θεατρικό παιχνίδι για το τσουνάμι

θεατρικό παιχνίδι για το τσουνάμι - atlaswikiθεατρικό παιχνίδι για το τσουνάμι - atlaswiki θεατρικό παιχνίδι για το τσουνάμι - atlaswiki
οδηγίες δραστηριότητας

πρόκειται για ένα θεατρικό παιχνίδι (σκετς) όπου οι μαθητές υποδύονται κάποιους ρόλους που θα τους βοηθήσουν να κατανοήσουν καλύτερα πως δημιουργείται το τσουνάμι και τι συνέπειες φέρει. Ο εκπαιδευτικός μοιράζει ρόλους στους μαθητές και με την καθοδήγηση του ίδιου οι μαθητές διαβάζουν και ερμηνεύουν για πρώτη φορά τους ρόλους τους. Επειδή οι ρόλοι συνήθως είναι λιγότεροι από τους μαθητές, ένας σημαντικός αριθμός μαθητών παίζει το ρόλο του κοινού που παρακολουθεί, αλλά και σχολιάζει το έργο κατα τη διάρκεια της πρώτης αυτής ανάγνωσης. Στη συνέχεια οι μαθητές δουλεύουν σε ομάδες, συζητούν και απαντούν στις ερωτήσεις του φύλλου εργασίας που προτείνεται παρακάτω. Οι απόψεις των ομάδων εκφράζονται στο σύνολο της τάξης, στη συζήτηση που γίνεται ανάμεσα σε όλους τους μαθητές και με συντονιστή το δάσκαλο ή τη δασκάλα και πάλι με άξονα το φύλλο εργασίας μετά το τέλος της ομαδικής δουλειάς.


διδακτικό υλικό
θεατρικό
(Μεταφερόμαστε στον Δεκέμβριο του 2004.)

Παίζουν 9 άτομα:
· Η κεντρική παρουσιάστρια του δελτίου ειδήσεων.
· Δημοσιογράφος από το κανάλι.
· Τρεις επιστήμονες ειδικοί για τους σεισμούς, στα παράθυρα: Α, Β, Γ Επιστήμονας.
· Ένας Πανεπιστημιακός της Φυσικής Επιστήμης.
· Ένας Φυσικός ερευνητής, που έχει ασχοληθεί με την ιστορία των τσουνάμι.
· Δύο καλεσμένοι γνωστοί δημοσιογράφοι: Α, Β Δημοσιογράφος.

(Σε κεντρικό κανάλι της τηλεόρασης κατά το δελτίο ειδήσεων παρουσιάζεται η τραγική είδηση για το τσουνάμι…)
Παρουσιάστρια: Και τώρα ας περάσουμε σε μια συνταρακτική είδηση. Μια απρόσμενη και απίστευτη καταστροφή από φονικά, παλιρροιακά κύματα συνέβη μετά το σεισμό των 8.9 Ρίχτερ δυτικά της Σουμάτρας, Σήμερα στις 4 και 11 λεπτά το μεσημέρι. Οι δονήσεις καταγράφηκαν ακόμα και στο Λονδίνο, 8.000 χιλιόμετρα από το επίκεντρο του σεισμού, 9,2 χιλιόμετρα κάτω από τον πυθμένα του ωκεανού.
Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι από το σεισμό αυτό επηρεάστηκε όλος ο πλανήτης, γιατί όπως ανακοίνωσε ο διευθυντής του Εθνικού Ινστιτούτου Γεωφυσικής της Ιταλίας, επηρεάστηκε ακόμα και η περιστροφή της Γης.

Κατά τη διάρκεια του καταστρεπτικού σεισμού εμφανίστηκε απότομα ένα ύψωμα 10 μέτρων και μήκους εκατοντάδων χιλιομέτρων στον πυθμένα του Ινδικού Ωκεανού. Αυτό κατά τους επιστήμονες απελευθέρωσε ένα εκατομμύριο φορές περισσότερη ενέργεια από ό,τι η πυρηνική έκρηξη της Χιροσίμα, ενώ δισεκατομμύρια τόνοι νερού μετακινήθηκαν με το σεισμό, προκαλώντας ένα τσουνάμι, που σάρωσε εννέα χώρες. Τα κύματα από το τσουνάμι εξαπλώθηκαν κυκλικά στη θάλασσα με ταχύτητα έως και 800 χιλιόμετρα την ώρα. Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα μετρήσεις οι νεκροί ανήλθαν στους: 80.000, ενώ τα συνεργία διάσωσης ακόμα ανασύρουν νεκρούς.
(Δείχνετε από το βιντεάκι…όπως τα δελτία ειδήσεων έχουν το σχετικό ρεπορτάζ. Το βιντεάκι υπάρχει: http://www.youtube.com/watch?v=iwu-eNJPuSE&NR=1)
Παρουσιάστρια: Κοντά μας έχουμε τον συνάδελφο Μ.Κ., που θα μας ενημερώσει σχετικά.

