δραματοποίηση μιας δίκης των μαγισσών

μύθοι σχετικοί με τη μαγεία - atlaswikiμύθοι σχετικοί με τη μαγεία - atlaswikiμύθοι σχετικοί με τη μαγεία - atlaswiki

στόχοι της δραστηριότητας


Να γνωρίσουν οι μαθητές/τριες το ιστορικό/κοινωνικό πλαίσιο της εποχής του κυνηγιού
.
Να συνειδητοποιήσουν πως εκείνη την εποχή χιλιάδες γυναίκες βρήκαν το θάνατο εξαιτίας ανυπόστατων κατηγοριών που στηρίζονταν σε δεισιδαιμονίες και στερεότυπα.

Να συμπεράνουν πως πολλές από αυτές τις γυναίκες ήταν γυναίκες με γνώσεις ιατρικής, φαρμακολογίας, χημείας, βοτανολογίας κ.ά.

Να καταστούν ικανοί και ικανές να εντοπίζουν στερεοτυπικές αντιλήψεις, να στέκονται κριτικά απέναντί τους και να μην παρασύρονται από αυτές.

Να μπορούν να επιχειρηματολογούν με βάση τη λογική, να ανιχνεύουν και να καταρρίπτουν ανυπόστατα ή παράλογα επιχειρήματα.

Να καλλιεργήσουν τον προφορικό και γραπτό τους λόγο μέσα από την παραγωγή δικών τους προφορικών και γραπτών κειμένων .


περιγραφή της δραστηριότητας

Για να εισάγουμε τα παιδιά στο θέμα προβάλλουμε την ταινία της Walt Disney "Η Παναγία των Παρισίων".

Μετά την προβολή της ταινίας, κάνουμε μια συζήτηση με τα παιδιά για τα όσα είδαν, συνδέοντας τα με το κυνήγι των μαγισσών (κάποιες επιπλέον πληροφορίες για το θέμα τους παρέχουμε εμείς προφορικά). Στη συνέχεια τους δίνουμε το παρακάτω υλικό και θα τους αφήσουμε χρόνο να το μελετήσουν. Πρόκειται για κείμενα που παρουσιάζουν το ιστορικό και κοινωνικό πλαισιο της εποχής, που έμμεσα ή άμεσα παρουσιάζουν τα επιχειρήματα υπέρ ή κατά του κυνηγιού και που υποστηρίζουν πως σε αρκετές περιπτώσεις κατηγορήθηκαν και θανατώθηκαν ως μάγισσες κυρίως γυναίκες που στην ουσία είχαν γνώσεις ιατρικής και βοτανολογίας (στην Αθήνα υπάρχει ένα βιβλίο με πρακτικά δικών εκ των οποίων οι 2 αναφέρονται σε υποθέσεις κατηγορίας μαγισσών στην Ελλάδα σε νησιωτικές περιοχές). Λόγω της έκτασης του υλικού πολύ πιθανό να χωρίσουμε τα παιδιά σε ομάδες, να τους δώσουμε διαφορετικά κείμενα και να τους αναθέσουμε να παρουσιάσουν στην υπόλοιπη τάξη τα βασικά επιχειρήματα των κειμένων που μελέτησαν (κάποια θα είναι υπέρ κάποια θα είναι κατά). Στη συνέχεια ακολουθεί κριτική εξέταση και σύζητηση στη τάξη σχετικά με τις βασικές θέσεις που διατυπώθηκαν. Από αυτές παρακινούνται τα παιδιά, και με τη βοήθεια της δασκάλας ή του δασκάλου, να φτιάξουν κάποια σενάρια, δουλεύοντας μέσα στις ομάδες τους, προφορικά ή και γραπτά, τα οποία θα αναπαρηστούν μια υποθετική δίκη την οποία τέλος και θα δραματοποιήσουν (οι ρόλοι ποικίλλουν ανάλογα με τον αριθμό των παιδιών και τα πρόσωπα που θα θελήσουν να εντάξουν σε αυτό το παιχνίδι ρόλων. Πάντως υπολογίζουμε ότι θα υπάρχουν σίγουρα μερικές κατηγορούμενες ως μάγισσες, δικαστές, μάρτυρες κατηγορίας και υπαράσπισης πιθανότατα από περισσότερα του ενός κοινωνικοοικονομικά στρώματα).


