διδάσκω για την κατάσταση του διαστήματος και το ψυχρό πόλεμο

ψυχρος πολεμοςψυχρος πολεμος 1ψυχρος πολεμος 3

ψυχρός πόλεμος

Είναι μία διαθεματική προσέγγιση ιστορίας και φυσικών επιστημών –κατά βάση- και το θέμα που διαπραγματεύεται είναι ο ψυχρός πόλεμος και ο αγώνας των ΗΠΑ και της τότε ΕΣΣΔ για την κατάκτηση του διαστήματος. Η πρόταση διδασκαλίας προορίζεται για παιδιά έκτης δημοτικού και στόχος της είναι να μάθουν τα παιδιά τον τρόπο που ετοιμάζεται και πραγματοποιείται μια διαστημική πτήση, τους οικονομικούς, πολιτικούς και κοινωνικούς που επηρεάζουν αυτές τις προσπάθειες καθώς επίσης και τα αποτελέσματα αυτών σε εθνικό αλλά και παγκόσμιο επίπεδο.

Η διδασκαλία περιλαμβάνει βασικά 3 μέρη. Στο 1ο μέρος γίνεται μια γενική παρουσίαση του θέματος στα παιδιά με power point. Στόχος είναι να «μπουν» τα παιδιά στην υπόθεση του θέματος γνωρίζοντας τα κύρια πρόσωπα και τα σημαντικότερα συμβάντα που συμμετείχαν και εξελίχθηκαν στο διάστημα που μελετούμε.

Στο 2ο μέρος, βάζουμε στα παιδιά να παρακολουθήσουν την ταινία του BBC space race, η οποία υπάρχει σε dvd. Αφού δούμε την ταινία, κάνουμε με τα παιδιά μια συζήτηση πάνω σ’αυτή αφήνοντας τα παιδιά να εκφράσουν σχόλια, απόψεις και εντυπώσεις από την ταινία που είδαν. Μέσα από την ταινία τα παιδιά μπορούν να δουν πολύ περισσότερα πράγματα για τα γεγονότα που συνέβησαν, τα πρόσωπα που συμμετείχαν σ’αυτά καθώς επίσης και τις συνθήκες που επικρατούσαν. Έτσι, στο τέλος της ταινίας τους δίνουμε την ευκαιρία να αναπτύξουν τον προφορικό τους λόγο και την κριτική τους σκέψη συζήτώντας με τους συμμαθητές τους αυτά που είδαν και κάνοντας παράλληλα μια περίληψη και μια γενική αποτίμηση των όσων είδαν.
Τέλος, στο 3ο μέρος, διαβάζουμε τα 3 άρθρα και ύστερα, ανά ομάδες, τα παιδιά απαντάνε το φύλλο εργασίας. Έτσι, τα παιδιά εξασκούνται και στο γραπτό λόγο μαθαίνοντας να επεξεργάζονται κριτικά ένα άρθρο, ενώ παράλληλα συλλέγουν και άλλες πληροφορίες για το θέμα που μελετάμε.

άρθρο 1


Στις 25 Μαΐου 1961 ο Πρόεδρος Kennedy εξέφραζε, μέσω μηνύματός του προς το Κογκρέσο, την πρόθεσή του «…αυτό το έθνος να δεσμευθεί για την επίτευξη του στόχου της αποστολής ανθρώπου στη Σελήνη και της ασφαλούς επιστροφής του στη Γη, πριν το τέλος της δεκαετίας…». Μέχρι τότε ήταν απόλυτα εμφανής η υπεροχή της Σοβιετικής Ένωσης στον τομέα της εξερεύνησης του διαστήματος.


Τον Οκτώβριο του 1957 είχε εκτοξευθεί ο Σπούτνικ, ο 1ος τεχνητός δορυφόρος, ένα μήνα αργότερα η σκυλίτσα Λάικα έγινε το 1o ζωντανό όν αυτού του πλανήτη που ταξίδεψε εκτός της ατμόσφαιρας με το Σπούτνικ-2. Το 1959 η βολίδα Λούνα 3 έστειλε την ιστορική, 1η φωτογραφία της σκοτεινής πλευράς της Σελήνης. Τέλος, στις 12 Απριλίου του 1961 ο Γιούρι Γκακάριν έγινε ο 1ος άνθρωπος στο διάστημα.
Οι απανωτές επιτυχίες των Σοβιετικών, σε συνδυασμό με το προβληματικό διαστημικό πρόγραμμα των ΗΠΑ (Vanguard, Pioneer 1-4), είχαν δημιουργήσει μεγάλο προβληματισμό στη νεοσύστατη (1958) NASA. . Επίσης, καθώς για την εκτόξευση των διαστημικών σκαφών χρησιμοποιούνταν οι ίδιοι πύραυλοι-φορείς, με ελαφρές ή και ανύπαρκτες παραλλαγές, που έφεραν και τα πυρηνικά όπλα βαλλιστικής τροχιάς της εποχής, υπήρχαν πολλές ανησυχίες στις ΗΠΑ για την πιθανότητα ύπαρξης ενός μεγάλου χάσματος στις πυραυλικές δυνατότητες των δύο χωρών.