Δημοσιογράφος: Σύμφωνα με τους ειδικούς, όπως μπορούμε να δούμε στην εικόνα, ο σεισμός εκδηλώθηκε στην περιοχή, όπου η τεκτονική πλάκα του Ινδικού Ωκεανού βυθίζεται κάτω από τη Σουμάτρα, μέρος της ευρασιατικής πλάκας. Και η Ινδονησία, που αποτελείται από ένα σύμπλεγμα 17.000 νησιών, είναι επιρρεπής στους σεισμούς, γιατί βρίσκεται στα όρια των λιθοσφαιρικών πλακών. Πρέπει να πούμε ότι το μέγεθος της τραγωδίας είναι πάρα πολύ μεγάλο. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία…(προβάλετε την παρακάτω εικόνα και αρχίζει να διαβάζει τα πινακάκια δείχνοντας ταυτόχρονα την περιοχή με το χέρι του).

θεατρικό παιχνίδι για το τσουνάμι - atlaswiki
Παρουσιάστρια: Να ευχαριστήσουμε τον συνάδελφο Μ.Κ. για τις πληροφορίες που μας έδωσε και να δώσουμε στη συνέχεια τον λόγο στην επιστήμη. Κοντά μας έχουμε τρεις επιστήμονες ειδικούς για τους σεισμούς, τον κύριο Χ.Χ., την κυρία Λ.Φ. και τον κύριο Ι.Δ. Σας καλωσορίζω και σας καλησπερίζω και τους τρεις.

Επιστήμονας Α: Καλησπέρα σας.

Επιστήμονας Β: Καλησπέρα σας.

Επιστήμονας Γ: Καλησπέρα σας.

Παρουσιάστρια
: Ας ξεκινήσουμε με την κυρία της συντροφιάς. Παρακαλώ κυρία Λ.Φ. μπορείτε να μας περιγράψετε το καταστροφικό αυτό τσουνάμι και την σχέση του με τον σεισμό;


Επιστήμονας Β: Όπως είναι γνωστό το εξωτερικό τμήμα του στερεού φλοιού της Γης χωρίζεται σε μικρό αριθμό πλακών που "επιπλέουν" και κινούνται ανεξάρτητα πάνω στο μανδύα της γης. Οι πλάκες αυτές ονομάζονται τεκτονικές πλάκες. To μεγαλύτερο μέρος της σεισμικής δραστηριότητας της Γης συμβαίνει στα όρια αυτών των πλακών. Η εξωτερική λιθόσφαιρα αποτελείται από δώδεκα περίπου μεγάλες πλάκες και αρκετές μικρότερες. Η κίνηση βέβαια των πλακών δεν συμβαίνει απότομα, αλλά εξαιρετικά αργά, περίπου με την ταχύτητα που μεγαλώνουν τα ανθρώπινα νύχια. Υπολογίζουμε ότι στην συγκεκριμένη περίπτωση έγινε μετακίνηση των δύο πλακών 12 μέτρων μέσα σε 1,5 λεπτό.
Τα πετρώματα στις άκρες των τεκτονικών πλακών σκαλώνουν μεταξύ τους, συμπιέζονται και συσσωρεύουν ενέργεια στην πάροδο των αιώνων. Όταν η συσσωρευμένη ενέργεια δεν μπορεί πλέον να συγκρατηθεί, οι πλάκες μετακινούνται απότομα προκαλώντας σεισμούς.
Σήμερα η σύγκρουση των τεκτονικών πλακών είχε σαν αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα ρήγμα, μήκους ενός περίπου χιλιομέτρου, το οποίο με τη σειρά του προκάλεσε την κάθετη μετακίνηση ενός μεγάλου κομματιού του βυθού. Όπως είναι φυσικό, τα εκατοντάδες κυβικά μέτρα νερού, που βρίσκονταν στο σημείο μετακινήθηκαν και άρχισαν να κατευθύνονται με μεγάλη ταχύτητα προς τη στεριά, δημιουργώντας το φαινόμενο του τσουνάμι.
(προβάλετε την εικόνα:)
θεατρικό παιχνίδι για το τσουνάμι - atlaswiki
Παρουσιάστρια: Μάλιστα. Καταλάβαμε, λοιπόν, πως δημιουργείται αυτό το φαινόμενο και τι ακριβώς συνέβη σήμερα.