υλικό

κείμενο 1
Το κυνήγι των μαγισσών είναι ένα ιστορικό γεγονός που καλύπτει σχεδόν 2 αιώνες τον 16ο και τον 17ο . Αφορά στην καταδίωξη από την επίσημη Καθολική Εκκλησία της σατανικής σέχτας που απειλούσε την ανθρωπότητα. Συγκεκριμένες κοινωνικές κι ιστορικές συνθήκες οδήγησαν στην πυρά εκατοντάδες χιλιάδες άτομα με την κατηγορία του σοβαρότερου αμαρτήματος: «τη συνθήκη με το διάβολο με στόχο τον αφανισμό του χριστιανισμού». Το φαινόμενο ονομάζεται « κυνήγι των μαγισσών» γιατί το 80% των κατηγορουμένων για μαγεία ήταν γυναίκες. Η χρονική περίοδος που καλύπτει συμπίπτει ιστορικά με την εποχή που ονομάζουμε αναγέννηση, με την ανάπτυξη των επιστημών και την εδραίωση του ορθολογισμού. Οργανώνεται από την επίσημη καθολική εκκλησία και βρίσκει μαζική λαϊκή υποστήριξη. Η θεωρητικοποίηση, η οργάνωση κι η εκτέλεση αυτής της μαζικής καταδίωξης από την επίσημη εκκλησία αφορούν στην προσπάθεια επικράτησης του καθολικισμού στην ύπαιθρο σε μια ιστορική στιγμή συγκέντρωση της εξουσίας και αλλαγών στην οργάνωση της κοινωνίας. Έχει απασχολήσει μερικούς από τους σημαντικότερους Ευρωπαίους ιστορικούς που δεν έχουν ωστόσο κατορθώσει να δώσουν απάντηση στο ερώτημα: γιατί ειδικά τις γυναίκες; Στον πρώιμο μεσαίωνα οι δοξασίες γύρω από την ύπαρξη μάγων-μαγισσών θεωρούνται παγανιστικά κατάλοιπα και σαν τέτοια πολεμούνται. Η εκκλησία απαγορεύει αυστηρά να καίγονται οι μάγισσες. Το επίσημο δόγμα γύρω από το θέμα διατυπώνεται τον 10ο αιώνα σε μια συλλογή κανόνων, το Canoni Episcopi, σύμφωνα με το οποίο όποιος πιστεύει ότι υπάρχουν μάγισσες ότι πετάν τη νύχτα ή ότι μεταμορφώνονται είναι αναμφίβολα άπιστος και παγανιστής. Η ανατροπή αυτού του δόγματος αρχίζει στους επόμενους αιώνες . Σταδιακά αλλά σταθερά χτίζεται η νέα θεωρία που όχι μόνο δεν αρνείται την ύπαρξη των μαγισών αλλά αντιμετωπίζει σαν αιρετική την οποιαδήποτε αμφιβολία γύρω από τις καταστροφικές δυνάμεις και τον κίνδυνο που αντιπροσωπεύουν για το χριστιανισμό.

Γύρω στα τέλη του 15ου αιώνα, η νέα θετική θεωρία το δόγμα για τη μαγεία παίρνει την τελική της μορφή. Από εδώ και πέρα είναι θέμα εφαρμογής: να βρεθούν και να εξοντωθούν οι μάγισσες που η οργάνωση τους σε στρατιά του διαβόλου θεωρείται ότι απειλεί την ύπαρξη της εκκλησίας . Την εκστρατεία αναλαμβάνουν οι δομινικανοί μοναχοί , επιστρατευμένοι ήδη στην καταπολέμηση των αιρέσεων , και η Ιερά Εξέταση.

Επίσημη αρχή του κυνηγιού των μαγισσών θεωρούνται 2 γραπτά κείμενα
-Το παπικό διάταγμα του 1484 που κρούει τον κώδωνα του κινδύνου και καλεί σε μια συντονισμένη εξόντωση του κακού.
- Το πρώτο εγχειρίδιο δαιμονολογίας , το Malleus Maleficarum. Γραμμένο από τους δομινικανούς Istitoris και Sprenger 1485, το Malleus διατυπώνει με λεπτομέρειες την επίσημη άποψη για το ποιες είναι πώς γίνονται και τι κάνουν οι μάγισσες. Δίνει οδηγίες για την ανακάλυψη τους, για τη διαδικασία της ανάκρισης και της δίκης τους καθώς και για την τιμωρίας τους. Θα αποτελέσει για 2 αιώνες το βασικό εγχειρίδιο «νομολογίας»κάθε δικαστή αλλά ταυτόχρονα συμπυκνώνει όλες τις αντιλήψεις της εκκλησίας γύρω από τη φύση της γυναίκας. Η πρωτοτυπία του βρίσκεται στο γεγονός ότι για πρώτη φορά επιστρατεύει στην καταδίωξη των μαγισσών εκτός από την εκκλησιαστική και την κοσμική εξουσία.

