οι πρώτες πτητικές μηχανές

οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswiki οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswiki οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswiki
περιγραφή δραστηριότητας

Οι μαθητές χωρίζονται σε ομάδες και σε κάθε ομάδα δίνονται όλα τα κείμενα και τα φύλλα εργασίας που τους καθοδηγούν να μελετήσουν, να αναλύσουν και να σχολιάσουν κάποια συγκεκριμένα θέματα. Αφού οι μαθητές συζητήσουν και δουλέψουν σε ομάδες στη συνέχεια γίνεται συζήτηση στην τάξη όπου κάθε ομάδα παρουσιάζει τις απόψεις της. Μέσα από τη κουβέντα πάνω σε κείμενα λογοτεχνίας, οι μαθητές συζητούν για τη φύση της επιστημονικής γνώσης και για τον τρόπο που επηρεάζεται ο πολιτισμός από την εξέλιξη της επιστήμης. Κυρίως, δίνεται η ευκαιρία για συζήτηση για το πως αντιλαμβάνονται την εξέλιξη της επιστήμης σε σχέση με τον πολιτισμό και ο απλός λαός που εκφράζει τη κοινή λογική αλλά και οι πνευματικοί άνθρωποι μιας εποχής.
διδακτικό υλικό
φύλλο εργασίας
Διαβάστε τα άρθρα που μοιράστηκαν στο καθένα σας προσεκτικά. Χωριστείτε σε ομάδες των τεσσάρων ατόμων και συζητήστε μεταξύ σας το περιεχόμενο των άρθρων.
1)Διαβάστε το άρθρο 1 με τίτλο «η ιπτάμενη περιστέρα του Αρχύτα Ταραντίνου» και σχολιάστε την ιπτάμενη συσκευή του Αρχύτα.
2)Διαβάστε το άρθρο 2 με τίτλο «Δαίδαλος και Ίκαρος» και συζητήστε μεταξύ σας πως αυτοί κατάφεραν να πετάξουν με τα κέρινα φτερά τους.
3)Συγκρίνετε την ιπτάμενη μηχανή του Αρχύτα με τα φτερά του Δαίδαλου και του Ίκαρου.
4)Ο σημερινός τρόπος πτήσης των αεροπλάνων είναι ο ίδιος με τον παραπάνω; Βρίσκεται φανταστικές και μη πραγματικές τις παραπάνω μεθόδους;
άρθρα

οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswiki οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswiki οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswiki
1. Δαίδαλος - Ίκαρος
Η ιστορία της κατάκτησης του αέρα αρχίζει από τους αρχαιότατους χρόνους και βαδίζει παράλληλα με την πρόοδο του πολιτισμού. Ο άνθρωπος επεδίωξε να απαλλαγεί από τα δεσμά της φύσης και να κατακτήσει τον αέρα. Έχοντας σαν παράδειγμα τα πτηνά , που με τις πτέρυγές τους διασχίζουν τους αιθέρες, και έχοντας σαν όπλα του το νου και τη φιλοδοξία, πέτυχε να αναπληρώσει με τεχνικά μέσα όσα όργανα και ιδιότητες στερήθηκε από τη φύση και να πραγματοποιήσει σε μέγιστο βαθμό τα μεγαλεπήβολα σχέδιά του.
Πρωτοπόροι σε αυτή την ανθρώπινη κατάκτηση αναδείχτηκαν οι αρχαίοι μας πρόγονοι. Τους Έλληνες πάντοτε προσέλκυε το δύσκολο και επικίνδυνο και όταν δεν κατόρθωναν να το πλησιάσουν και να το πραγματοποιήσουν, το πετύχαιναν με τη φαντασία τους στους μύθους. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο στην αρχαιότητα αφθονούν οι πτήσεις στους αιθέρες θεών και ηρώων. Ο Ερμής και η Ίριδα συχνά πετούσαν ενώ ο Δαίδαλος και ο Ίκαρος μπορούν να θεωρηθούν οι πρώτοι μυθικοί αεροπόροι, που πέταξαν με ανθρώπινα και όχι με υπερφυσικά και θεία μέσα.
Κατά τη μυθολογία περίπου το 1400 π.Χ. ο βασιλιάς της Κρήτης Μίνωας θέλησε να κατασκευάσει ένα παλάτι τέτοιο που να μην υπάρχει άλλο παρόμοιο. Κάλεσε για αυτό το σκοπό από την Αθήνα τον ξακουστό τεχνίτη Δαίδαλο. Έτσι χτίστηκε το τεράστιο παλάτι στην Κνωσό. Ένα τεράστιο κτίριο με 1300 αίθουσες, αυλές και αποθήκες, διακοσμημένο με θαυμάσιες τοιχογραφίες. Ο Μίνωας όμως επειδή φοβήθηκε μήπως ο Δαίδαλος φτιάξει κάτι παρόμοιο και αλλού, με διάφορες προφάσεις δεν τον άφηνε να φύγει. Σύντομα όμως ο Δαίδαλος έπεσε στη δυσμένεια του βασιλιά της Κρήτης.
Ο Μίνωας εξοργίστηκε τρομερά όταν πληροφορήθηκε ότι ο Δαίδαλος διευκόλυνε την Πασιφάη (τη γυναίκα του) να ικανοποιήσει τον παράφορο έρωτα της με τον ταύρο του Ποσειδώνα (από την παράδοξη αυτή ένωση γεννήθηκε ο Μινώταυρος). Οργισμένος ο Μίνωας απαγόρευσε οριστικά την αναχώρηση του Δαίδαλου και του νεαρού γιού του Ίκαρου, από την Κρήτη. Τον Ίκαρο είχε αποκτήσει ο Δαίδαλος με τη Ναυσικράτη, μια από τις δούλες του Μίνωα. Ο Δαίδαλος άρχισε να μηχανεύεται τρόπους για την απόδρασή τους. Η φυγή από θάλασσα ήταν αδύνατη. Αρματωμένα πλοία περιπολούσαν τα κρητικά παράλια. Μόνο από αέρα θα ήταν δυνατή η απόδρασή τους. Αλλά πώς;
Το εφευρετικό μυαλό του Δαίδαλου δεν άργησε να βρει τη λύση. Κατασκεύασε γιγάντια φτερά από κλαριά λυγαριάς και πανί και τα κόλλησε με κερί. Συμβούλεψε το γιο του πώς να πετάει, στερέωσε με κερί τα φτερά στους ώμους και πέταξαν μαζί πάνω από τα ψηλά βουνά της Κρήτης για την ελευθερία. Το θέαμα που αντίκρισαν ήταν μοναδικό και το ταξίδι στους αιθέρες ανεπανάληπτο. Για πρώτη φορά ο άνθρωπος έσχιζε το γαλάζιο ορίζοντα και κατακτούσε τους ουράνιους δρόμους. Άφηναν πίσω τους τη σκλαβιά και ταξίδευαν για τόπους μακρινούς κι ονειρεμένους. Σαν νιόβγαλτο πουλί, πλημμυρισμένο από ευτυχία, ο Ίκαρος πετούσε πότε ψηλά καλημερίζοντας τον ολόλαμπρο Ήλιο και πότε χαμηλά, δροσίζοντας τις φτερούγες του στα γαλανά νερά της θάλασσας. Μάταια ο πατέρας του του φώναζε να μην πλησιάζει τον ολόφωτο δίσκο του Ήλιου.
Το κακό ήρθε γρήγορα. Οι καυτές αχτίδες του Ήλιου μαλάκωσαν το κερί και έλιωσαν τα δεσίματα των φτερών. Ο άτυχος νέος έπεσε στη θάλασσα κοντά σε ένα νησί και πνίγηκε. Η μοίρα στάθηκε σκληρή για τον άμυαλο και απερίσκεπτο νέο. Ο Δαίδαλος, με πόνο ψυχής , κατέβηκε και περιμάζεψε το νεκρό σώμα. Το νησί που τάφηκε ονομάστηκε Ικαρία και το πέλαγος που πνίγηκε ο Ίκαρος, Ικάριο. Απαρηγόρητος ο Δαίδαλος έφθασε στην Κύμη, όπου έχτισε ναό προς τιμή του θεού Απόλλωνα, στον οποίο αφιέρωσε τα φτερά που του χάρισαν την ελευθερία.

οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswiki οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswiki οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswiki
2. Η «ΙΠΤΑΜΕΝΗ ΠΕΡΙΣΤΕΡΑ» του Αρχύτα του Ταραντίνου

Στη μετά τον Δαίδαλο εποχή, στην καθαρά ιστορική, υπάρχουν αναφορές από τον Πρόκλο για δύο άλλους μηχανικούς: τον Θεαίτητο, για τον οποίο δεν γνωρίζουμε τίποτε απολύτως, και τον Αρχύτα τον Ταραντίνο, για τον οποίοι γνωρίζουμε αρκετά. Το σημαντικότερο απ' όσα αποδίδουν στον Αρχύτα είναι η κατασκευή μιας ιπτάμενης περιστεράς, της "πετομηχανής", που από ιστορικής απόψεως είναι το πρώτο ιπτάμενο αντικείμενο που έχει καταγραφεί. Δικαίως, λοιπόν, η Ελλάδα θεωρείται η χώρα που εμπνεύστηκε και υλοποίησε την πτήση ως έργο καθαρά μηχανικό και όχι φανταστικό.
Η προσωπικότητα του Αρχύτα
Ο Αρχύτας καταγόταν από τον Τάραντα, μια αρχαία ελληνική αποικία στη Σικελία, ήταν γιος του Μνησαγόρα (ή Εστιαίου) και έδρασε ανάμεσα στο 430 και 350 π.Χ. χωρίς να γνωρίζουμε με σαφήνεια το έτος γέννησης και θανάτου του. Επρόκειτο για ισχυρή και έντονα πνευματική προσωπικότητα, φίλος του Πλάτωνα και οπαδός του Πυθαγόρα. Στοιχεία γι' αυτόν διασώζει ο Διογένης Λαέρτιος, αν και επιγραμματικά. Γενικά ο Αρχύτας είναι γνωστός ως φιλόσοφος (πυθαγορικός), ως μηχανικός και, ίσως, ως ο σημαντικότερος μελετητής της ακουστικής. Διαβάζουμε γι' αυτόν «Συμμετέσχε ενεργά στην πολιτική ζωή και οι συμπολίτες του τον θαύμαζαν για τις γνώσεις, το ήθος και τις προσωπικές του αρετές τόσο, που τον εξέλεξαν επτά φορές στρατηγό (κυβερνήτη) του Τάραντα, παρόλο που ο νόμος δεν επέτρεπε την κατάληψη αυτού του αξιώματος για διάστημα μεγαλύτερο από ένα έτος. Για τη ζωή και τα συγγράμματα του έγραψαν πραγματείες ο Αριστοτέλης και ο Αριστόξενος, ενώ ο Πλάτων, που ήταν στενός του φίλος, βρήκε στο πρόσωπο του Αρχύτα έναν υποστηρικτή όταν αντιμετώπιζε την εχθρότητα του Διονυσίου Β' των Συρακουσών. Ο ίδιος ο Πλάτων χρησιμοποίησε τις εργασίες του στα μαθηματικά και υπάρχουν ενδείξεις ότι κι ο Ευκλείδης χρησιμοποίησε πολλά από τα αποτελέσματα του Αρχύτα στο Η' βιβλίο των Στοιχείων. Τέλος, η παράδοση τον φέρει ως τον πρώτο αερομοντελιστή, αφού αναφέρεται ότι κατασκεύασε ένα ξύλινο περιστέρι, που πετούσε με τη βοήθεια πεπιεσμένου αέρα».
οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswiki

Σχηματική αναπαράσταση της «περιστεράς» του Αρχύτα (πάνω) σε σύγκριση μ' ένα σύγχρονο αεροπλάνο (κάτω). Τα σχέδια έχουν γίνει από τον Στάθη Σταθόπουλο και περιλήφθηκαν σε ντοκιμαντέρ του Χρήστου Δ. Λάζου για την ΕΡΤ με τίτλο «Μηχανική και Τεχνολογία στην Αρχαία Ελλάδα». Σκηνοθέτης ήταν ο Γιώργος Παπαδογεωργής.