Επιστήμονας Α: Πρέπει να σημειώσουμε ότι μέχρι να φτάσει στη στεριά, το κύμα δεν είναι ορατό, ωστόσο όταν φτάνει κοντά στην ακτή, όπου το βάθος είναι μικρότερο, παίρνει ύψος, δεδομένου ότι ο όγκος του νερού παραμένει ο ίδιος. Η συμπιεσμένη ενέργεια, που υπάρχει στο κύμα εξαπολύεται πάνω στη στεριά, όπου καταλήγουν οι τόνοι νερού, που αναγκάστηκαν να μετακινηθούν από το σημείο, στο οποίο έγινε η σύγκρουση
των πλακών. Συνήθως, ένα τσουνάμι μπορεί να έχει μήκος κύματος 100 έως 200 km (η απόσταση δύο διαδοχικών κορυφών του), ενώ το ύψος του κύματος που προχωράει στον ωκεανό μόλις μισό μέτρο, φαίνεται δηλαδή στην αρχή σαν ένα αθώο κύμα. Όμως, γιγαντώνεται πολύ γρήγορα. Όταν λοιπόν το κύμα φθάνει στην ακτή, το ύψος του μπορεί να φτάσει και τα 40 μέτρα πάνω από την κανονική στάθμη της θάλασσας.
Λόγω λοιπόν του μικρού ύψους του κύματος τα πλοία που βρίσκονται μακριά απ' τις ακτές όχι μόνο δεν κινδυνεύουν αλλ' ούτε καν αντιλαμβάνονται την ύπαρξη αυτών των κυμάτων. Και ενώ στον ωκεανό δεν διακρίνεται, στις ακτές εμφανίζεται σαν ένα τεράστιο κύμα. Από το γεγονός αυτό πήρε και το όνομα tsunami. «Tsou» σημαίνει λιμάνι και «nami» σημαίνει κύμα στα Ιαπωνικά. Δηλαδή το κύμα του λιμανιού.

Επιστήμονας Γ: Ακριβώς. Εδώ βρίσκεται το κακό θα λέγαμε της υπόθεσης, ότι όση ώρα ταξιδεύει στη θάλασσα το τσουνάμι είναι δύσκολο να παρατηρηθεί λόγω του μικρού ύψους του, περίπου ένα μέτρο. Γι αυτό και είναι δύσκολο να τα αντιληφθεί κάποιος που είναι μακριά από την ακτή. Όταν όμως το τσουνάμι φτάσει σε αβαθή νερά κοντά στις ακτές, μετατρέπεται απότομα σε ένα υδάτινο τείχος με πολλαπλάσιο ύψος.
θεατρικό παιχνίδι για το τσουνάμι - atlaswiki
Παρουσιάστρια: Πείτε μας σας παρακαλώ, η ταχύτητά τους παραμένει η ίδια όταν φτάνουν στην στεριά; Μειώνεται, αυξάνεται; Τι ακριβώς συμβαίνει;

Επιστήμονας Γ: Κοιτάξτε, τα κύματα αυτά καθώς φτάνουν στα ρηχά νερά η ταχύτητα τους μειώνεται και γίνεται 100 χιλιόμετρα την ώρα, ενώ φτάνουν στην ακτή με μια συχνότητα κάθε 10 με 45 λεπτά. Όταν δε το βάθος της ακτής είναι 15 μέτρα μόνο, η ταχύτητα του είναι 45 χιλιόμετρα την ώρα. Όμως, εκατό χιλιόμετρα πιο μακριά υπάρχει άλλο ένα κύμα που πλησιάζει με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα. Και πίσω από αυτό βρίσκεται κι άλλο ένα με μεγαλύτερη ακόμα ταχύτητα. Καθώς λοιπόν τα κύματα του τσουνάμι συμπιέζονται κοντά στην ακτή, μικραίνει η απόσταση μεταξύ τους και η ενέργεια τους τα κατευθύνει προς τα πάνω (κατακόρυφα) προκαλώντας έτσι μια μεγάλη αύξηση του ύψους τους.