Εκλαϊκευτικό ανάγνωσμα με εντυπωσιακό αριθμό εκδόσεων για την εποχή του (το 1450 ο Γουτεμβέργιος εφηύρε την τυπογραφία και κατέστησε δυνατή τη μαζική εκτύπωση βιβλίων), το Malleus αποτελεί την εφαρμογή του παπικού διατάγματος και σημειώνει την απαρχή της μεγάλης εξάπλωσης του κυνηγιού. Εξάπλωσης που πήρε διαστάσεις καταδιωκτικής μανίας και κράτησε 2 αιώνες. Ας δούμε τώρα ποιες κατηγορίες βάραιναν τις μάγισσες και πως μεθοδεύτηκε η εξόντωση τους.
Σύμφωνα με την επίσημη θεωρία της δαιμονολογίας χιλιάδες γυναίκες – οι άντρες που κατηγορούνταν για μαγεία ήταν θύματα γυναικών- γριές και νέες έχουν κάνει μυστική συμφωνία με το διάβολο. Ο Πρίγκιπας του Σκότους που παρουσιάζεται σαν μεγάλη πνευματική δύναμη ελέω θεού έχει στόχο να επανακτήσει τη χαμένη αυτοκρατορία του. Οι μάγισσες είναι η μυστική στρατιά του. Κάθε νύχτα αυτές οι γυναίκες με τη βοήθεια μαγικών αλοιφών γλυστρούν από καμινάδες και κλειδαρότρυπες και πετούν, καβάλα σε σκουπόξυλα στους μακρινούς τόπους των διαβολικών συναντήσεων για το «σαμπά» των μαγισσών. Εκεί κάθε μια συναντά γνωστούς και γείτονες που ποτέ πριν δεν είχε υποψιαστεί για μαγεία. Μαζί τους βρίσκονται στρατιές δαιμόνων , οι εραστές τους , με τους οποίους δένονται στην κολασμένη συνθήκη. Και πάνω από όλους ο θεός της λατρείας τους, ο διάβολος που όλοι αναγνωρίζουν και προσκυνούν σαν αφέντη. Την αποτρόπαιη τελετουργία ακολουθούν μακάβριοί χοροί και σεξουαλικά όργια ώσπου τα πρώτα σημάδια της αυγής τους τρέπουν όλους σε άτακτη φυγή.
Στο διάστημα ανάμεσα στις συναντήσεις οι μάγισσες καταγίνονται με τα καταστροφικά έργα τους. Αυτά στοχεύουν κυρίως στο να διαταράξουν την ευλογημένη από την εκκλησία αρμονία στο γάμο. Με 7 τρόπους σύμφωνα με τους θεωρητικούς της δαιμονολογίας παρεμβαίνουν οι μάγισσες στη νόμιμη σεξουαλική πράξη και στον καρπό της :
1) παρασέρνοντας τους άντρες σε άλογο πάθος, τρελό έρωτα ή παράλογο μίσος
2) επηρεάζοντας τη γενετήσια ικανότητα τους
3) εξαφανίζοντας με μαγικά τη φύση τους
4) μεταμορφώνοντας τους άντρες σε ζώα
5) καταστρέφοντας τη γονιμότητα των γυναικών
6)προκαλώντας αποβολές στις έγκυες γυναίκες
7)προσφέροντας σα μαίες τα νεογέννητα παιδιά στο διάβολο. Άλλα έργα των μαγισσών ήταν οι ξαφνικές καταιγίδες που κατέστρεφαν τις σοδειές, ο θάνατος των ζώων κ.λ.π. Ένα πάθος οδηγεί τις γυναίκες: η ζήλεια . Η γυναίκα ή αγαπά ή μισεί , δεν ξέρει τρίτο δρόμο. Μια γυναίκα που κλαίει υποκρίνεται. Μια γυναίκα που σκέφτεται μόνη της σκέφτεται το κακό.


