συζήτηση για τις τέσσερις εποχές με αφορμή άρθρα της επικαιρότητας

συζήτηση για τις τέσσερις εποχές με αφορμή άρθρα της επικαιρότητας - atlaswiki συζήτηση για τις τέσσερις εποχές με αφορμή άρθρα της επικαιρότητας - atlaswiki συζήτηση για τις τέσσερις εποχές με αφορμή άρθρα της επικαιρότητας - atlaswiki
περιγραφή δραστηριότητας
στη δραστηριότητα αυτή δίνονται στα παιδιά άρθρα από την επικαιρότητα που μπορούν να αποτελέσουν την αφετηρία για συζήτηση μέσα στην τάξη. Συγκεκριμένα δίνονται στα παιδιά τέσσερα άρθρα, τα οποία έχουν σχέση με την επιστημονική εξήγηση της εναλλαγής των τεσσάρων εποχών, τα ήθη κι έθιμα των Ελλήνων τα πιο παλιά χρόνια που σχετίζονται με την εναλλαγή των εποχών, καθώς επίσης και μια διαφορετική σημασία της έννοιας εποχή. Οι μαθητές δουλεύουν σε ομάδες των 4-5 ατόμων και μετά την ανάγνωση των κειμένων προχωρούν στην επίλυση των φύλλων εργασίας. Τέλος ακολουθεί συζήτηση με όλη την τάξη.
διδακτικό υλικό
άρθρα
1. Η Εναλλαγή των Εποχών στη Γη
Όπως έχουμε όλοι παρατηρήσει, στη Γη υπάρχει μία σταθερή εναλλαγή των εποχών κατά τη διάρκεια του έτους. Το γεγονός αυτό οφείλεται στους παρακάτω δύο λόγους:
·Στην περιφορά της Γης γύρω από τον Ήλιο σε χρονικό διάστημα ενός έτους ·Στην κλίση του άξονα περιστροφής της Γης Ο άξονας περιστροφής της Γης δεν είναι κάθετος στο επίπεδο περιφοράς της αλλά σχηματίζει με αυτό γωνία περίπου 23º,4'. Η κλίση αυτή διατηρείται καθώς η Γη περιφέρεται γύρω από τον Ήλιο, με αποτέλεσμα οι ακτίνες του Ήλιου να πέφτουν κάθετα πότε στο βόρειο και πότε στο νότιο ημισφαίριο.
Τσυζήτηση για τις τέσσερις εποχές με αφορμή άρθρα της επικαιρότητας - atlaswikiι σημασία έχει το πώς πέφτουν οι ηλιακές ακτίνες;
Η γωνία με την οποία οι ηλιακές ακτίνες πέφτουν πάνω στη Γη είναι ο σημαντικότερος παράγοντας που δημιουργεί το φαινόμενο της εναλλαγής των εποχών καθώς η κλίση των ακτινών του Ήλιου επηρεάζει τη φωτεινή ενέργεια που προσπίπτει πάνω στη γήινη επιφάνεια.
Όπως φαίνεται στο σχήμα κάτω, το ίδιο ποσό ηλιακών ακτινών (και επομένως το ίδιο ποσό φωτεινής ενέργειας) που πέφτει κάθετα σε μία επιφάνεια διασκορπίζεται όταν πέσει με κλίση διαφορετική των 90º.
Το ίδιο ποσό ηλιακών ακτινών δηλαδή, που καλύπτει την πρώτη επιφάνεια καλύπτει τη δεύτερη φορά περισσότερη, γεγονός που σημαίνει ότι το ποσό της ηλιακής φωτεινής ενέργειας που προσπίπτει στη δεύτερη επιφάνεια είναι μικρότερο.
Επομένως, η ενέργεια ανά μονάδα επιφάνειας είναι μέγιστη όταν οι ηλιακές ακτίνες πέφτουν κάθετα στην επιφάνεια αυτή.
συζήτηση για τις τέσσερις εποχές με αφορμή άρθρα της επικαιρότητας - atlaswiki
Μεταφέροντας την παραπάνω παρατήρηση στο σύνολο της γήινης επιφάνειας βλέπουμε ότι το ίδιο ποσό ηλιακής ακτινοβολίας προσπίπτει τόσο στον ισημερινό, όσο και βόρεια και νότια αυτού. Όμως, η επιφάνεια στην οποία προσπίπτει είναι μικρότερη στον ισημερινό, πράγμα που πρακτικά σημαίνει ότι η ενέργεια ανά μονάδα επιφάνειας είναι σε αυτό το σημείο μεγαλύτερη.
Δηλ. όταν ο Ήλιος ρίχνει τις ηλιακές του ακτίνες κάθετα σε μία επιφάνεια, η επιφάνεια αυτή προσλαμβάνει περισσότερη ηλιακή ενέργεια σε σύγκριση με αυτή που τις δέχεται με κάποια κλίση.
συζήτηση για τις τέσσερις εποχές με αφορμή άρθρα της επικαιρότητας - atlaswiki

