μελέτη και σχολιασμός λογοτεχνικών και ιστορικών κειμένων για πυρκαγιές


μελέτη και σχολιασμός λογοτεχνικών και ιστορικών κειμένων για πυρκαγιές - atlaswikiμελέτη και σχολιασμός λογοτεχνικών και ιστορικών κειμένων για πυρκαγιές - atlaswikiμελέτη και σχολιασμός λογοτεχνικών και ιστορικών κειμένων για πυρκαγιές - atlaswiki

περιγραφή

Σ’ αυτή τη δραστηριότητα, δίνουμε στα παιδιά ορισμένα αποσπάσματα από λογοτεχνικά και ιστορικά κείμενα και ένα ποίημα με θέμα μεγάλες ιστορικές πυρκαγιές και μαζί το φύλλο εργασίας. Η τάξη χωρίζεται σε ομάδες των τεσσάρων ατόμων και η καθεμία μελετά τα κείμενα και συμπληρώνει το αντίστοιχο φύλλο εργασίας. Όταν ολοκληρώσουν οι ομάδες τα φύλλα εργασίας, παρουσιάζουν τις απαντήσεις τους στην τάξη, ακούν τις απαντήσεις των υπόλοιπων ομάδων και γίνεται μια συζήτηση πάνω σ’ αυτές.

χρονική διάρκεια

Η δραστηριότητα αυτή υπολογίζεται να διαρκέσει συνολικά 65-70 λεπτά. Ειδικότερα, η ανάγνωση και η μελέτη των κειμένων θα διαρκέσει 15-20 λεπτά, η συμπλήρωση του φύλλου εργασίας 10-15 λεπτά και η συζήτηση - παράθεση απαντήσεων 20-30 λεπτά.

διδακτικό υλικό

Τα αποσπάσματα από τα βιβλία «Ματωμένα Χώματα» της Διδώς Σωτηρίου, «Πώς έζησα την καταστροφή της Σμύρνης» του Μιχάλη Βαλβαζάνη, απόσπασμα από χειρόγραφο ανυπόγραφο κείμενο με τίτλο «Η πόλη στις φλόγες» και το ποίημα «Χριστέ και Παναγιά καρσί μας πυρκαγιά» του Γεωργίου Σουρή.

  • αποσπάσματα κειμένων

1)

«[…] Ξάφνου, μέσα στη γενική χαρά, ακούστηκε μια φωνή κι ύστερα πολλές μαζί:
- Φωτιά!
- Φωτιά!
- Βάλαν φωτιά στη Σμύρνη!
Πεταχτήκαμε ορθοί. Κοκκινόμαυρες φλόγες τινάζονταν στον ουρανό, χοροπηδηχτές.
- Είναι κατά την Αρμενογειτονιά.
- Κατά κεί φαίνεται να ‘ναι.
- Πάλι οι Αρμένιοι θα τα πλερώσουνε!
- Αποκλείεται να κάψουνε ολόκληρη τη Σμύρνη. Ποιο συμφέρον έχουνε; Αφού έγινε δική τους… Ποιο συμφέρον είχαμε μείς που καίγαμε τα τουρκοχώρια στην υποχώρηση;
Η φωτιά απλωνόταν παντού. Ντουμάνιασε ο ουρανός. Μαύρα σύγνεφα ανηφορίζανε και μπερδευότανε το ‘να με τ’ άλλο. Κόσμος, εκατοντάδες χιλιάδες κόσμος, τρελός από φόβο, αρχίνησε να τρέχει απ’ όλα τα στενοσόκακα και τους βερχανέδες και να ξεχύνεται στην παραλία σαν μαύρο ποτάμι.
[…] Η φωτιά όλη νύχτα αποτελειώνει το χαλασμό. Γκρεμίζονται τοίχοι, θρυμματίζονται γυαλιά. Οι φλόγες κριτσανίζουνε μαδέρια, έπιπλα και φτούνε σιδερικά, ξεθεμελιώνουνε την πολιτεία ολόκληρη. Απλώνουν πάνω στα έργα των ανθρώπων και τα διαλύουνε. Σπίτια, εργοστάσια, σχολεία, εκκλησίες, μουσεία, νοσοκομεία, βιβλιοθήκες, θέατρα, αμύθητοι θησαυροί, κόποι, δημιουργίες αιώνων, εξαφανίζουνται κι αφήνουνε στάχτη και καπνούς.»