κείμενο 2
Μία ιδιαίτερη κατηγορία «μαγισσών» που κυνηγήθηκαν ήταν οι γυναίκες εκείνες που ασχολήθηκαν με μια πρώιμη μορφή ιατρικής. Οι ιατρικές θεωρίες στηρίζονταν περισσότερο στη «Λογική» παρά στην παρατήρηση. Κάποιες τροφές παρήγαγαν κοκκινωπή χολή (σινάπι, σκόρδο) και άλλες μαύρη (φακές, λάχανο). Μια συνηθισμένη κούρα για την Λέπρα ήταν ζωμός από κρέας μαύρου φιδιού - λαφιάτη που είχε όμως πιαστεί σε άγονο και πετρώδες έδαφος. Αυτή ήταν η κατάσταση της ιατρικής επιστήμης τις παραμονές και κατά την διάρκεια του διωγμού των λαϊκών θεραπευτών ή καλύτερα θεραπευτριών, γνωστότερου ως κυνήγι μαγισσών. Κύρια κατηγορία εναντίον τους ήταν βέβαια η άσκηση της μαγείας.

Στον αντίποδα της πανεπιστημιακής ιατρικής που απευθύνονταν αποκλειστικά στις εύπορες τάξεις υπήρχε μια άλλη ιατρική με βαθύτερες ρίζες που χάνονται στο χρόνο. Πρόκειται για την λαϊκή ιατρική, για την θεραπευτική τέχνη που κάλυψε στους αιώνες, για τον δυτικό κόσμο τουλάχιστον μέχρι και τον 18 αιώνα, τις βασικές ανάγκες περίθαλψης των μαζών, του λαού, του κόσμου, των πραγματικών ανθρώπων.

Κύριοι εκπρόσωποι/εκφραστές αυτής της ιατρικής, αυτής της τέχνης (μια τέχνη με πολύ περισσότερα επιστημονικά στοιχεία όπως η παρατήρηση, ο πειραματισμός και η ανταλλαγή εμπειριών), οι γυναίκες. Οι γυναίκες θα μπορούσε να πει κανείς ήταν από πάντα θεραπεύτριες. Ήταν οι πρώτες γιατροί και ανατόμοι της δυτικής ιστορίας. Ήξεραν να προκαλούν εκτρώσεις και να νοσηλεύουν ασθενείς. Ήταν οι πρώτες φαρμακοποιοί καθώς γνώριζαν την καλλιέργεια των ιαματικών βοτάνων και αντάλλασαν τα μυστικά της χρήσης τους. Ήταν οι μαίες που πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι και από χωριό σε χωριό. Για αιώνες ήταν οι γιατροί χωρίς πτυχίο αποκλεισμένες από τα βιβλία και την επίσημη επιστήμη. Μαθαίνανε μέσω της αμοιβαιότητας και της μετάδοσης της εμπειρίας τους από γειτόνισσα σε γειτόνισσα και από μάνα σε κόρη. Ο λαός της αποκαλούσε οι σοφές και οι αρχές μάγισσες και τσαρλατάνες. Είτε μας αρέσει είτε όχι η ιατρική είναι μέρος της ιστορίας των γυναικών είναι δικιά τους κληρονομιά. Αυτές οι σοφές ή μάγισσες είχαν στη διάθεση τους εκατοντάδες γιατρικά δοκιμασμένα για πολλά χρόνια. Πολλά από τα βότανα που ανακάλυψαν και χρησιμοποιούσαν κατέχουν εξέχουσα θέση στην μοντέρνα φαρμακολογία. Διαθέτανε αναλγητικά ηρεμιστικά χωνευτικά. Χρησιμοποιούσανε την segale cornuta στους τοκετούς για την επιτάχυνση των σπασμών, όταν η εκκλησία υποστήριζε ότι πρόκειται για θεϊκή τιμωρία εξαιτίας τους προπατορικού αμαρτήματος της Εύας. Η segale cornuta χρησιμοποιείται ως βάση για την παραγωγή της συνθετικής οξυτοκίνης με την ίδια ακριβώς χρήση. Χρησιμοποιούσαν τη belladonna όπως χρησιμοποιείται και σήμερα ως σπασμολυτικό προς αποφυγή των συσπάσεων της μήτρας όταν υπήρχε κίνδυνος πρόωρου τοκετού. Χρησιμοποιούσαν τη δακτυλίτιδα, που είναι ακόμα και σήμερα πολύ σημαντική για τις καρδιοπάθειες. Πολλές βέβαια από τις θεραπείες τους ήταν καθαρή μαγεία και η επιτυχία τους οφείλονταν στην υποβολή. Ας μην ξεχνάμε ότι και σήμερα το 25% περίπου των Ευρωπαίων θεραπεύονται με placebo.

