η ιδιότητα του αέρα να καταλαμβάνει όγκο μέσα από μια λογοτεχνική αφήγηση

η ιδιότητα του αέρα να καταλαμβάνει όγκο μέσα από μια λογοτεχνική αφήγηση - atlaswiki

Το βιβλίο με μια ματιά : " Ο δεκαπενταετής πλοίαρχος"

Συγγραφέας Ιούλιος Βερν
Εικονογράφηση Henri Meyer
Εκδόσεις Μίνωας

Το ιστιοφόρο "Πίλγκριμ" πλέει προς την Αμερική. Επιβάτες του ο Ντικ Σαντ -νεαρός δόκιμος δεκαπέντε ετών-, η κυρία Ουέλντον με τον μικρό γιο της Τζακ, ο εξάδελφος Βενέδικτος και μερικοί Αμερικάνοι . Μετά από δραματική μάχη με μια φάλαινα ο πλοίαρχος Χαλ και το πλήρωμά του εξαφανίζονται στα απροσμέτρητα βάθη του ωκεανού και το καράβι μένει ακυβέρνητο. Ο "δεκαπενταετής πλοίαρχος" Ντικ Σαντ ενηλικιώνεται πρόωρα: Θα πάρει το τιμόνι και, ενώ νομίζει ότι ακολουθεί σωστή πορεία πλεύσης, καταλήγει μυστηριωδώς με τους συντρόφους του στην Αφρική.

Κατά την ανάγνωση του συγκεκριμένου βιβλίου θα δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο παρακάτω απόσπασμα, στο οποίο γίνεται αναφορά στο φαινόμενο της ατμοσφαιρικής πίεσης και ειδικότερα στην ιδιότητα του αέρα να καταλαμβάνει όγκο.

Συγκεκριμένα, στη σκηνή αυτή παρουσιάζονται οι ήρωες του βιβλίου να βρίσκονται στην Αφρική και να ανακαλύπτουν μια εγκαταλελειμμένη φωλιά τερμιτών. Η φωλιά αυτή είναι σαν ένα μεγάλο εικονικό αντίσκηνο φτιαγμένο από κόκκινη άργιλο. Το μόνο άνοιγμα είναι στη βάση του κώνου. Τελικά, για να προστατευτούν από μία μεγάλη καταιγίδα που αρχίζει, μεγαλώνουν με ένα μαχαίρι το άνοιγμα και μπαίνουν μέσα.

η ιδιότητα του αέρα να καταλαμβάνει όγκο μέσα από μια λογοτεχνική αφήγηση - atlaswiki

Αποσπάσματα από το βιβλίο για τη διδασκαλία των φυσικών επιστημών

«...Όλα ήταν εντάξει. Κανένας άμεσος κίνδυνος δεν τους απειλούσε κι ο νεαρός καπετάνιος προσπάθησε με τον ύπνο να ανανεώσει τις δυνάμεις του. Πλάγιασε, λοιπόν, κοντά στο άνοιγμα, κρατώντας το τουφέκι του, με σκοπό να ξυπνήσει από τις πρώτες ακτίνες του ήλιου, μόλις ξημέρωσε.
Αποκοιμήθηκε σχεδόν αμέσως. Κάποια στιγμή ξύπνησε νιώθοντας αφύσικη υγρασία, Σηκώθηκε και, γεμάτος ανησυχία, διαπίστωσε πως τα νερά είχαν αρχίσει να πλημμυρίζουν τη μυρμηγκοφωλιά με μεγάλη ταχύτητα. Ξύπνησε τον Τομ και τον Ηρακλή. Άναψαν το φανάρι. Είδαν πως το νερό είχα φτάσει τα τριάντα εκατοστά και η στάθμη του διαρκώς ανέβαινε. Μέσα σε λίγα λεπτά της ώρας, το νερό ξεπέρασε το ένα μέτρο. Έπειτα φάνηκε να σταθεροποιείται στο σημείο αυτό.Τι συμβαίνει;” ρώτησε από το ψηλό της διαμέρισμα η κυρία Ουέλτον.Τίποτε, κυρία, Λίγο νερό μπήκε από το άνοιγμα. Φαίνεται πως με τις νεροποντές πλημμύρισε κάποιο γειτονικό ποτάμι”.Αυτό είναι ευχάριστο”, είπε ο Ηρακλής, “γιατί δείχνει πως πραγματικά υπάρχει εδώ κοντά ποτάμι κι έτσι θα κατέβουμε στην παραλία, όπως σχεδιάζαμε”.