Το παραπάνω γεγονός εξηγεί το γιατί σε δεδομένη χρονική στιγμή το βόρειο ημισφαίριο έχει καλοκαίρι ενώ το νότιο χειμώνα. Το ένα ημισφαίριο δέχεται τις ηλιακές ακτίνες κάθετα στην επιφάνεια του, ενώ το άλλο με κάποια κλίση.
Πριν κλείσουμε το κεφάλαιο των εποχών και της εναλλαγής τους οφείλουμε να τονίσουμε ένα γεγονός που αποτελεί πηγή πολλών παρανοήσεων: η ύπαρξη εποχών στη Γη οφείλεται στην κλίση του άξονα περιστροφής της Γης και όχι στην απόσταση της Γης από τον Ήλιο, όπως πολλοί πιστεύουν.

2.
Έλληνες και εποχές
Ο κύκλος του χρόνου χαρακτηρίζεται από την εναλλαγή των εποχών: άνοιξη, καλοκαίρι, φθινόπωρο, χειμώνας και πάλι άνοιξη. Στον κύκλο αυτό του χρόνου οι Έλληνες ζουν στον τόπο που τους γέννησε και τους ανάθρεψε για χιλιάδες χρόνια. Τον κάθε χρόνο τον έχουν διανθίσει με μια ποικιλία γιορτών, εθίμων, δρώμενων συνηθειών, που χαρακτηρίζουν την κάθε εποχή. Η διάβαση αυτή από την μια εποχή στην άλλη, ο φόβος και η ελπίδα από το πέρασμα από τον παλιό στον καινούριο χρόνο, επέβαλε την χρήση καθορισμένων τελετουργικών πράξεων. Ο Έλληνας παλιότερα, αλλά και σε ορισμένα μέρη ακόμα και σήμερα, δίνει το δικό του νόημα σε κάθε εποχή. Η αναγγελία κάθε εποχής γίνεται με το καλάντισμα ή καλύτερα με τα άσματα του αγερμού, μια συνήθεια που έχει τις ρίζες της πέρα από τη Βυζαντινή εποχή, στην αρχαιότητα. Οι αγερμοί στα καλαντίσματα γινόταν κυρίως από παιδιά που γύριζαν από σπίτι σε σπίτι ψάλλοντας στην αρχαία Ελλάδα την Ειρεσιώνη, τα Κορωνίσματα και τα χελιδονίσματα, που διασώθηκαν έως τις μέρες μας.

3. Του χρόνου τα γυρίσματα...