Από την άλλη οι επιστήμονες γιατροί κάνανε προγνώσεις με βάση την αστρολογία ενώ οι αλχημιστές προσπαθούσαν να μετατρέψουν το μόλυβδο σε χρυσό. Αυτή η διαφορετική μεθοδολογία των μαγισσών/θεραπευτριών αποτελούσε μεγάλη απειλή για την εκκλησία (τόσο την καθολική όσο και την προτεσταντική) και μάλιστα τόσο πιο μεγάλη όσο πιο σημαντικά ήταν τα αποτελέσματα που επιτυγχάνονταν. Και αυτό γιατί η θεραπεύτρια στηρίζονταν στην εμπειρία, βασίζονταν στις αισθήσεις της και όχι στην πίστη και στο δόγμα της. Πίστευε στην επίτευξη ενός στόχου μέσω της δοκιμής και του λάθους στην σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Η συμπεριφορά της δεν ήταν παθητική όπως επέβαλε ή θα ήθελε η εκκλησιαστική αρχή αλλά ενεργή όπως αρμόζει στην έρευνα. Η εκκλησία αντιθέτως ήταν αντιεμπειρική, θεωρούσε χωρίς καμιά αξία τον υλικό κόσμο και δυσπιστούσε απέναντι στις αισθήσεις.


κείμενο 3
Τις πρώτες δεκαετίες φαίνεται οι καταγγελίες να αφορούσαν κυρίως περιθωριακές γυναίκες σε αγροτικές περιοχές που ζούσαν μόνες και απροστάτευτες για διάφορους λόγους. Από περιγραφές για το παρουσιαστικό που έχουν διασωθεί, διαπιστώνουμε ότι η τυπική «μάγισσα» έχει περίπου την εμφάνιση που μαθαίνουν τα μικρά παιδιά ακόμα και σήμερα στα παραμύθια. Μια ξεδοντιασμένη ηλικιωμένη γυναίκα, αναμαλλιασμένη και ατημέλητη που βγάζει ακατανόητες κραυγές και δεν επικοινωνεί με τους ανθρώπους γύρω της. Σήμερα θα λέγαμε ότι πρόκειται για έτομα με γεροντική άνοια... Για την απόσπαση ομολογίας των κατηγορουμένων προβλέπονταν βασανιστήρια! Και όταν οι κατηγορούμενοι δεν άντεχαν και δέχονταν να «ομολογήσουν», αυτή η ομολογία τους χρησιμοποιείτο στη δίκη σε βάρος τους, οπότε είχαν σίγουρη καταδίκη. Μάρτυρες ή συνήγοροι υπεράσπισης δεν υπήρχαν, γιατί κατά κανόνα κατηγορούνταν κι αυτοί για συνεργασία με το σατανά. Μάλιστα οι δικαστές, απέφευγαν να συζητούν με το κατηγορούμενο άτομο, μήπως και παρεξηγηθεί κάποια κουβέντα τους ως έκφραση συμπάθειας προς το σατανά! Οι μάρτυρες κατηγορίας ήταν πολλοί, από κάθε κοινωνική ομάδα και ηλικία, ακόμα και παιδιά. Στις χιλιάδες σελίδες πρακτικών από τέτοιες δίκες που έχουν διασωθεί, αναδύονται φρικιαστικές ιστορίες συκοφαντιών που κατέθεταν ακόμα και επιφανείς πολίτες (συχνά από φόβο), ότι η κατηγορούμενη «μάγισσα» διέσχιζε τον ουρανό καβάλα σε σκούπα (!) πάνω από τα σπίτια τους, ότι η ίδια κατηύθυνε τους κεραυνούς να πέσουν πάνω στο χωριό, ότι πραγματοποιούσε οργιαστικά γλέντια με το σατανά και κάθε άλλη φανταστική ή πραγματική ιστορία, όπου όλα μετρούσαν σε βάρος του κατηγορουμένου! Τυχόν καλές πράξεις που έκανε ο κατηγορούμενος στο παρελθόν, θεωρούνταν παραπειστικές και απόδειξη της διαβολικής του πρόθεσης, τυχόν προστριβές με γείτονες για οικονομικά ή άλλα θέματα, αποτελούσαν έτσι κι αλλιώς χειροπιαστές αποδείξεις του σατανικού χαρακτήρα του. Οι κατηγορούμενοι κατέδιδαν συχνά, μέσα στην απόγνωσή τους, ψευδώς κάποιους συγγενείς ή γείτονες για να απαλλαγούν πρόσκαιρα από τα σωματικά και ψυχικά βασανιστήρια. Τότε άρχιζαν νεότερες ανακρίσεις σε βάρος των νέων «υπόπτων» και έτσι διευρυνόταν ο κύκλος των κατηγορουμένων με σχεδόν βέβαιη κατάληξή τους στην πυρά. Κανένας απολύτως πολίτης δεν ήταν εξασφαλισμένος, όποια δημόσια ή προσωπική συμπεριφορά κι αν επέλεγε. Η ζωή των ανθρώπων ήταν απόλυτα παραδομένη στη μοχθηρή βούληση των κληρικών και λαϊκών ιεροεξεταστών. Σε όσους κατηγορούμενους δεν ομολογούσαν, παρά τα σκληρά βασανιστήρια, επιβάλλονταν δοκιμασίες, οι οποίες οδηγούσαν έτσι ή αλλιώς στο θάνατο! Με δεμένα χέρια και πόδια ριχνόταν το κατηγορούμενο άτομο, με ρούχα και παπούτσια ή γυμνό, σε ένα ποτάμι ή σε μια λίμνη. Αν επέπλεε, πράγμα σπάνιο βέβαια, ήταν αυτό απόδειξη ότι πρόκειται για συνεργάτη του σατανά και οδηγείτο στην πυρά για «εξαγνισμό». Αν βυθιζόταν στο νερό, έδειχνε ότι δεν υπήρχε επιρροή του διαβόλου, αλλά είχε ήδη πνιγεί. Επιτρεπόταν τότε να κηδευτεί χωρίς να καεί προηγουμένως! Επίσης, μια γνωστή δοκιμασία ήταν το πέταμα στο κενό από ύψωμα. Αν η μάγισσα αιωρείτο, το οποίο προφανέστατα δεν μπορεί να συνέβη ποτέ, θα ήταν απόδειξη της σατανικής φύσης της, αν έπεφτε και σκοτωνόταν, αποδιδόταν αθώα ... στο θάνατο!