Επιστήμονας Α: Ακόμα κι αν ένα κύμα είχε ύψος ένα μέτρο ή και λιγότερο, όταν δημιουργήθηκε στον ανοικτό ωκεανό, όταν θα φτάσει στην ακτή μπορεί να έχει 30-35 μέτρα ύψος. Έτσι τα κύματα αυτά θα σκάσουν στην ακτή σαν ένας τοίχος νερού που έρχεται με τεράστια ταχύτητα και σαρώνει τα πάντα στο πέρασμα του.
θεατρικό παιχνίδι για το τσουνάμι - atlaswiki
Παρουσιάστρια: Και τι ακριβώς συνέβη σήμερα;

Επιστήμονας Β: Σήμερα, λόγω αυτής της ιδιότητας που αναφέρθηκε, κύματα δέκα μέτρων περίπου σάρωσαν τις ακτές εννέα χωρών και σκότωσαν ήδη 80.000 ανθρώπους.


Παρουσιάστρια: Καλησπερίζω στη συντροφιά μας τους δυο εγκεκριμένους δημοσιογράφους, κύριο Δ.Ο. και κύριο Ν.Β.

Δημοσιογράφος Α: Καλησπέρα σας.
Δημοσιογράφος Β: Καλησπέρα σας.

Παρουσιάστρια: Κύριε Δ.Ο. έχετε τον λόγο.

Δημοσιογράφος Α: Ευχαριστώ. Αυτό που εγώ ήθελα να ρωτήσω είναι το εξής: αναρωτιέμαι, οι ανθρώπινες απώλειες θα ήταν ίσως λιγότερες, αν στον Ινδικό Ωκεανό υπήρχε σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης, όπως υπάρχει στον Ειρηνικό; Σύμφωνα με τους ειδικούς το τσουνάμι χρειάστηκε δύο ώρες για να φτάσει στη Σρι Λάνκα, και ο πληθυσμός θα είχε ίσως στο διάστημα αυτό το περιθώριο να απομακρυνθεί από τις ακτές.

Επιστήμονας Β: Πράγματι, πολλές ζωές θα είχαν σωθεί αν οι πληγείσες χώρες συμμετείχαν στο διεθνές σύστημα συναγερμού, που προειδοποιεί τις παράκτιες κοινότητες για φονικά παλιρροϊκά κύματα. Ο αντίκτυπος του τσουνάμι θα είχε περιοριστεί, αμέτρητες ζωές θα είχαν σωθεί, εάν Iνδία και Σρι Λάνκα (δύο από τις χειρότερο πληγείσες χώρες) συμμετείχαν στο διεθνές σύστημα συναγερμού. Tο σύστημα αυτό προειδοποιεί τις χώρες ότι θα πληγούν οι ακτές τους εντός των επομένων τριών έως και 14 ωρών.


Παρουσιάστρια: Με πρόχειρους υπολογισμούς λέγεται ότι ο αριθμός των νεκρών θα φτάσει μάλλον τους 100.000.
«Είναι μία πρωτοφανής καταστροφή... Ποτέ στο παρελθόν δεν έχουμε δει κάτι παρόμοιο», δηλώνει η Iβέτ Στίβενς, αξιωματούχος του τμήματος αρωγής του OHE, «ίσως είναι η χειρότερη φυσική καταστροφή της σύγχρονης ιστορίας», υποστηρίζει ο Iαν Eγκελαντ, συντονιστής των Ηνωμένων Εθνών για επείγουσες καταστάσεις.
Λίγες μόνο φράσεις περικλείουν την ανείπωτη τραγωδία που εξακολουθεί να βιώνει η νότια Aσία. Μια τραγωδία που θα μπορούσε, αν όχι να είχε αποφευχθεί, σίγουρα να περιοριστεί, εάν υπήρχαν τα απαραίτητα συστήματα συναγερμού στην περιοχή, εάν οι κυβερνήσεις των πληγέντων κρατών, αλλά και η διεθνής κοινότητα κινητοποιούνταν άμεσα, εάν οι προειδοποιήσεις είχαν φτάσει εγκαίρως... Iσως τότε να ήταν αισθητά μικρότερος ο κατάλογος των νεκρών, ένας κατάλογος που αυξάνεται λεπτό προς λεπτό...
θεατρικό παιχνίδι για το τσουνάμι - atlaswiki
Δημοσιογράφος Β: Στον Iνδικό ωκεανό όμως δεν υπήρχαν αισθητήρες κυμάτων και περιοχές ολόκληρες αφέθηκαν στο έλεός τους.
"Είναι επειδή τα τσουνάμι δεν είναι τόσο συχνά στον ινδικό ωκεανό", εξηγεί ο Tσαρλς MακKρίρι, διευθυντής του Kέντρου Προειδοποίησης Tσουνάμι του Eιρηνικού.