άρθρο 2

Στις αρχές της δεκαετίας του 60 δεν υπήρχε πια σαφής στόχος του Σοβιετικού Διαστημικού Προγράμματος. Οι πρώτες εντυπωσιακές επιτυχίες είχαν δώσει τη θέση τους σε μια αναποφασιστικότητα για το ποιος έπρεπε να είναι ο επόμενος στόχος. Στη Σοβιετική Ένωση δεν υπήρχε μια υπηρεσία αντίστοιχη της NASA και ο σχεδιασμός και η υλοποίηση του προγράμματος ήταν αποτέλεσμα συνεργασίας ή καλύτερα ανταγωνισμού, ανάμεσα σε διάφορα σχεδιαστικά τμήματα που ανήκαν σε διαφορετικές κρατικές υπηρεσίες και τη Σοβιετική Ακαδημία Επιστημών που είχε την αρμοδιότητα της εκπόνησης των τελικών εισηγήσεων προς την Σοβιετική ηγεσία.
Ενώ λοιπόν οι ΗΠΑ με κεντρικό φορέα υλοποίησης τη NASA η οποία έχει την πλήρη και απόλυτη διαχείριση του διαστημικού προγράμματος, διοχετεύουν όλους τους πόρους και χρησιμοποιούν όλο το διαθέσιμο τεχνικό και επιστημονικό δυναμικό στην κατεύθυνση υλοποίησης ενός στόχου, στην ΕΣΣΔ το διαστημικό πρόγραμμα είναι κατακερματισμένο μεταξύ διαφόρων σχεδιαστικών γραφείων, και πολλών τελικών στόχων. Αξίζει δε να σημειωθεί ότι ενώ η NASA προσπαθεί να προσδιορίσει τις προδιαγραφές και τις ανάγκες του διαστημικού οχήματος που θα μεταφέρει τους αστροναύτες στη Σελήνη και από αυτές να προσδιορίσει τις απαιτήσεις ενός πυραύλου-φορέα, στην ΕΣΣΔ η ενέργεια και οι δυνατότητες του κατά τεκμήριο καλύτερου μηχανικού, του Κορόλεβ, εξαντλούνται στην κατασκευή ενός θηριώδους πυραύλου ο οποίος δεν έχει ακόμα αποφασισθεί για ποια αποστολή θα χρησιμοποιηθεί.
Μόλις στις 3 Αυγούστου του 1964 η Κεντρική Επιτροπή εγκρίνει ένα ψήφισμα με το οποίο τίθεται ο στόχος να αποσταλεί ένας κοσμοναύτης στη Σελήνη το 1967-68 και πριν την έναρξη των αποστολών του Apollo. Μέσα στον επόμενο χρόνο, και μετά από έντονο ανταγωνισμό και συνεχείς συγκρούσεις ανάμεσα στα σχεδιαστικά γραφεία, θα εγκριθούν και θα μπούν σε φάση οριστικής εφαρμογής, 3 προγράμματα που αφορούν τη Σελήνη, από 3 διαφορετικά σχεδιαστικά γραφεία.
Έτσι λοιπόν, το 1965, 5 χρόνια μετά τη δημόσια πρόσκληση-πρόκληση του Kennedy, το Σοβιετικό διαστημικό πρόγραμμα για τη Σελήνη (επιστημονικό δυναμικό, χρηματοδότηση, υλικοί πόροι) είναι μοιρασμένο σε τρείς κατευθύνσεις. Επιπλέον, τα δύο γραφεία που έχουν αναλάβει τις επανδρωμένες αποστολές (ΟΚΒ-1 και ΟΚΒ-52) βρίσκονται σε ανοικτή σύγκρουση που καθιστά αδύνατη κάθε ανταλλαγή δεδομένων.



άρθρο 3
Η επόμενη μέρα
Η επιτυχία του Apollo 11 και η καταστροφή των εγκαταστάσεων εκτόξευσης των Ν-1 στο Μπαικονούρ, ουσιαστικά σηματοδότησαν το τέλος του Σοβιετικού προγράμματος για επανδρωμένη πτήση στη Σελήνη. Παρόλα αυτά, ίσως λόγω αδράνειας, θα περνούσαν ακόμα 4 χρόνια πριν την οριστική εγκατάλειψη των σχεδίων.