κείμενο 4
O Friedrich von Spee (25 Φεβρουαρίου 1591, Kaiserswerth-7 Αυγούστου 1635, Trier) ήταν Γερμανός, Ιησουΐτης μοναχός και ποιητής, ο οποίος συνόδεψε ως ιερωμένος πάμπολλες φορές καταδικασμένους σε πυρπόληση. Έχει μείνει στην ιστορία κυρίως ως αντίπαλος των δικών για μαγεία. Ήταν ο πρώτος άνθρωπος της εποχής του που μίλησε έντονα και με επιχειρήματα κατά των βασανιστηρίων γενικότερα. Ίσως ήταν και ο πρώτος που έδωσε βάσιμα επιχειρήματα για το γιατί τα βασανιστήρια δεν είναι σωστός τρόπος εύρεσης της αλήθειας (από τη στιγμή που υποβάλλεται ο ύποπτος/ η σε επώδυνη ανάκριση). Έχει πει: « Συχνά σκέφτομαι ότι ο μόνος λόγος που δε θεωρούμαστε όλοι/ ες μάγοι/ισσες είναι ότι δεν έχουμε ακόμη υποβληθεί όλοι/ ες σε βασανιστήρια».

Το έτος 1631 δημοσίευσε με ψευδώνυμο ένα βιβλίο με τίτλο «Cautio Criminalis», στο οποίο εξιστορούνταν περιστατικά σε δίκες «μαγισσών». Είναι γραμμένο στα Λατινικά, υπάρχει ακόμη σε έντυπη μορφή και σε ελεύθερη μετάφραση σημαίνει «Μέτρα προφύλαξης από τους εισαγγελείς». Ο πραγματικός συγγραφέας έγινε σύντομα γνωστός και ήταν αναμενόμενη η σύλληψη και καταδίκη του, αλλά προέκυψε απρόβλεπτα ο πόλεμος των γερμανικών χωρών με τη Σουηδία, οπότε αναβλήθηκαν οι ιεροεξεταστικές δραστηριότητες. Τέσσερα χρόνια μετά την κυκλοφορία του βιβλίου του πέθανε από πανώλη.