"Ο εξοπλισμός είναι υπερβολικά ακριβός για να τον αγοράσουμε", δηλώνει ο Mπούντι Oυαλούγιο, της Mετεωρολογικής και Γεωφυσικής Υπηρεσίας της Ινδονησίας.
Εξηγήσεις που δεν δικαιολογούν όμως, ούτε στο ελάχιστο, την ανθρώπινη τραγωδία...

Επιστήμονας Γ: Τα κύματα του τσουνάμι έκαναν 2,5 ώρες να φθάσουν στην Ινδία. Χρονικά περιθώρια που, εάν οι αρμόδιοι είχαν εκμεταλλευτεί αναλόγως, ίσως θα μπορούσαν να αποβούν σωτήρια για χιλιάδες ανθρώπους.

Δημοσιογράφος Β: Το τραγελαφικό της υπόθεσης, όμως είναι άλλο. Aμερικανοί σεισμολόγοι του Kέντρου Προειδοποίησης Tσουνάμι του Eιρηνικού, κατήγγειλαν ότι προέβλεψαν το τσουνάμι αμέσως μόλις κατεγράφη ο σεισμός. Δεν είχαν όμως πού να... τηλεφωνήσουν!
Και οι κυβερνήσεις των χωρών της περιοχής, από την πλευρά τους, υποστηρίζουν ότι δεν εξέδωσαν εγκαίρως προειδοποιήσεις, διότι δεν γνώριζαν το μέγεθος της καταστροφής! Μιλάμε δηλαδή για ενέργειες εγκληματικές. Το πρωί της Kυριακής, η μετεωρολογική υπηρεσία της Tαϊλάνδης εξέδωσε προειδοποίηση, ενώ το διαδίκτυο δημοσίευσε ανάλογη προειδοποίηση τρεις ώρες μετά. Αλλά ήταν ήδη πολύ αργά. 700 άνθρωποι είχαν χάσει τη ζωή τους...


Παρουσιάστρια: Αυτό που πραγματικά νομίζω θέλει να μάθει όμως ο κόσμος είναι πότε και πού ακριβώς θα χτυπήσει ο επόμενος «μεγάλος» σεισμός. Σ’ αυτήν την ερώτηση μπορεί η επιστήμη να δώσει κάποια σαφή και υπεύθυνη απάντηση, κύριε Χ.Χ.;

Επιστήμονας Α: Δυστυχώς δεν είναι δυνατό να απαντηθεί μια τέτοια ερώτηση. Η επιστήμη έχει προχωρήσει πολύ, η τεχνολογία έχει εξελιχθεί, έχουμε κάνει βήματα μπροστά και μάλιστα μεγάλα, αλλά σ’ αυτό το σημείο δεν έχουμε φτάσει.

Δημοσιογράφος Α: Μάλιστα. Δηλαδή, παρά τις ανεπτυγμένες θεωρίες, παρά τα τεράστια ποσά (άνω του ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων) που έχουν δαπανηθεί σε εξοπλισμό για τη μελέτη των ρηγμάτων στην Καλιφόρνια και την Ιαπωνία, οι επιστήμονες δεν μπορούν να προειδοποιήσουν εγκαίρως τους ανθρώπους ότι έρχεται σεισμός.