Ο Ντικ Σαντ τοποθέτησε ψηλά τα όπλα και το τρόφιμα και στη συνέχεια μέτρησε το βάθος του νερού.Το νερό μπήκε από το άνοιγμα και τώρα εμποδίζει τον αέρα να ανανεωθεί στο εσωτερικό της φωλιάς”, μουρμούρισε προβληματισμένος.Δεν μπορούμε να ανοίξουμε κάπου ψηλά μια τρύπα στο παράθυρο” πρότεινε ο Τομ.[...] Πρέπει να ζυγίσουμε καλά τα υπέρ και τα κατά, πριν ενεργήσουμε. Κάθε απροσεξία μπορεί να στοιχίσει στη ζωή μας”.»

Δραστηριότητα για τη σχολική τάξη

Ένα πείραμα για την ιδιότητα του αέρα να καταλαμβάνει όγκο στο πλαίσιο καθοδηγούμενης διερεύνησης.

Διδακτικά υλικά
  • διαφανές πλαστικό ποτήρι μιας χρήσεως
  • διαφανές πλαστικό δοχείο
  • Ντικ Σαντ” και “Τομ”, εδώ μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε παιχνίδια τύπου playmobil ή οποιοδήποτε μικρό αντικείμενο που έχει πυκνότητα μικρότερη του νερού (ώστε να επιπλέει)
  • κανάτα με νερό
  • καρφίτσα
  • αναπτήρας
Περιγραφή διερεύνησης

Χωρίζονται οι μαθητές σε ομάδες και δίνεται σε κάθε ομάδα φύλλο εργασίας με την ερώτηση προς διερεύνηση, τα υλικά και τις οδηγίες που πρέπει να ακολουθήσουν. Για τη διεξαγωγή του πειράματος απαιτείται 1 διδακτική ώρα.

Εδώ, το ερώτημα που τίθεται στους μαθητές είναι “ τι θα συμβεί ανο Ντικ και ο Τομ ανοίξουν τρύπα ψηλά στο παράθυρο; τι θα πρέπει να κάνουν για να μην εγκλωβιστούν μέσα στη φωλιά;”

Μέρος Α'

Στο σημείο αυτό, δίνονται οδηγίεςστους μαθητές για να εκτελέσουν το πρώτο μέρος του πειράματος, οι οποίες καταγράφονται στο φύλλο εργασίας. Συγκεκριμένα, οι μαθητές πρέπει αρχικά να κόψουν το πλαστικό ποτήρι, ώστε να δημιουργήσουν μία πορτούλα στο κάτω μέρος του.

Στη συνέχεια, αφού τοποθετήσουν τον Ντικ και τον Τομ στο κέντρο του διαφανούς δοχείου, βάζουν το πλαστικό ποτήρι ανάποδα και κάθετα μέσα στο δοχείο έτσι ώστε μέσα σε αυτό να υπάρχουν οι δύο ήρωες. Με τα υλικά αυτά προσπαθούμε να προσομοιάσουμε την κατάσταση στην οποία βρίσκονται ο Ντικ και ο Τομ, όπως αυτή περιγράφεται στην ιστορία.

η ιδιότητα του αέρα να καταλαμβάνει όγκο μέσα από μια λογοτεχνική αφήγηση - atlaswiki

1οβήμα:προβλέψεις

Κάθε ομάδα καταγράφει τις προβλέψεις της σχετικά με το τι πρόκειται να συμβεί όταν ρίξουμε νερό μέσα στο δοχείο. Φροντίζουμε η ποσότητα του νερού να μην ξεπερνάει τη μέση του πλαστικού ποτηριού για να μην παρασύρει τους ήρωες και να συμβαδίζει με την ιστορία.

2ο βήμα: εκτέλεση πειράματος

Οι ομάδες εκτελούν το πείραμα βάση των οδηγιών που τους έχουν δοθεί στο φύλλο εργασίας.