Απόσπασμα από το βιβλίο «Ματωμένα Χώματα» της Διδώς Σωτηρίου

2)

«[…] Σε λίγο κι άλλες φωτιές ξεπήδησαν και σ’ άλλες συνοικίες. Ήταν όλες αυτές βαλτές. Φωτιές τεράστιες. Στην αρχή σεριανούσανε στις στέγες. Κατόπιν χώνονταν στα σπίτια, ξεπετιούνταν με πελώριες φλόγες από τα παράθυρα.

Καπνοί τετράψηλοι ανέβαιναν, ανέβαιναν κόκκινοι κόκκινοι, σπονδυλωτοί προς τα υψούρανα και μετά απλώνονταν σε μεγάλα μπακιρένια σύννεφα, χαμήλωναν και σκέπαζαν την άμοιρη πολιτεία.

[…]Είχε περάσει μία ώρα από τις πρώτες φλόγες κι άρχισε να σουρουπώνει. Έφτανε ανταριασμένη και φριχτή, η απαίσια εκείνη νύχτα, η σκοτεινότερη της νεότερης Ιστορίας μας.

Ακόμα και τα πουλιά ξεγελάστηκαν απ’ τη συνεχή λάμψη και το τρομώδες αντιλάμπισμα της φωτιάς και ξύπνησαν. Δεν έκλεισαν μάτι και κείνα και τσιτσίβιζαν ανήσυχα στις φυλλωσιές, νόμισαν τα καημένα πως «ξημέρωσε».

Τώρα, όλες οι φωτιές παίρνανε ώρα την ώρα μεγάλες διαστάσεις. Άρχισαν να καίγονται ολόκληρα τετράγωνα. Μα, οι φωτιές ετούτες δεν βιαζόντουσαν, σίγουρες για τον εαυτό τους, προχωρούσαν αργά και σταθερά ξέροντας πως ατές τους και από μόνες τους, ήταν πια νόμος και προσταγή.

Ύστερα τα περισσότερα σπίτια ήντουσαν παλιά κι ενωμένα το ένα με το άλλο. Έτσι, δίνανε στη φωτιά υλικό, να δυναμώσει όλο και πιο πολύ. Τα δρομάκια επίσης στενά κι εύκολα μεταπηδούσε η φλόγα από το ένα σπίτι στο άλλο.

Είχε σηκωθεί και μια δαιμονισμένη ανεμοδούρα, που δυνάμωνε αδιάκοπα τη φωτιά και την έσπρωχνε προς την προκυμαία.

[…] Σε δύο ώρες μέσα είχε καεί το ένα τέταρτο της Σμύρνης. Κι ολοένα η αδηφάγα και ανεχόρταγη πυρκαγιά, απλωνότανε στην υπόλοιπη πολιτεία.

Ταυτόχρονα, ένας φοβερός ανεμοστρόβιλος έσπρωχνε τη φωτιά προς τη προκυμαία. Κι εκείνη η ατίθαση και ανεξέλεγκτη φωτιά, σαν πύρινο ποτάμι προχωρώντας σιγά σιγά προς τη θάλασσα, κατέτρωγε ό,τι έβρισκε μπροστά της: σπίτια, καταστήματα, εκκλησιές, σχολεία, νοσοκομεία, φιλανθρωπικά ιδρύματα, μηδέ και τα των Φραγκολεβαντίνων εξαιρουμένων τα ιδρύματα… Όλα πίσω της τα μετέβαλε σε στάχτη.»