θεατρικό παιχνίδι για το τσουνάμι - atlaswiki
Δημοσιογράφος Β: Το καλύτερο που μπορούν να κάνουν οι σεισμολόγοι, επισημαίνει η Σάντρα Μπλέικσλι στο σημερινό φύλλο των Νιου Γιορκ Τάιμς, είναι να προβλέψουν την πιθανότητα να ξαναγίνει ένας σεισμός σε περιοχές οι οποίες έχουν ήδη πληγεί. Οι πιθανότητες αυτές κυμαίνονται συνήθως σε διάστημα 10 ως 30 ετών. Και οι σχετικές προβλέψεις είναι χρήσιμες για να επιλέγονται οι τοποθεσίες όπου κτίζονται φράγματα, δρόμοι και ενεργειακοί σταθμοί σε σεισμογενείς περιοχές, αλλά δεν μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους που μένουν σε τέτοιες περιοχές.

Επιστήμονας Γ
: Πρέπει να γνωρίζετε ότι ήδη το σημείο της επιστημονικής προόδου στο οποίο βρισκόμαστε δεν είναι μικρό. Δεν προλαβαίνουμε το κακό, αλλά μπορούμε να το περιορίσουμε πάρα πολύ. Από ’κει και πέρα συνεχώς προσπαθούμε να εξελισσόμαστε και να προχωρούμε. Τώρα, όσον αφορά την επιστήμη της πρόβλεψης των σεισμών, προς το παρόν έχει μια μακρά, θλιβερή ιστορία, που περιλαμβάνει καλές ιδέες οι οποίες, όμως, απέτυχαν, απογοητευτικά πειράματα και έναν ανεξάντλητο κατάλογο αντιεπιστημονικών ισχυρισμών. Πολλοί σεισμολόγοι λένε, τώρα, ότι ένας σεισμός δεν μπορεί ποτέ να προβλεφθεί, επειδή ο φλοιός της γης είναι ετερογενής, δηλαδή αποτελείται από πολλά, διαφορετικά υλικά σώματα. Οποιοσδήποτε μικρός σεισμός μπορεί να εξελιχθεί σε μεγάλο γεγονός. Το κατά πόσον ένας μικρός σεισμός εξελίσσεται σε μεγάλο ή φθίνει σε ένταση εξαρτάται από μυριάδες λεπτομέρειες.


Παρουσιάστρια: Μάλιστα. Να ευχαριστήσουμε θερμά τους έγκριτους επιστήμονες και να καλωσορίσουμε τον Φυσικό Πανεπιστημιακό καθηγητή Σ.Ξ. και τον Φυσικό ερευνητή Β.Λ., που έχει ασχοληθεί με την ιστορία των τσουνάμι.
Πανεπιστημιακός: Καλησπέρα.
Φυσικός ερευνητής: Καλησπέρα σας.

Παρουσιάστρια
: Κύριε, καθηγητά, ας αρχίσω από σας. Πείτε μου σας παρακαλώ για να δημιουργηθεί το τσουνάμι ποιες προϋποθέσεις θα πρέπει να πληρεί ο υποθαλάσσιος σεισμός; Γιατί προφανώς δεν σημαίνει ότι κάθε φορά που γίνεται υποθαλάσσιος σεισμός δημιουργείται και τσουνάμι, έτσι;

θεατρικό παιχνίδι για το τσουνάμι - atlaswiki
Πανεπιστημιακός: Φυσικά και κάθε φορά που γίνεται υποθαλάσσιος σεισμός δεν δημιουργείται και τσουνάμι! Αλλοίμονο, θα είχαμε καταστραφεί! Για να δημιουργηθεί το φαινόμενο τσουνάμι θα πρέπει ο υποθαλάσσιος σεισμός να είναι τουλάχιστον 6,5 Ρίχτερ και σε βάθος μικρότερο των 50 χιλιομέτρων. Επίσης, τα κύματα των τσουνάμι δεν είναι αποκλειστικά σεισμικά κύματα, γιατί μπορούν να προκληθούν και από άλλες αιτίες, όπως από μια ηφαιστειακή έκρηξη, από μια γεωλίσθηση του πυθμένα των ωκεανών, από μια πυρηνική έκρηξη ή δοκιμές, ακόμα και σε μια σύγκρουση μετεωριτών ή αστεροειδών με τη Γη.
Όταν λοιπόν, ο υποθαλάσσιος πυθμένας των ωκεανών παίρνει κλίση ή μετατοπίζεται ή ανυψώνεται ή κατακρημνίζεται κατά τη διάρκεια ενός σεισμού, ο φλοιός της Γης παραμορφώνεται στην περιοχή του κέντρου του σεισμού και αρχίζουν να δημιουργούνται μικρά αθώα κύματα σαν μικρές διαταραχές. Λίγο αργότερα αρχίζουν να κινούνται σαν τα κυκλικά κύματα, ακτινικά προς κάθε κατεύθυνση με ταχύτητα που ξεπερνά κι αυτή του ήχου, ακόμα και 800 km/h. Τα κύματα αυτά καθώς φτάνουν στα ρηχά νερά η ταχύτητα τους μειώνεται και φτάνει στα 100 χιλιόμετρα την ώρα.