Αντίθετα το πρόγραμμα Λούνα θα πρέπει να θεωρηθεί μάλλον επιτυχές καθώς μια σειρά ρομπότ, μεταξύ των οποίων και οχήματα κίνησης πάνω στην επιφάνεια της Σελήνης, κατόρθωσαν να στείλουν πίσω στη Γη δείγματα εδάφους, φωτογραφίες και άλλα επιστημονικά δεδομένα. Η τελευταία αποστολή Λούνα εκτοξεύθηκε τον Οκτώβριο του 1976.
Το 1971, μετά την ανακατασκευή των εγκαταστάσεων στο Μπαικονούρ έγινε μια ακόμα αποτυχημένη εκτόξευση του Ν-1, για να την ακολουθήσει μία ακόμα, η τελευταία, το Νοέμβριο του 1972. Η Σοβιετική Ένωση δεν είχε ένα πύραυλο φορέα με επαρκή ικανότητα μεταφοράς για να υλοποιήσει μια επανδρωμένη πτήση στη Σελήνη. Μετά το 1974 η προσοχή στράφηκε στην εξέλιξη του πυραύλου Ενέργεια που αργότερα θα χρησιμοποιούταν για την εκτόξευση του Σοβιετικού διαστημικού λεωφορείου Μπουράν.

Συμπεράσματα
Αν θελήσει κανείς να σταθεί στους 2 βασικούς λόγους που δεν επέτρεψαν στη Σοβιετική Ένωση να στείλει άνθρωπο στη Σελήνη, πριν ή και μετά το Apollo 11, θα μπορέσει να τους διακρίνει σε δύο κατηγορίες:
Από τεχνικής πλευράς το κυριότερο πρόβλημα υπήρξε η αδυναμία εξέλιξης ενός αξιόπιστου πυραύλου-φορέα (Ν-1) που θα μπορούσε να μεταφέρει το συνολικό βάρος μιας αποστολής προσσελήνωσης. Αξίζει να σημειωθεί ότι σκέψεις είχαν γίνει ακόμα και για τη χρήση του, μικρότερης δυναμικότητας, πυραύλου Πρότον για την εκτόξευση 2 διαφορετικών σκαφών που θα πραγματοποιούσαν συνάντηση και συνένωση σε τροχιά γύρω από τη Γη και στη συνέχεια θα ταξίδευαν ως ένα σκάφος προς τη Σελήνη. Αυτό το σχέδιο συνάντησε προβλήματα στην εξέλιξη των Σογιούζ.
Από διαχειριστικής πλευράς, αξίζει να υπογραμμιστούν δύο σημεία. Το πρώτο είναι η πολυδιάσπαση, τόσο στους στόχους, όσο και στους φορείς υλοποίησης αυτών των στόχων. Το δεύτερο, και τελικά ίσως το πιο σημαντικό στην ιστορία του αγώνα δρόμου των 2 υπερδυνάμεων για την προσσελήνωση, συνοψίζεται στα διαθέσιμα κονδύλια: $4,5 δισεκατομμύρια για τα προγράμματα Ν-1, Λ-1, Λ-3 από τη Σοβιετική Ένωση και $24 δισεκατομμύρια για το πρόγραμμα Apollo από τις ΗΠΑ.

Κώστας Δελήμπασης, 1/7/2003


ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Έχοντας δει την ταινία Space race και έχοντας διαβάσει τα 3 άρθρα, απαντήστε στις παρακάτω ερωτήσεις:



1.Γιατί οι Ρώσοι δεν ήθελαν να γίνει γνωστό το όνομα του Korolev;



2.Τι συνέπειες είχε η αποστολή του sputnik στο διάστημα στις σημερινές γνώσεις μας γι’αυτό;


3.Γιατί, σύμφωνα με το άρθρο 1, ο Kennedy ήθελε οι ΗΠΑ να πετύχουν επανδρωμένη αποστολή στη σελήνη;


4.Πιστεύετε ότι ήταν περισσότερο αποτελεσματικό το γεγονός ότι οι ΗΠΑ δούλευαν με μια ομάδα της NASA με έναν στόχο σε σχέση με τους Ρώσους που δούλευαν με διαφορετικούς στόχους η κάθε μια; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.
μια διδακτική πρόταση από την Μήνου Κωνσταντίνα
και την Αϊβαλιώτη Ευαγγελία













More pages