Απόσπασμα από το βιβλίο «Πώς έζησα την καταστροφή της Σμύρνης» του Μιχάλη Βαλβαζάνη


μελέτη και σχολιασμός λογοτεχνικών και ιστορικών κειμένων για πυρκαγιές - atlaswikiμελέτη και σχολιασμός λογοτεχνικών και ιστορικών κειμένων για πυρκαγιές - atlaswikiμελέτη και σχολιασμός λογοτεχνικών και ιστορικών κειμένων για πυρκαγιές - atlaswiki

3)

«[…] Ο αέρας δεν σ’ αφήνει να αναπνεύσεις. Το καφετί πέπλο έχει κρύψει εντελώς τον ήλιο. Παντού πέφτουν σπινθήρες.

Η Θεσσαλονίκη έχει πάρει φωτιά!

Άρχισε, κανείς δεν ξέρει από πού. Μια ολόκληρη γειτονιά έγινε κιόλας ερείπια. Ο απαίσιος άνεμος ερεθίζει το τέρας που γίνεται όλο και πιο ακόρεστο.

Γάλλοι, Άγγλοι, Σέρβοι, Ρώσοι, Ιταλοί, Έλληνες, όλος ο κόσμος προσπαθεί να φράξει το πέρασμα της θεομηνίας.

Αλλά αυτή τους γελάει κατάμουτρα.

Γιγάντιες φλόγες περιδινίζονται, σαν σπείρες από χρυσάφι κι αίμα πάνω από τα ξύλινα σπίτια, με τους κατάφυτους εξώστες. Γλυστράνε στις στέγες, τις χαϊδεύουν περιπαθώς. Σε μια στιγμή τα ξύλα τρέμουν, κλονίζονται, καταρρέουν. Η δολοφονική φλόγα εκτοξεύει στον ουρανό ένα δαιμονισμένο γέλιο, ένα τρομαχτικό στεφάνι από σπίθες. Κι ύστερα, μ’ ένα χείμαρρο από μαύρο καπνό, εξαφανίζεται χορεύοντας για να βρει άλλα θύματα. Παίζει ανάμεσα στους ατάραχους λευκούς μιναρέδες. Κάποτε τους τρώει την μυτερή στέγη κάνοντάς τους να μοιάζουν με μεγάλα αναμμένα κεριά. Μικραίνει και χώνεται στα σπίτια από τα παράθυρα, κι ύστερα ξεπροβάλλει θεόρατη από τις στέγες που διαλύονται. Τρέχει, σταματάει, ξαναφεύγει, ύπουλη, ευέλικτη, καταχθόνια. Οπισθοχωρεί λίγο για να απολαύσει την καταστροφική της χαρά, κι ύστερα ορμάει σε καινούργια θύματα.

[…] Η νύχτα έπεσε, ο ουρανός είναι κόκκινος σαν αίμα, ζωσμένος με μια λωρίδα μαύρη που ανοίγεται προς τα πάνω: ο καπνός…

Μέσα στην μαυρίλα, που και που διαγράφονται μάτια κόκκινα, που τρυπούν το σκοτεινό πέπλο με το απεχθές τους βλέμμα. Ύστερα ο άνεμος διαλύει αυτήν την περιπαιχτική οπτασία, για να ξαναφτιάξει άλλες, εξ ίσου φριχτές, λίγο πιο πέρα.

Η οδός Βενιζέλου καίγεται! Η φωτιά γλιστράει προς το Γενικό Επιτελείο. Η προκυμαία στις φλόγες. Οι τράπεζες καταστρέφονται. Εκκενώνεται το Γαλλικό Νοσοκομείο, η Σχολή Καλογραιών. Η καθολική εκκλησία κινδυνεύει.

Όλη την νύχτα ακούς μόνον τέτοια νέα.