Παρουσιάστρια
: Σας ευχαριστούμε κύριε καθηγητά. Κύριε, Β.Λ. θα μπορούσατε να μας πείτε αν ποτέ δημιουργήθηκε τσουνάμι στην Ελλάδα; Ακούγονται διάφορα, αλλά τι είναι τεκμηριωμένο από επιστημονικής πλευράς;


Φυσικός ερευνητής: Το πιο γνωστό τσουνάμι είναι αυτό της Σαντορίνης, γύρω στα 1490 π.Χ, που θεωρήθηκε η αιτία της καταστροφής του μινωικού πολιτισμού. Οφείλεται στην έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης 100 χλμ μακρύτερα. Τότε δημιουργήθηκε ένα mega tsounami ύψους 120 μέτρων,από την κατάρρευση της καλντέρας και έφτασε στα βόρεια παράλια της Κρήτης. Έτσι άρχισε σιγά-σιγά ο μινωικός πολιτισμός να φθίνει. Βέβαια, τώρα ξέρουμε ότι το mega tsounami της Σαντορίνης δεν ευθύνεται αποκλειστικά για την καταστροφή του μινωικού πολιτισμού. Μπορεί το συγκεκριμένο κύμα να μην εξαφάνισε τους Μινωίτες, βοήθησε, όμως, αρκετά σ’ αυτό: Πλημμύρισε τις σοδειές τους για δύο ολόκληρα χρόνια και η μέση θερμοκρασία έπεσε αρκετά.
Επίσης το 479 π.Χ. είναι σχεδόν εξακριβωμένο ακόμα ένα τσουνάμι στον Ελλαδικό χώρο, συγκεκριμένα στην Ποτίδαια της Δυτικής Χαλκιδικής, περιοχή Κασσάνδρας, όπου κατέστρεψε τότε τον Περσικό στόλο.
Ωστόσο τα περισσότερα τσουνάμι δημιουργούνται κατά μήκος μιας περιοχής που λέγεται Ring of Fire μήκους 40.000 km. Η περιοχή Ring of Fire περιέχει όχι μόνο ηφαίστεια αλλά έχει και έντονη σεισμική δραστηριότητα. Περικυκλώνει δε όλο τον Ειρηνικό Ωκεανό. Γι' αυτό κι εκεί έχει τοποθετηθεί ένα σύστημα προειδοποίησης σε περιοχές, όπως είναι η Χαβάη, όπου εμφανίζονται κατά καιρούς πολλά καταστρεπτικά παλιρροιακά κύματα.
θεατρικό παιχνίδι για το τσουνάμι - atlaswiki
Παρουσιάστρια: Τελικά η Ελλάδα κινδυνεύει ή όχι από ένα τέτοιο φαινόμενο;

Πανεπιστημιακός: Μικρότερος, αλλά υπαρκτός είναι ο κίνδυνος και στη Μεσόγειο Θάλασσα, ιδιαίτερα στην Ελλάδα λόγω της υψηλής της σεισμικότητας.
Στον ελλαδικό χώρο, βέβαια, δεν γίνονται ισχυροί σεισμοί, οι οποίοι από μόνοι τους να προκαλούν μεγάλα τσουνάμι. Αλλά ένας σεισμός με επίκεντρο την ξηρά αν και μικρός σε μέγεθος μπορεί να δώσει αρκετή επιτάχυνση σε σαθρά ιζήματα, ώστε να γίνει μια υποθαλάσσια κατολίσθηση που θα δημιουργήσει ένα μεγάλο κύμα. Ο Κορινθιακός Κόλπος για παράδειγμα είναι μία από αυτές τις περιοχές.
Τα νησιά στο κεντρικό Αιγαίο, ίσως να διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο όταν γίνονται σεισμοί. Προς το παρόν, όμως, δεν μπορούμε να μιλήσουμε πιο συγκεκριμένα. Για να γίνει κάτι τέτοιο, θα πρέπει να χαρτογραφηθεί με μεγάλη λεπτομέρεια ο ελληνικός βυθός. Αλλά οι έρευνες αυτές κοστίζουν και χρειάζονται πολύ χρόνο για να ολοκληρωθούν.

