μελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων


μελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswikiμελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswikiμελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswiki

περιγραφή

Τα παιδιά χωρίζονται σε ομάδες των 4 - 5 ατόμων και σε κάθε ομάδα μοιράζεται ένα κείμενο σχετικά με τις διατροφικές συνήθειες των αρχαίων Ελλήνων. Οι μαθητές και οι μαθήτριες συλλέγουν πληροφορίες από το κείμενο και ακολουθεί συζήτηση στην τάξη γύρω από το θέμα.

χρονική διάρκεια

Για την ολοκλήρωση της συγκεκριμένης δραστηριότητας απαιτείται περίπου 1 διδακτική ώρα.

διδακτικό υλικό

μελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswiki

α) φύλλο εργασίας

1. Διαβάστε τα κείμενα που σας έχουν μοιραστεί μαζί με το φύλλο εργασίας.

2. Σημειώστε τις συνήθειες των ανθρώπων στην αρχαιότητα και οτιδήποτε άλλο σας κάνει εντύπωση.

3. Συζητήστε με τα υπόλοιπα μέλη της ομάδας για αυτά που έχετε σημειώσει.

4. Φτιάξτε έναν κατάλογο με τις συνήθειες των αρχαίων Ελλήνων.

5. Συζητήστε στην τάξη για αυτά που σημειώσατε και συγκρίνετε τις συνήθειες των αρχαίων με τις σημερινές συνήθειες των Ελλήνων.

μελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswikiμελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswikiμελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswiki

β) κείμενα

1) η κουζίνα στην Αρχαία Ελλάδα

Η αρχέγονη ανάγκη για διατροφή είχε μετατραπεί σε κεντρικό γεγονός με κοινωνικές και άλλες προεκτάσεις στην Αρχαία Ελλάδα. Το ελαιόλαδο, τα λαχανικά, τα φρούτα, τα καρυκεύματα, τα όσπρια και τα δημητριακά, τα κρέατα και βέβαια το ψάρι και το κρασί, όπως σήμερα και τότε αποτελούσαν τα κυρίαρχα συστατικά της γαστρονομίας.

Οι πληροφορίες για την αρχαία ελληνική διατροφή και κουζίνα προέρχονται, κυρίως, από τους κλασικούς τραγωδούς και κωμωδιογράφους και πληθαίνουν εντυπωσιακά στην ελληνιστική εποχή, στους ρωμαϊκούς χρόνους και στη βυζαντινή περίοδο. Αξιοπρόσεκτος είναι ο αριθμός των βιβλίων και των μελετών που γράφτηκαν στη διάρκεια αυτών των περιόδων ειδικά για την ελληνική κουζίνα. Ενδεικτικά μπορούμε να αναφέρουμε ότι μόνο το έργο του Αθήναιου «Δειπνοσοφιστές» (2ος μ.Χ αιώνας), αριθμούσε 30 βιβλία, από τα οποία σώζονται τα 15, και αποτελούν μια συνεχή αναφορά σε παλαιά για την εποχή κείμενα, που είχαν σαν κύριο θέμα την ελληνική κουζίνα.


μελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswikiμελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswikiμελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswiki

2) το πρωινό

Το πρωινό, το οποίο ονομαζόταν συνήθως «άριστον», αποτελείτο από ψωμί («μάζα» από κριθάρι για το λαό, «άρτο» από σιτάρι για τους πλούσιους) βουτηγμένο σε ανέρωτο κρασί. Συνηθισμένες πρωινές τροφές ήταν επίσης τα ξερά σύκα, τα αμύγδαλα, τα καρύδια και οι άλλοι ξηροί καρποί. Το πρωινό ρόφημα ήταν ο «κυκεών», ένα μείγμα κρασιού τριμμένου τυριού και κριθάλευρου, το γάλα κυρίως κατσικίσιο, καθώς και ένα είδος υδρόμελου που το παρασκεύαζαν από χλιαρό νερό και μέλι.

3) τα γεύματα

Συχνά, τα γεύματα ήσαν μόνο δύο. Το πρώτο απαρτιζόταν από ψάρια, όσπρια ή πρόχειρα φαγητά, όπως ψωμί, τυρί, ελιές, αυγά, ξηρούς καρπούς και φρούτα. Το βραδινό, το οποίο αποτελούσε και το κύριο γεύμα, ήταν αυτό του συμποσίου και της φιλικής συντροφιάς, διότι στους αρχαίους Έλληνες δεν άρεσε να τρώνε μόνοι τους, η γενικά αποδεκτή άποψη ήταν ότι το να τρώει κανείς μόνος του δε σημαίνει ότι γευματίζει αλλά ότι απλά γεμίζει το στομάχι του.

μελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswikiμελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswikiμελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswiki

4) τα προϊόντα

i) το ελαιόλαδο

Πολλά ευρήματα από ανασκαφές δείχνουν ότι η κατανάλωση του ελαιόλαδου ήταν ευρύτατα διαδεδομένη στην Αρχαία Ελλάδα. Έτσι, έχουν κατά καιρούς βρεθεί άφθονοι ελαιοπυρήνες, δείγμα κατανάλωσης ελιάς και λαδιού, καθώς και πολλοί από τους λεγόμενους ψευδόστομους αμφορείς, οι οποίοι χρησίμευαν κυρίως για την αποθήκευση λαδιού.