Το Cautio Criminalis περιέχει 52 ερωτήσεις τις οποίες ο Spee επιχειρεί να απαντήσει. Τα πιο αντιπροσωπευτικά από τα επιχειρήματα που χρησιμοποιεί στο βιβλίο αυτό είναι τα εξής:
  • (17) Θα πρέπει να επιτρέπεται για τις φερόμενες ως μάγισσες γυναίκες, δικηγόρος και νομική υπεράσπιση. Το μέγεθος του εγκλήματος καθιστά το δικαίωμα αυτό ακόμη πιο σημαντικό από ό,τι συνήθως.
  • (20) Υπάρχει πραγματικός κίνδυνος άνθρωποι αθώοι να ομολογήσουν κάτι που δεν έχουν διαπράξει κάτω από τον αφόρητο πόνο των βασανιστηρίων, απλά και μόνο για να γλιτώσουν από αυτόν.
  • (25) Το να καταδικάζονται οι υποτιθέμενες μάγισσες για τη μη ομολογία τους κάτω από τα βασανιστήρια είναι παράλογο (η σιωπή θεωρούνταν από μόνη της αποδεικτικό στοιχείο για μαγεία άρα και αποδεικτικό στοιχείο ενοχής).
  • (27) Τα βασανιστήρια δεν προάγουν την αλήθεια, δεδομένου ότι εκείνοι που επιθυμούν να σταματήσουν τα βασανιστήριά τους μπορούν να τα σταματήσουν είτε με το να πουν την αλήθεια είτε με το να πουν ψέματα.
  • (44) Οι καταγγελίες για συνεργούς-μάγισσες που προέρχονταν από βασανισμένες μάγισσες έχουν πολύ μικρή αξία διότι: στην περίπτωση που το πρόσωπο που βασανίστηκε ήταν αθώο, δεν είχε συνεργούς. Στην περίπτωση όμως που όντως ήταν ένοχο, οι καταγγελίες του σε καμιά περίπτωση δεν είναι αξιόπιστες.
Ο Spee ανησυχούσε ιδιαίτερα για τις περιπτώσεις όπου ένα άτομο έχει βασανιστεί και αναγκαστεί να καταγγείλει συνεργούς, οι οποίοι με τη σειρά τους είχαν βασανιστεί και στη συνέχεια αναγκαστεί να καταγγείλουν κι άλλους συνενόχους, έως ότου όλοι ήταν ύποπτοι:
«…Πολλοί άνθρωποι που υποκινούν την έρευνα τόσο βίαια στις πόλεις τους και τα χωριά ενάντια στις μάγισσες, δεν γνωρίζουν καθόλου, δεν παρατηρούν ή δεν προβλέπουν ότι μόλις αρχίσουν να φωνάζουν για τα βασανιστήρια, κάθε πρόσωπο που βασανίζεται θα καταλήγει να καταγγέλλει αρκετούς ακόμα. Οι δίκες θα συνεχίζονται, ώστε τελικά οι καταγγελίες να φθάσουν αναπόφευκτα στους ίδιους και τις οικογένειές τους, και τελικά, όπως προειδοποίησα και παραπάνω δε θα δοθεί κανένα τέλος μέχρις ότου όλοι και όλες να καούν…»

Ο Spee ωστόσο δεν ήταν σκεπτικιστής σχετικά με την ύπαρξη ή όχι των μαγισσών, καθώς ανοίγει το έργο του με τη δήλωση ότι οι μάγισσες είναι πραγματικές. Παρ’ όλα αυτά, τον ανησυχούσε ιδιαίτερα το γεγονός ότι «αθώοι άνθρωποι σκοτώνονταν μαζί με τις πραγματικές μάγισσες», όπως νόμιζε. Υποστήριξε μάλιστα ότι η παραβολή με τα ζιζάνια στο κατά Ματθαίου 13:24-30 σήμαινε ότι μερικές φορές πρέπει να χαρίζεται η ελευθερία σε κάποιους από τους ενόχους ώστε να μην καταδικαστούν και αθώοι μαζί τους.


κείμενο 5
Οι γάτες...τεκμήριο για μαγεία!
Για όλη την Ευρώπη, από την αρχαιότητα μέχρι ακόμα και σήμερα, η γάτα σχετίζεται με τις Μάγισσες. Δεν νοείται Μάγισσα χωρίς γάτα, και λόγω αυτής της παράδοσης, κατά την διάρκεια των Χρόνων της Φωτιάς («Κυνήγι των Μαγισσών» του Μεσαίωνα) η ύπαρξη γάτας στο σπίτι ήταν αποδεικτικό πως η κάτοικος είναι Μάγισσα.