Παρουσιάστρια: Μάλιστα. Εδώ να ευχαριστούμε και τον Φυσικό Πανεπιστημιακό καθηγητή Σ.Ξ. και τον Φυσικό ερευνητή Β.Λ., που έχει ασχοληθεί με την ιστορία των τσουνάμι. Και να περάσουμε στο επόμενο θέμα μας. Για αυξημένη φορολογία έκανε λόγο ο υπουργός………


φύλλο εργασίας

Α) Βλέποντας την εικόνα και αφού συμβουλευτείτε το θεατρικό κείμενο, προσπαθήστε να περιγράψετε απλά πως προκαλείται το τσουνάμι από υποθαλάσσιο σεισμό;

θεατρικό παιχνίδι για το τσουνάμι - atlaswiki..........................................................................................................................................................
..........................................................................................................................................................
..........................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................................

Β) Ένα πλοίο που βρίσκεται μακριά απ’ την ακτή κινδυνεύει από το τσουνάμι που κατευθύνεται προς αυτή;
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................................

Γ) Πότε γίνεται το τσουνάμι αντιληπτό από κάποιον που βρίσκεται στην ακτή;
.............................................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................................

Δ) Με ποιες προφάσεις δεν έχει εγκατασταθεί σύστημα προειδοποίησης των τσουνάμι στον ινδικό ωκεανό;
..............................................................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................................................
..............................................................................................................................................................................................

Ε) Γιατί, ενώ εντοπίστηκε ο κίνδυνος από το σύστημα ειδοποίησης του ειρηνικού ωκεανού, δεν έφτασε το μήνυμα στη Σουμάτρα;

............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................

ΣΤ) Ο υποθαλάσσιος σεισμός προκαλεί απαραίτητα τσουνάμι;
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................

Ζ) Τα τσουνάμι δημιουργούνται μόνο από σεισμούς;
............................................................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................
............................................................................................................................................................................................

χρονική διάρκεια
προτείνετε να αφιερωθούν δύο διδακτικές ώρες. Κατά τη διάρκεια της πρώτης ώρας, στο πρώτο τέταρτο εξηγήστε στα παιδιά την δραστηριότητα, διαβάστε το θεατρικό και μοιράστε τους ρόλους. Στο μισάωρο που απομένει τα παιδιά θα υποδυθούν τους ρόλους τους. Την επόμενη ώρα στο πρώτο εικοσάλεπτο χωρίστε τα παιδιά σε ομάδες και μοιράστε τους το φύλλο εργασίας, για να το συμπληρώσουν. Τα υπόλοιπα είκοσι πέντε λεπτά αξιοποιήστε τα για συζήτηση και προβληματισμό στην τάξη, πάνω στα θέματα, που διαπραγματεύονται οι ερωτήσεις του φύλου εργασίας.


θεματικές που εμπλέκονται
το μάθημα της φυσικής συνδυάζεται εδώ με την γεωγραφία

δεξιότητες και στάσεις που καλλιεργούνται
Στόχος είναι να εντοπιστούν και να σχολιαστούν οι αλληλεπιδράσεις των φυσικών επιστημών και της κοινωνίας και να αναπτυχθούν στους μαθητές δεξιότητες όπως να υποδύονται ρόλους, να συνεργάζονται μεταξύ τους με κοινό στόχο, να αναπτύσσουν κριτική σκέψη εξετάζοντας όλες τις πτυχές μιας πραγματικότητας και τέλος να εντοπίζουν, να επεξεργάζονται πληροφορίες και να αναπτύσσουν διάλογο πάνω σ’ αυτές.


μια διδακτική πρόταση από τις Χαντζιάρα Μαργαρίτα και Τρικούπη Ροδονίκη, εμπλουτισμένη από τις Ρέντη Αναστασία και Σέλκου Μαρία

More pages