται σε θειικό και νιτρικό οξύ. Ει­δικά από τις καύσεις του µαζούτ και του ντήζελ πετρελαίου που έχουν αυξημένη περιεκτικότητα σε θείο, σχηματίζεται το διοξείδιο του θείου. Αυτό είναι χημικά πολύ ενεργό και σχη­µατίζει στην ατµόσφαιρα τριοξείδιο του θείου, το οποίο διαλυόμενο στη βροχή, στους ποταμούς και στις λίμνες μετα­τρέπεται σε θειικό οξύ ή σε άλατά του. Τα προϊόντα αυτά μαζί με τα οξείδια του αζώτου και το σχηματιζόμενο νιτρικό οξύ δημιουργούν την όξινη βροχή. Η όξινη βροχή ρυπαίνει τα νερά και το έδαφος, διαταράσσει τη γονιμότητα και την καρποφορία της χλωρίδας και καταστρέφει τους μικροορ­γανισμούς που βρίσκονται στο ριζικό σύστημα των φυτών. Εκτός δηλαδή του ότι η όξινη βροχή είναι άμεσα τοξική για τα φυτά, έμμεσα αποδυναμώνει τους μηχανισμούς άμυ­νάς τους απέναντι στις ξηρασίες στους παγετούς, στα πα­ράσιτα και στα έντομα (Keith, 1982' Athar and Kramer, 1983).
Θεωρείται ότι η ριζική λύση του προβλήματος της όξινης βροχής βρίσκεται στην εφαρμογή του υγραερίου και της με­θανόλης ως εναλλακτικών καυσίμων ή στη χρήση των ήπιων μορφών ενέργειας.
Με τον όρο όξινη βροχή (acid rain) εννοούμε τη βροχή με ρΗ χαμηλότερο του φυσιολογικού. Ως φυσιολογικό ρΗ για την καθαρή βροχή θεωρείται η τιμή 5,6, η οποία αντιστοιχεί στο ρΗ του αποσταγμένου νερού, που βρίσκεται σε ισορρο­πία με το διοξείδιο του άνθρακα της ατμόσφαιρας. Ανάλο­γος ορισμός ισχύει και για τα άλλα μετεωρικά κατακρημνί­σματα (χιόνι, χαλάζι, ομίχλη).

Επιπτώσεις της όξινης βροχής στο περιβάλλον

Έχει διαπιστωθεί ότι το φαινόμενο της όξινης βροχής έχει επιπτώσεις σ' όλα σχεδόν τα συστατικά της βιόσφαιρας: το έδαφος, τα δάση, τις λίμνες και την υδρόβια ζωή, τα διά­φορα υλικά, τα κτίρια και τα μνημεία.
Γενικά, το έδαφος αντιστέκεται καλύτερα στις επιπτώσεις της όξινης βροχής σε σχέση με τα ποτάμια και τις λίμνες. Η ευπάθειά του διαφέρει ανάλογα με τον τύπο του, το είδος του βραχώδους υποστρώματος που καλύπτει, και τη χρήση στην οποία υποβάλλεται. Τα πιο ευπαθή εδάφη είναι αυτά που έχουν βραχώδες υπόστρωμα από γρανίτη, γνεύσιο ή χα­λαζία. Η περιεκτικότητα των εδαφών αυτών σε ανθρακικό ασβέστιο είναι χαμηλή, επομένως η ικανότητά τους να εξου­δετερώνουν τα οξέα που δέχονται είναι μικρή.
Τα δάση στις ΗΠΑ και τον Καναδά, τη Σουηδία, τη Γερμα­νία και γενικότερα στην κεντρικη Ευρώπη, παρουσιάζουν ση­μαντική ελάττωση της ετήσιας αυξησής τους. Ειδικότερα, το 5% των δασών της Γερμανίας, έχει νεκρωθεί, ενώ ένα ποσοστό 30-50% έχει υποστεί λιγότερο ή περισσότερο σοβαρές βλάβες. Από τα διάφορα δασοπονικά είδη, η ελάτη έχει υπο­στεί σε μεγαλύτερο βαθμό βλάβες και ακολουθούν κατά σει­ρά η πεύκη, η ερυθρελάτη και η οξυά.
Οι λόγω ρύπανσης όξινες λίμνες δίνουν την εντύπωση «νεκρών» λιμνών. Στην πραγματικότητα έχουν ζωή, αλλά μια ζωή παράξενη και χωρίς ισορροπία. Τα περισσότερα ή όλα τα είδη ψαριών εξαφανίζονται, όπως επίσης και πολλά είδη ζωοπλαγκτόν. Σε ρΗ < 4, μόνο ινώδη άλγη και μύκητες ανα­πτύσσονται στον πυθμένα.
Η όξινη βροχή διαβρώνει τα δομικά υλικά (μάρμαρο, γρα­νίτη, ασβεστόλιθο κ.ά.), τα μέταλλα και αλλοιώνει τα χρώμα­τα. Ιδιαίτερο πρόβλημα αποτελεί η καταστροφή που προκα­λείται σε ιστορικής αξίας κτίρια και μνημεία.
Γενικά, η γυψοποίηση λαμβάνει χώρα με διαφορετική τα­χύτητα στα διάφορα τμήματα των μνημείων, ανάλογα με το πορώδες του μαρμάρου, την ποσότητα της σκόνης που επι­κάθεται, την κλίση της μαρμάρινης επιφάνειας και την έκθε­σή της στη βροχή (Κουϊμτζή; και άλλοι, 1998).
Η όξινη απόθεση έχει προκαλέσει ανεπανόρθωτες καταστροφές στην πολιτιστική κληρονομιά πολλών χωρών (π.χ. -, τα μάρμαρα της Ακρόπολης στην Αθήνα, κτίρια και ναούς στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη κ.α.) (Vokom, 198' Roqueplo, 1988' Κουϊμτζή και άλλοι, 1998).


χρονική διάρκεια

Ανάγνωση κειμένων-κατανόηση → 20 λεπτά
Σύνταξη κειμένου → 30 λεπτά
Παρουσίαση θέσεων → 30 λεπτά συνολικά
Συζήτηση → 20 λεπτά


στάσεις και δεξιότητες

Τα κείμενα αυτά στοχεύουν στο να γνωστοποιήσουν στους μαθητές/τριες μεγάλα και σημαντικά περιβαλλοντικά προβλήματα όπως η όξινη βροχή, το φαινόμενο του θερμοκηπίου και η τρύπα του όζοντος. Η συνειδητοποίηση αυτών των προβλημάτων θα οδηγήσει σε ευαισθητοποίηση και αίσθημα υπευθυνότητας ώστε ο καθένας με τον τρόπο του να συνδράμει στην αντιμετώπισή τους. Ακόμα, ο επιστημονικός αλφαβητισμός μεταξύ άλλων αφορά την ικανότητα του κάθε πολίτη, όταν διαβάζει άρθρα με θέματα φυσικών επιστημών, να το κατανοεί και να μπορεί να τα σχολιάσει και να χρησιμοποιήσει λειτουργικά σε πληροφορίες που παρέχονται.



χάρτης εννοιών


αντιπαράθεση επιχειρημάτων για την καταστροφή του περιβάλλοντος - atlaswiki

μια διδακτική πρόταση από
την Ευαγγελία Κωτούλα και τον Ευστάθιο Μπουλογεωργό

More pages