Αν και ίσως υπήρχε και κάποιος άλλος Αρχύτας, μηχανικός, για τον οποίο δεν έχουμε πληροφορίες, ο Αρχύτας από τον Τάραντα είναι η μηχανική ιδιοφυΐα της εποχής του. Ο G. Sarton, αφού σημειώσει ότι δεν έχουμε επαρκή στοιχεία για να τεκμηριώσουμε την άποψη ότι ο Αρχύτας είχε γράψει ένα έργο περί μηχανικής, που σίγουρα θα ήταν το πρώτο έργο αυτού του είδους παγκοσμίως, και αφού εκθειάσει τις πολλαπλές επιστημονικές του γνώσεις, αναφέρει ότι υπήρξε το πρότυπο ενός άλλου συμπολίτη του, του Αρχιμήδη του Συρακούσιου. Για τη σημαίνουσα προσωπικότητα του Αρχύτα παραπέμπω τον αναγνώστη στην εργασία του Κατσάνη, περιοριζόμενος να σημειώσω ότι φέρεται ως ο εφευρέτης του κοχλία, της τροχαλίας και ενός παιδικού παιγνιδιού, γνωστού ως πλαταγή. Επρόκειτο για ένα κρόταλο που παρήγε έντονο θόρυβο, το οποίο όμως πολλοί αρχαίοι και σύγχρονοι ερευνητές ταυτίζουν με την κουδουνίστρα. Την πλαταγή έδιναν στα παιδιά για να παίζουν όταν δεν είχαν να κάνουν κάτι στο σπίτι. Όμως στην παγκόσμια ιστορία αναφέρεται ως ο πρώτος που υλοποίησε την ιδέα της αεροπλοΐας και τη μετέφερε από το μύθο στην πραγματικότητα.
«ΠΕΡΙΣΤΕΡΑ» ή «ΠΕΤΟΜΗΧΑΝΗ» Ο πρώτος ιπτάμενος μηχανισμός της Ιστορίας
Ο Αρχύτας, σύμφωνα με μαρτυρία του Φαβωρίνου, ιστορικού των αρχαίων παραδόσεων, επινόησε και κατασκεύασε μια περίεργη ιπτάμενη μηχανή, που αποκλήθηκε "πετομηχανή" ή "περιστερά" και που ουσιαστικά ήταν το πρώτο αεριωθούμενο. Ο Φαβωρίνος σημειώνει ακόμα ότι το γεγονός περιγράφει πλήρως ο Ρωμαίος Αύλος Γέλλιος στο έργο του Αττικαί Νύκται.
οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswiki

Η περισσότερο αληθοφανής αναπαράσταση της πτήσεως της «περιστεράς» του Αρχύτα σε σχέδιο του Στάθη Σταθόπουλου για ντοκιμαντέρ του Χρήστου Δ. Λάζου για την ΕΡΤ με τίτλο «Μηχανική και Τεχνολογία στην Αρχαία Ελλάδα».
Σκηνοθέτης ήταν ο Γιώργος Παπαδογεωργής.

Ο Αύλος Γέλλιος (Gellius Aullus), λάτρης της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, γεννήθηκε στη Ρώμη, αλλά σπούδασε για πολλά χρόνια στην Αθήνα, κατά στην εποχή που φιλέλληνες ρωμαίοι αυτοκράτορες ελάμπρυναν την πόλη χτίζοντας θαυμάσια κτίρια και μνημεία, ενώ η πνευματική της αίγλη βρισκόταν και πάλι σε έξαρση. Ήταν γύρω στα 150μ.Χ. Ο Γέλλιος, οπαδός του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, επηρεάστηκε επίσης από το έργο του ιστορικού και φιλόσοφου Φαβωρίνου, Παντοδαπή Ιστορία, και θέλοντας να τον μιμηθεί έγραψε το έργο Αττικαί Νύκται (Noctes Atticae). Σ’ αυτό μελετά τις εργασίες 280 περίπου ελλήνων και ρωμαίων συγγραφέων και ενσωματώνει πλήθος πληροφοριών κάθε είδους: ιστορικών, εθνολογικών, εθιμολογικών, τεχνολογικών, και ως εκ τούτου η συμβολή του στην αρχαία γραμματεία είναι σημαντική.
Από τα παραπάνω συμπεραίνουμε ότι αυτός που αναφέρει και διασώζει το πείραμα του Αρχύτα είναι σοβαρός και αξιόπιστος. Το 12° κεφάλαιο του Γ' βιβλίου του Αττικαί Νύκται επιγράφεται: Περί των απίθανων μύθων που ο Πλίνιος ο Δεύτερος με μεγάλη απρέπεια αποδίδει στον φιλόσοφο Δημόκριτο. Ακόμη περί του ιπταμένου ομοιώματος περιστεράς. Σημειώνει τα εξής:

«Ό,τι όμως αφορά εις εν τεχνικόν έργον, το οποίον καθ' ομολογίαν του ιδίου του κατασκευαστού του Πυθαγορείου Αρχύτου, ούτος κατεσκεύασε, τούτο καίτοι δεν φαίνεται εις υμάς ολιγότερον θαυμαστόν, εν τούτοις μας φαίνεται απίστευτον. Διότι όχι μόνον πολλοί επιφανείς Έλληνες διηγούνται τούτο, αλλά και ο φιλόσοφος Φαβωρίνος, ο μετά ζήλου ερευνητής όλων των παλαιών ιστορικών μνημείων. Όλοι αυτοί μνημονεύουν με έντονον διαβεβαίωσιν την αλήθειαν ενός τεχνικού έργου, γράφουν δηλαδή περί της κατασκευής υπό του Αρχύτου μιας περιστεράς με ωρισμένον σύστημα και διά μηχανικής τέχνης κατεσκευασμένης, η οποία ίπταται εις τον αέρα. Το τεχνικόν αυτό κατασκεύασμα (ως αφ' εαυτού νοείται) φέρεται δι' ορισμένης ωστικής δυνάμεως προς τα ύψη και διά κεκρυμμένου εντός αυτού πεπιεσμένου αέρος τίθεται εις κίνησιν». Το κείμενο, του οποίου η μετάφραση δεν επιδέχεται αμφισβήτηση αφού έγινε από ικανότατο μεταφραστή, τον Ευάγγελο Σταμάτη παρατέθηκε εν εκτάσει ώστε να διαπιστώσει ο αναγνώστης τα πολλά θαυμαστά που περιγράφονται από τον Πλίνιο και για τα οποία ο Γέλλιος απορεί.
Παρά το γεγονός ότι κατακλύζεται με πλήθος πληροφοριών από τον Πλίνιο, τις οποίες προσπαθεί να κατανοήσει και να διαχωρίσει σε βάσιμες ή μη, σχετικά με την περιστερά του Αρχύτα δεν είναι αρνητικός' Θεωρεί απλώς ότι το όλο γεγονός είναι "απίστευτο". Δεν το θεωρεί ψευδές ή αγυρτεία ή θαύμα, απλώς δεν μπορεί να το πιστέψει, αφού του κάνει μεγάλη εντύπωση. Και τούτο επειδή μαρτυρούν γι' αυτό "πολλοί επιφανείς Έλληνες", καθώς και ο φιλόσοφος Φαβωρίνος. Δυστυχώς δεν γνωρίζουμε ούτε έναν από αυτούς τους πολλούς επιφανείς Έλληνες, αφού δεν έχει διασωθεί η παραμικρή φιλολογική αναφορά σ' αυτό. Μόνο ο Φαβωρίνος αναφέρει ότι "ο φιλόσοφος Αρχύτας, ο εκ της πόλεως Τάρας καταγόμενος, ήτο επί πλέον και εξαίρετος μηχανικός και κατεσκεύασε ξυλίνην ιπτάμενην περιστεράν, η οποία όμως όταν προσεγειούτο δεν ηδύνατο πάλιν να απογειωθή μόνη της. Διότι μέχρις αυτού..."
οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswiki

Πρωτότυπο σχέδιο του Δ. Καλλιγερόπουλου για την περιστερά του Αρχύτα, στηριζόμενο στην ώθηση που προκαλείται από εκτόνωση αέρα υπό συμπίεση.
ΑΒ: κοίλος κορμός της περιστεράς γεμάτος με αέρα υπό συμπίεση.
ΓΔ, ΕΖ: ζυγιασμένα φτερά της περιστεράς.
ΣΤ: σύριγγα εξόδου του αέρα ασφαλισμένη με περόνη Κ,
Η: οπή και βαλβίδα εισόδου του υπό συμπίεση αέρα με τη βοήθεια φυσερού
(«Δαίδαλος, Αρχύτας, Κλεοίτας... κλπ.» Οι πρώτες πτήσεις, «Επτά Ημέρες», Καθημερινή, 15 Μαρτίου 1998, σελ. 9).