[…] Και στην προκυμαία, στο μώλο του κόλπου, θέαμα αξέχαστο, η φωτιά βάφει με χρυσαφιές γραμμές όλη την μοντέρνα όψη της Θεσσαλονίκης, το «μαργαριτάρι του Αιγαίου», τα πολυόροφα μέγαρα, τα ξενοδοχεία, τα σινεμά της… ενώ στο λόφο, η παλιά πόλη με τα χαμόσπιτα πάνω στα τείχη, τρεμουλιάζει ανάμεσα στα κυπαρίσσια, τα πλατάνια και τα τζαμιά της, μέσα σ’ ένα εξαίσιο πέπλο από ολόλευκο φως που αντανακλά την φωτιά.»

Αποσπάσματα από χειρόγραφο ανυπόγραφο κείμενο, με τίτλο «Η πόλη στις φλόγες», περιλαμβάνεται στο φωτογραφικό λεύκωμα «Το χρονικό της μεγάλης πυρκαγιάς» της Αλέκας Καραδήμου Γερόλυμπου

4)

ΧΡΙΣΤΕ ΚΑΙ ΠΑΝΑΓΙΑ ΚΑΡΣΙ ΜΑΣ ΠΥΡΚΑΓΙΑ

Παν του Ρωμιού τα σύνορα, μα παν κι οι τορναδόροι!
Εκάηκε το μαγαζί του ξυλουργού Δημώρη.
Τώρα θα συνορεύουμε μ’ Αγίους Θεοδώρους,
κι αντίκρυ μας θα έχουμε καμένους τορναδόρους.
Αλλ’ όμως ας αφήσουμε αυτά τα κολοκύθια…
πρέπει σ' αυτόν τον δυστυχή να γίνει μια βοήθεια.
Εις τα καλά καθούμενα ο άνθρωπος εχάθη,
και δεν φοβάται συμφορά χειρότερη να πάθει.
Όλα του τάφαγ’ η φωτιά, δεν τ' άφησε σανίδα,
και τώρα κλαίει ο πτωχός χωρίς καμμιά ελπίδα.
Κι όταν κανένας χάνεται, προ πάντων φαμελίτης,
πρέπει καθείς να βοηθεί αληθινός πολίτης.
Εμπρός, στην τόση συμφορά απλώσετε το χέρι,
και ο Ρωμιός ο φουκαράς ό,τι μπορεί προσφέρει.

Γεωργίου Σουρή
(Έλληνας σατιρικός ποιητής, Ερμούπολη Σύρου 1853 - Αθήνα 1919)
  • φύλλο εργασίας

Ομάδα εργασίας:


Διαβάστε προσεκτικά τα αποσπάσματα που ακολουθούν και συμπληρώστε πως παρουσιάζονται:


Τα συναισθήματα των ανθρώπων
Τα χαρακτηριστικά της φωτιάς


Οι αντιδράσεις των ανθρώπων


Οι καταστροφές


Οι αιτίες

δεξιότητες και στάσεις που καλλιεργούνται και συμβάλλουν στην εκπαίδευση του πολίτη

Η δραστηριότητα αυτή αναπτύσσει στα παιδιά τη δεξιότητα να μελετούν και να σχολιάζουν λογοτεχνικά και ιστορικά κείμενα και να καταλαβαίνουν πώς αντιλαμβάνονται οι πνευματικοί άνθρωποι της κάθε εποχής και οι απλοί άνθρωποι το φαινόμενο της πυρκαγιάς και πώς επηρεάζει αυτό τον πολιτισμό. Επίσης οι στάσεις που προκύπτουν μέσα από τη συζήτηση είναι η κατανόηση της διαχρονικότητας και της οικουμενικής διάστασης του φαινομένου και, ως αποτέλεσμα αυτής της κατανόησης, η ευαισθητοποίηση και η ανάληψη δράσης για την πρόληψη και αντιμετώπισή του.

χάρτης εννοιών

μελέτη και σχολιασμός λογοτεχνικών και ιστορικών κειμένων για πυρκαγιές - atlaswiki



μια διδακτική πρόταση από την
Ιφιγένεια Τζέρπου και την Ιωάννα Τσακμάκη


More pages