30 βήμα: παρατήρηση και εξαγωγή συμπερασμάτων
Οι ομάδες αφού εκτελέσουν το πείραμα, καταγράφουν τι έχουν παρατηρήσει και καλούνται να δώσουν μία εξήγηση γι αυτό που συνέβη στον Ντικ και τον Τομ, ελέγχοντας και την αρχική τους πρόβλεψη. Σκοπός είναι να βγάλουν οι μαθητές και οι μαθήτριες συμπεράσματα από το πείραμα βάσει των δεδομένων που έχουν συλλέξει.


Μέρος Β'

Προχωρώντας στο επόμενο στάδιο, οι μαθητές και οι μαθήτριες ζεσταίνουν με την βοήθεια του αναπτήρα την μυτερή άκρη της καρφίτσας. Στη συνέχεια, παίρνουν την καρφίτσα και κάνουν μια τρύπα στον πάτο του πλαστικού ποτηριού. Με τον τρόπο αυτό γίνεται προσομοίωση του τι θα συμβεί ανο Ντικ και ο Τομ ανοίξουν την τρύπα ψηλά στο παράθυρο.

η ιδιότητα του αέρα να καταλαμβάνει όγκο μέσα από μια λογοτεχνική αφήγηση - atlaswiki

1ο βήμα: προβλέψεις

Οι ομάδες συζητούν μεταξύ τους και καταγράφουν τις προβλέψεις του για το τι πρόκειται να συμβεί όταν τρυπήσουν τον πάτο του ποτηριού.

2ο βήμα: εκτέλεση πειράματος

Οι ομάδες εκτελούν το πείραμα βάση των οδηγιών που τους έχουν δοθεί στο φύλλο εργασίας.

30 βήμα : παρατήρηση και εξαγωγή συμπερασμάτων

Οι ομάδες αφού εκτελέσουν το πείραμα, καταγράφουν τι έχουν παρατηρήσει και καλούνται να δώσουν μία εξήγηση, ελέγχοντας ανη πρόβλεψη τους συμφωνεί με το αποτέλεσμα του πειράματος. Σκοπός είναι, κι εδώ, να βγάλουν οι μαθητές και οι μαθήτριες συμπεράσματα από το πείραμα βάσει των δεδομένων που έχουν συλλέξει.

Συγκεκριμένα, στόχος του πειράματος είναι να εξοικειωθούν οι μαθητές και οι μαθήτριες με την έννοια της ατμοσφαιρικής πίεσης και να μαθαίνουν ότι ο (ατμοσφαιρικός) αέρας καταλαμβάνει όγκο. Πιο ειδικά, να καταλάβουν ότι ο αέρας καταλαμβάνει όγκο μέσα στο ποτήρι με συνέπεια να μην μπορεί το νερό να εισέλθει στο εσωτερικό του ποτηριού παρασύροντας τον “Ντικ Σαντ” και τον “Τομ” μαζί του. Τρυπώντας το ποτήρι ο αέρας βρίσκει τρόπο διαφυγής και το νερό παίρνει τη θέση του.

Έπειτα, αφού ολοκληρωθούν και τα δύο μέρη του πειράματος, η κάθε ομάδα πρέπει να καταλήξει στα συμπεράσματά της και να συζητήσει ποια απόφαση θα ήταν η καλύτερη για να πάρουν ο Ντικ και ο Τομ βάση των δεδομένων που έχουν συλλέξει από το πείραμα που πραγματοποίησαν, γράφοντας στη συνέχεια το τέλος της ιστορίας. Αφού συμφωνήσουν όλα τα μέλη των ομάδων, η κάθε ομάδα καλείται να ανακοινώσει το συμπέρασμα του πειράματος και να παρουσιάσει στις υπόλοιπες ομάδες την δική τους εκδοχή για το τέλος που θα έδιναν στην ιστορία.


μια διδακτική πρόταση από την Ζωγραφιά Γεωργίου, την Κατερίνα- Θαλασσινή Ξανθούλη, τον Ελευθέριο Σκορδή, τηνΑγάπη Χριστοφορίδου και την Μαρία Μεταξά

More pages