Ουσιαστικά επρόκειτο για ένα μοντέλο σύγχρονου σχεδόν αεροπλάνου, όχι μεγαλύτερου από μισό μέτρο, σε σχήμα πουλιού, είχε δηλαδή πτερυγοφόρο αεροδυναμική άτρακτο. Η "περιστερά" του Αρχύτα πέταξε, σε ανάλογο πείραμα, διασχίζοντας απόσταση διακοσίων περίπου μέτρων, φαινόμενο μοναδικό. Σύμφωνα με τις απόψεις σύγχρονων επιστημόνων, το επίτευγμα εκείνο πραγματοποιήθηκε βάσει της αρχής της αεριώθησης. Το επίτευγμα του Αρχύτα σε τόσο παλιά εποχή δίκαια προκαλεί τη δυσπιστία και θα μπορούσε θαυμάσια να αποτελέσει αιτία για τη συγγραφή έργου ... επιστημονικής φαντασίας από κάποιον αρχαίο συγγραφέα. Υπήρχε δηλαδή το επιστημονικό ερέθισμα και στο σημείο αυτό διερωτάται κανείς για το ποια ήταν τα επιστημονικά δεδομένα της εποχής και τι δυνατότητες υπήρχαν για την εξέλιξη της τότε επιστημονικής γνώσης.
Σχολιάζοντας την "πετομηχανή" ή "περιστερά" του Αρχύτα, ο Χ. Κ. Λάμπρος γράφει τα εξής:
"Τούτο δεν πρέπει να μας παραξενεύη, γιατί, καθώς απέδειξαν νεώτερες έρευνες, ο Ελληνισμός της εποχής του Αρχύτα ευρίσκετο στα πρόθυρα επαναστάσεως, που δεν πραγματοποιήθηκε μόνον από συρροή δυσμενούς συγκυρίας παραγόντων. Παλαιότερα, όταν μόνο ο θρύλος του Ικάρου υπήρχε, το πείραμα της "Περιστεράς" δεν έκαμε καμμιά ξεχωριστή εντύπωση καθώς φαίνεται. Πολύ αργότερα οι φιλόλογοι σχολιασταί θεώρησαν την σχετική περιγραφή τόσο απίθανη, ώστε δεν την επίστεψαν καν. Κατά τους νεωτέρους χρόνους, τον καιρό των "ελαφρότερων του αέρος" αεροστάτων, η πτήσις αντικειμένου "βαρύτερου του αέρος" εκρίθη "επιστημονικώς ανυπόστατη".
Ακόμη και μέχρι προχθές, την εποχή των ελικοκινήτων αεροπλάνων, όταν η ιδέα του "βαρύτερου του αέρος" είχε βέβαια πια επικρατήσει, έλεγαν όμως ότι η ιστορία της "Περιστεράς" ήταν παραμύθι, αφού το "μοντέλο" αυτό δεν είχε έλικα, αλλά ένα παράξενο κινητήρα" που...κλωτσούσε. Μόνο τελευταίως Αμερικανοί ερευνηταί της Ελληνικής Αρχαιότητος εσχημάτισαν την πεποίθηση, ότι η "Περιστερά" επέταξε όντως και μάλιστα με κάποιο σύστημα αεριωθήσεως. Δεν πρέπει να μας φαίνεται παράξενο: Μήπως δεν υπάρχουν πλοία - παιγνίδια εφοδιασμένα με ένα καζανάκι που απολήγει με δυό σωλήνες κάτω από την πρύμνη του σκάφους, τα οποία κινούνται με περεμφερές σύστημα; Ένα μικροσκοπικό καμινέτο ζεσταίνει τον αέρα στην αρχή, μετά το νερό που μπαίνει στο καζανάκι και το εξωθεί με ορμή προς τα πίσω σπρώχνοντας το πλοίο προς τα εμπρός..."
οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswiki

Αναπαράσταση του μηχανισμού της περιστεράς του Αρχύτα από τον Schmidt, βάσει μιας αναπαράστασης από ψηφιδωτό της Πομπηίας (G. Schmidt, Antike Mechanik, Abb. 45 και. 44)
οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswiki






Αναπαράσταση της αυτόματης περιστεράς. Σχέδιο του von Wilars, το 1245 (EM. Feldhaus, DieTechnik der Antike und des Mittelalter, φωτ. 312)


Το ότι ο Ελληνισμός είχε φτάσει στα πρόθυρα της βιομηχανικής επανάστασης κατά τον 5° αιώνα τουλάχιστον σε δύο σημαντικά κέντρα όπως η Αθήνα και ο Τάραντας, επικροτείται από πολλές απόψεις, σύμφωνα με τη θεωρία του P.M. Schuhl και ακόμα "... το ίδιο υποστηρίζει και ο Β. Farrington για να σημειώσω και έναν αγγλόφωνο συγγραφέα, αλλά τα συμπεράσματα προκύπτουν από κάθε ενδελεχή έρευνα, όπως π.χ. του Ο. Neugebauer, ο οποίος εξέδωσε προπολεμικώς αριθμό ειδικών συγγραμμάτων, εν μέρει με τη συνεργασία του A.J. Sachs, και μεταπολεμικώς στην Αμερική", προσθέτει ο Χ.Κ. Λάμπρος:
Δεν γνωρίζω αν υπήρχαν δυνατότητες για κάποια μορφή βιομηχανικής επανάστασης την εποχή εκείνη, όπως υποστήριξε ο Schuhl, αλλά δύο νεώτεροι φυσικοί επιστήμονες συμφωνούν στη δυνατότητα υλοποίησης μιας τέτοιας μηχανής από τον Αρχύτα. Πρόκειται για τον ιταλό φυσικό Laka (1631 -1687), που στα 1670 δημοσίευσε ένα βιβλίο όπου περιλάμβανε κάποια περιγραφή ενός "εναερίου πλοίου", του οποίου η άνοδος εξασφαλιζόταν με μεταλλικές σφαίρες κενές από αέρα, και του γάλλου φιλοσόφου και φυσικού Ντνεμπ (1861-1916), που πίστεψε ότι η αρχή της προώθησης δι' αντιδράσεως μπορεί να θεωρηθεί ότι θεμελιώθηκε από τον Αρχύτα.
Σε σχετικό δημοσίευμα σημειώνονται τα εξής: "Η γνώμη η οποία επικρατεί σήμερον, είναι ότι ο Ταραντίνος επραγματοποίησεν εις σχήμα πτηνού εν μικρόν αεροσκάφος) ή ως λέγει ο Devaux, μίαν "περιστεράν" με πεπιεσμένον αέρα, η οποία δύναται να θεωρηθεί ως πρόδρομος των σημερινών αεριωθουμένων" και συνεχίζει δηλώνοντας ότι κατά την άποψη του ο Αρχύτας είναι "... ο δημιουργός της πρώτης γνωστής πτητικής μηχανής". Στον Αρχύτα αποδίδεται επίσης η πολύ εντυπωσιακή περιγραφή μιας περιφοράς γύρω από τη Γη μέσα σε μια ερμητικά κλειστή σφαίρα. Στοιχεία για σοβαρή τεκμηρίωση αυτής της περιγραφής δεν υπάρχουν, όμως κάποιες αναφορές στον Λουκιανό υποστηρίζουν ότι ο μυθοπλάστης αυτός, όταν έγραψε τα θαυμάσια ταξίδια του στη Σελήνη, ήταν εμπνευσμένος και επηρεασμένος από αυτή την περιγραφή περιφοράς γύρω από τη Γη του Αρχύτα. Η πεποίθηση όμως του Χ. Κ. Λάμπρου ότι ο Αρχύτας είχε οραματιστεί την ιδέα των τεχνικών δορυφόρων χωρίς να στηρίζεται πουθενά, είναι υπερβολική. Πάντως είναι γεγονός ότι με την "περιστερά" του Αρχύτα η ελληνική μηχανική εγκαταλείπει το χώρο της ουτοπίας και μπαίνει στο χώρο του πειραματισμού. Το πείραμα του έλληνα μηχανικού - που δεν αμφισβητείται -είναι πολύ εντυπωσιακό και με την υλοποίηση του, γύρω στα 420 π.Χ., το πρώτο μοντέλο αεροπλάνου "πέταξε", έστω και για λίγο, στον ελληνικό ουρανό!
οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswiki

Για την περιστερά του Αρχύτα ο φον Μπράουν διατυπώνει, μια νέα, διαφορετική άποψη: ότι το πουλί ήταν δεμένο σε σταθερή θέση. Σημειώνει: «Το πρώτο γνωστό μηχάνημα που λειτουργούσε σύμφωνα με την αρχή της αντιδράσεως επινοήθηκε από τον Αρχύτα τον Ταραντίνο κατά το α' ήμισυ του 4ου π.Χ. αι. Ο Αρχύτας, ένας από τους θεμελιωτάς της θεωρητικής μηχανικής, κατασκεύασε ένα μηχάνημα που έμοιαζε με περιστέρι. Κρεμόταν από σπάγκους και μπορούσε να κινείται από τη μια θέση στην άλλη με τη δύναμη της αντιδράσεως, που ανέπτυσσαν ρεύματα εκφορτιζομένου ατμού" (Π.E.Α., σελ. 100).


οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswiki











Υπερβολικά φανταστική απόδοση της «περιστεράς» του Αρχύτα, στην οποία ο σχεδιαστής έχει τοποθετήσει και τον υποτιθέμενο πιλότο. Φυσικά όλα αυτά είναι λάθος.


οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswikiΤο μουσικό παιγνίδι γνωστό ως «χελιδόνα». Τραβώντας το σπάγκο ο κάθετος άξονας γυρίζει, και στη φορά του αναγκάζει, τα κουδουνάκια να ηχήσουν. Μακρινός απόηχος της περιστεράς του Αρχύτα; Δεν γνωρίζω" το παιγνίδι-ηχητικό αντικείμενο εμφανίζεται, στην Αγριανή Σερρών (Φ. Ανωγειανάκης, Ελληνικά Λαϊκά Μουσικά Όργανα εκδ. Μέλισσα, σχ. 55. Στη σελ. 88 βλ. φωτογρ. του παιγνιδιού).
οι πρώτες ανθρώπινες πτήσεις - atlaswiki

Το λαϊκό μουσικό όργανο «Η χελιδόνα» από την Αγριανή Σερρών, ύψος 22 εκ. Φέρει στο νου την «περιστέρα» του Αρχύτα (Φοίβος Ανωγειανάκης, Ελληνικά Λαϊκά Μουσικά Όργανα. Εκδ. Εθν. Τραπέζης, σελ. 88)


χρονική διάρκεια
2 διδακτικές ώρες
θεματικές που εμπλέκονται
οι φυσικές επιστήμες με τη μυθολογία-ιστορία αφού τα κείμενα που παραθέτονται σε αυτή τη δραστηριότητα σχετίζονται με το μυθολογικό «κόσμο».
δεξιότητες και στάσεις που καλλιεργούνται
μέσα από την ανάγνωση και τη διαπραγμάτευση των θεμάτων που προέρχονται από το χώρο των φυσικών επιστημών, ο πολίτης παρατηρεί κριτικά τις προεκτάσεις των φυσικών επιστημών, συζητά και σχολιάζει τη πρόοδο της επιστήμης. Στη μεταγνωστική αυτή διάσταση της μάθησης η εφαρμογή αυτή αναδεικνύει την αλληλεπίδραση επιστήμης και κοινωνίας καθώς και τις σχετικές ιδέες των μαθητών. Στη συναισθηματική διάσταση, επιδιώκεται η πρόκληση του ενδιαφέροντος των παιδιών και η διαμόρφωση θετικής στάσης απέναντι στην επιστημονική εξέλιξη.

μια διδακτική πρόταση από τις Γιαννίδου Μαρία και Κιλατζίδου Ευανθία, τροποποιημένη από τις Ρέντη Αναστασία και Σέλκου Μαρία


More pages