Φημισμένο λάδι στην αρχαιότητα προερχόταν από τη Σάμο και την Ικαρία, ενώ η Αττική, σε αντίθεση με το τι ίσχυε για άλλα προϊόντα, ήταν όχι μόνο αυτάρκης αλλά και εξαγωγέας ελαιόλαδου και ελιών.


ii) το κρασί

Το κρασί ήταν ένα καθημερινό βασικό συστατικό στην διατροφή των Αρχαίων Ελλήνων, στην πραγματικότητα αποτελούσε μια από τις βασικές τροφές, αφού ήταν μέρος του πρωινού, αλλά και των υπολοίπων γευμάτων.

μελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswikiμελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswikiμελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswiki

iii) τα ψάρια

Ανέκαθεν οι Έλληνες έτρωγαν πολύ περισσότερα ψάρια από κρέας. Στην αρχαιότητα προτιμούσαν, όπως φαίνεται, κυρίως παχιά ψάρια, όπως κολιό - σκουμπρί (σκόμβρος), σαρδέλα (σαρδίνι, τριχίς), γόπα (βοξ), μαρίδα (σμάρις) κ.ά.

iv) τα κρέατα

Γενικά, εκτός από τους ομηρικούς ήρωες και τα συμπόσια, η κρεατοφαγία περιοριζόταν στις δημόσιες και ιδιωτικές γιορτές.

Τα πουλερικά διαφόρων ειδών, τα κουνέλια, οι λαγοί, οι αγριόχοιροι, τα αγρικάτσικα, τα ελάφια και τα γνωστά κατοικίδια ζώα, αποτελούσαν τις κύριες πηγές κρέατος των αρχαίων Ελλήνων. Το μαγείρεμα γινόταν με διάφορους τρόπους, πιο συχνά, ψητά στο φούρνο ή στη σούβλα και βραστά με διάφορα λαχανικά και καρυκεύματα.

μελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswikiμελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswikiμελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswiki

v) όσπρια και δημητριακά

Τα όσπρια και τα δημητριακά, αποτελούσαν διατροφική βάση για την πλειοψηφία των Ελλήνων από την αρχαιότητα. Τα κουκιά, τα λούπινα, τα μπιζέλια, τα ρεβύθια και τα φασόλια είναι μερικά από τα όσπρια που προτιμούσαν οι αρχαίοι Έλληνες.

Τα δημητριακά χρησίμευαν κυρίως στην παρασκευή διαφόρων τύπων ψωμιού, έτσι παρασκεύαζαν ψωμί από κριθάρι, σιτάρι, κεχρί κ.ά

μελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswikiμελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswikiμελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswiki

vi) λαχανικά - φρούτα - καρυκεύματα

Τα λαχανικά και τα φρούτα ήταν ανέκαθεν πρώτα στις επιλογές των Ελλήνων. Άλλωστε, και στην Αρχαία Ελλάδα υπήρχαν μερικοί, όπως οι οπαδοί του Πυθαγόρα, που ήταν φυτοφάγοι. Φυσικά τα λαχανικά και τα φρούτα εκείνης της εποχής δεν ήταν ίδια με τα σημερινά, αφού δεν υπήρχαν ντομάτες, πατάτες, πιπεριές, καλαμπόκι, πορτοκάλια, μανταρίνια, μπανάνες, κ.α. Από τα λαχανικά υπήρχαν το αγγούρι, η αγκινάρα, ο αρακάς, οι κολοκύθες, τα κρεμμύδια, το λάχανο, τα σπαράγγια, τα μανιτάρια, τα παντζάρια κ. ά.

Από τα καρυκεύματα και τα μπαχαρικά χρησιμοποιούσαν άνηθο, βασιλικό, δυόσμο, θυμάρι, κάρδαμο, κόλιανδρο, κάππαρη, κουκουνάρι, αλλά και τα εισαγόμενα όπως πιπέρι, κ.ά. Στα φρούτα κυριαρχούσαν το αχλάδι, το δαμάσκηνο, το κεράσι, το κούμαρο, το κυδώνι και βέβαια το σταφύλι και το σύκο.

Στους ξηρούς καρπούς συγκαταλέγονταν, μεταξύ άλλων, τα αμύγδαλα, τα καρύδια, τα κάστανα, οι σταφίδες και τα ξερά σύκα.


μελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswikiμελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswikiμελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswiki

vii) το μέλι

Μια και η ζάχαρη ήταν άγνωστη στους αρχαίους, το μέλι ήταν ένα από τα απαραίτητα αγαθά για την καθημερινή διατροφή τους και βέβαια για τα γλυκίσματά τους, που ήταν αγαπητά σε όλους.

Το μέλι ήταν γι’ αυτούς θείο δώρο, αφού πίστευαν πως έπεφτε από τον ουρανό, με την πρωινή δροσιά, πάνω στα λουλούδια και στα φύλλα και από εκεί το μάζευαν οι μέλισσες.

μελέτη κειμένων για τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων - atlaswiki

Περισσότερες πληροφορίες αναφορικά με τη διατροφή των αρχαίων Ελλήνων υπάρχουν διαθέσιμες στη διεύθυνση: http://www.hellinon.net/ANEOMENA/Diatrofi.htm

προσφορά στην εκπαίδευση του πολίτη

Η δραστηριότητα καλλιεργεί την ικανότητα κριτικής σκέψης και οργάνωσης πληροφοριών, την σε βάθος κατανόηση της γλώσσας και την γνώση της πολιτισμικής μας ταυτότητας, καθώς και τη δεξιότητα της συνεργασίας και της επικοινωνίας.




μια διδακτική πρόταση από την Κατερίνα Αργύρη,
την Αμαλία Κυριαζάκη και την Αλίκη Κωνσταντινίδου

More pages