Το 1718, ο Μοντγκόμερυ του Caithness, υποστήριζε πως κάθε βράδυ, έξω από το σπίτι του, μαζεύονταν ένα πλήθος γάτες όπου μιλούσαν με ανθρώπινη μορφή. Υποστήριξε πως ένα βράδυ κατάφερε να σκοτώσει 2 από αυτές και να τραυματίσει άλλη μια και ότι την επόμενη ημέρα, έμαθε πως 2 ηλικιωμένες γυναίκες βρέθηκαν νεκρές στο κρεβάτι τους και άλλη μια άσχημα τραυματισμένη. Η ιστορία του έγινε πασίγνωστη στον τότε ευρωπαϊκό κόσμο, και βάση αυτής, ενισχύθηκε ο μύθος ότι οι Μάγισσες το βράδυ μεταμορφώνονται σε γάτες.


κείμενο 6
Tο 16ο και το 170 αιώνα ολόκληρη η Ευρώπη είχε εξαπολύσει ένα ανηλεές κυνηγητό κατά των μαγισσών. Η Καθολική Εκκλησία πρωτοστατούσε σε αυτό το απερίγραπτο ιστορικό φαινόμενο, με την Ιερά Εξέταση. Εκείνους τους σκοτεινούς χρόνους, η αμάθεια, η θρησκοληψία και ο φόβος έκαναν τις αρχές και τους απλούς ανθρώπους να βλέπουν παντού μάγισσες.

Δεν έλειπαν βέβαια και οι αναφορές σε κυνήγι μάγων, αλλά αυτές ήταν σπάνιες. Σε μια κατεξοχήν ανδροκρατούμενη κοινωνία, η μαγεία και όλα τα αποτρόπαια που τη συνόδευαν δεν μπορούσαν παρά να έχουν φορείς και λειτουργούς γένους θηλυκού.

Εκείνη η εποχή έβριθε από επαγγελματικές ειδικότητες που αφορούσαν τις μάγισσες. Υπήρχαν κυνηγοί μαγισσών, ντετέκτιβ μαγισσών, αποκρυπτογράφοι μαγισσών, ανακριτές μαγισσών, δήμιοι μαγισσών. Τα ονόματα που είχαν εφεύρει οι ιεροεξεταστές για τους δαιμόνους και τα υλικά των μαγισσών ήταν χιλιάδες.

Ένας ιεροεξεταστής της Βουργουνδίας το 1710 περιέγραψε την περίφημη όσο και αποτρόπαιη «αλοιφή της μάγισσας» ως εξής: Κλέβουν αντίδωρο από την εκκλησία και ταίζουν με αυτό βατράχους. Μετά καίνε τους βατράχους και προσθέτουν στη στάχτη τους σκόνη από τριμμένα κόκαλα κρεμασμένων ανδρών, μαζί με αίμα νεογέννητων παιδιών. Με αυτή τη φρικαλέα αλοιφή σκέπαζαν το κορμί τους οι μάγισσες και έπαιρναν το διαβατήριο να πετάξουν με τη σκούπα τους προς το σημείο συγκέντρωσης τους, το αποτρόπαιο «Σαμπάθ», που και μόνο η αναφορά του σε οδηγούσε κατευθείαν στην πυρά.

Μην αναρωτηθείτε ποιος πίστευε αυτές τις ανοησίες, διότι, σύμφωνα με τα αρχεία της Καθολικής Εκκλησίας, κατά τη διάρκεια του 16ου αιώνα στην Τριέρ κάηκαν εφτά χιλιάδες μάγισσες, στην Τουλούζη τετρακόσιες, στη Γένοβα πεντακόσιες, στη Βαμβέργη εξακόσιες, στη Βρετανία χίλιες, ενώ το 17ο αιώνα κάηκαν στη Γερμανία εκατό χιλιάδες μάγισσες. Με λίγα λόγια, εκείνα τα φοβερά χρόνια όσοι γλίτωσαν από τον πόλεμο και την πανούκλα κάηκαν από την κακία των γειτόνων τους και το φανατισμό των δήθεν αληθινών εκπροσώπων του πραγματικού Θεού.

μια διδακτική πρόταση από
την Αγγελίτσα Κατερίνα, τη Βίττη Ευτυχία και την Παναγιώτου Άννα

More pages