H μελέτη του χρόνου υπήρξε ταυτόχρονα η πρώτη επιστήμη και η πρώτη μορφή οργανωμένης θρησκείας της ανθρωπότητας. Δυο χιλιάδες χρόνια περίπου μετά τους παγετώνες, μ' άλλα λόγια γύρω στο 7000 π.Χ. , οι άνθρωποι ζουν ήδη σε χωριά και καλλιεργούν τη γη. Άλλα, η εμφάνιση της γεωργίας προϋποθέτει τη συνειδητοποίηση του βασικότερου φυσικού ρυθμού πού επηρεάζει τη ζωή πάνω στον πλανήτη μας: την ετήσια ανακύκλωση των εποχών. Ακόμη και οι πιο μακρινοί μας πρόγονοι είχαν αντιληφθεί όχι μόνον την εναλλαγή της μέρας με τη νύχτα, αλλά και τις μεταβολές στη διάρκεια της μέρας και της νύχτας από εποχή σε εποχή, καθώς και τις μεταβολές των μεγάλων ορατών άστρων αντίστοιχα. Ξεκινώντας από την παρατήρηση της περιοδικής μεταμόρφωσης της Σελήνης κάθε 29 ήμερες, και προχωρώντας στην παρακολούθηση της κίνησης του ουράνιου θόλου, οι άνθρωποι της Νεολιθικής Εποχής εξοικειώθηκαν με τους κοσμικούς ρυθμούς. Η επίγνωση των κοσμικών αλλαγών και επίγειων φαινομένων πού συνοδεύουν την εναλλαγή των εποχών συνεχίστηκε για πολλές χιλιετίες. Μόνο στις μέρες μας, στα πλαίσια της βιομηχανικής κοινωνίας, ο άνθρωπος έπαψε να ενδιαφέρεται έντονα για τα εποχιακά φαινόμενα, στράφηκε προς την Τηλεόραση και ανέθεσε την παρακολούθηση τους στους ειδικούς.
Με την αστικοποίηση που ξεκίνησε πριν δυο περίπου αιώνες, ο άνθρωπος άρχισε να ξεκόβει από τους ρυθμούς της εποχιακής εναλλαγής. Φώτισε τη νύχτα με ισχυρά τεχνητά μέσα, άρχισε να απασχολείται με εργασίες πού δεν είχαν καμία σχέση με ζώα και φυτά. Τα τελευταία συνέχισαν βέβαια να ζουν απόλυτα προσαρμοσμένα στους κοσμικούς ρυθμούς. Αν ο άνθρωπος ωστόσο προσαρμόστηκε στα νέα δεδομένα της εκβιομηχανοποιημένης ζωής, δεν έπαψε από την άλλη μεριά να σκέφτεται σύμφωνα με τις εμπειρίες της αγροτικής καταγωγής του.
Από την πρωτογονική μανία μας με τους ζωτικούς ρυθμούς του χρόνου, όπως εκφράζονται από τις εποχές και τους μηνιαίους κύκλους, προχωρήσαμε τώρα σε μια καινούρια φάση, όπου ο συνηθισμένος πολίτης της ανεπτυγμένης μας κοινωνίας έχει στο χέρι του ένα χρονόμετρο πού μετράει ακόμη και τα δευτερόλεπτα. Στον αθλητισμό, ακόμη και το εκατοστό του δευτερολέπτου είναι απαραίτητο για να σημειωθεί η απόδοση.
Στην τεχνολογία, η ταχύτητα και η ακρίβεια των ηλεκτρονικών υπολογιστών δεν δεσμεύεται πλέον από τα σφάλματα των μηχανικών κατασκευών, αλλά λειτουργεί με την εκπληκτική ταχύτητα του φωτός η μάλλον του ηλεκτρικού ρεύματος καθώς περνάει από τα κυκλώματα. Περνώντας τη Γραμμή Ημερομηνίας μπορεί κανείς σήμερα να ξαναζήσει την προηγούμενη μέρα η να πηδήξει κατευθείαν στην επόμενη. Μπορεί κανείς να κάνει δυο φορές, Χριστούγεννα, η να μην τα γιορτάσει καθόλου, περνώντας από την παραμονή στη δεύτερη μέρα των Χριστουγέννων.
Η περιστροφή της Γης γύρω από τον άξονα της και γύρω από τον Ήλιο καταγράφεται πλέον με τόση ακρίβεια ώστε ο βασικός ρυθμός πού προσδιόριζαν κάποτε οι μέρες και οι νύχτες να μην έχει πλέον ιδιαίτερη σημασία για τον άνθρωπο της βιομηχανικής κοινωνίας που ζει βασισμένος στο δευτερόλεπτο. Στη διαστημική εποχή η Γη δεν θεωρείται σοβαρό χρονόμετρο. Ο άνθρωπος προτιμά να ρυθμίζει τη ζωή του με την τοπική ώρα που του δίνουν τα αστεροσκοπεία. Οι γιορτές του χειμερινού ηλιοστασίου όπως τα Χριστούγεννα και η Πρωτοχρονιά, έχασαν τη σημασία τους. Δεν συμβολίζουν πλέον το πέρασμα της μικρότερης μέρας του χρόνου, αλλά προσδιορίζονται από τα ημερολόγια.
Ακόμη και οι σύγχρονοι ναυτικοί δεν ασχολούνται με αστρονομικές ενδείξεις και χρονόμετρα, αλλά προτιμούν να μεταφράζουν τα σήματα των τεχνητών δορυφόρων για να βρίσκουν το στίγμα τους.
Αυτά σε ότι αφορά την αντικειμενικότητα του χρόνου. Υπάρχει όμως, και αυτό που λέμε υποκειμενικός χρόνος, αυτό που αισθανόμαστε ανάλογα με την ψυχική μας διάθεση: Πόσο ατελείωτα, αλήθεια, φαίνονται τα δευτερόλεπτα όταν περιμένουμε ένα αγαπημένο πρόσωπο στο σταθμό του τρένου!
Πόσο βασανιστικά αργά περνά ο καιρός όταν η μονοτονία και η ρουτίνα κυριεύουν τη ζωή μας. Και μετά, όταν αναθυμόμαστε τις στιγμές αυτές, τις κενές και τις άχρωμες, πόσο γρήγορα μας φαίνεται πως πέρασαν… Και πόσο γρήγορα αντίθετα όταν κάνουμε κάτι που μας ευχαριστεί!

συζήτηση για τις τέσσερις εποχές με αφορμή άρθρα της επικαιρότητας - atlaswiki
4. Μόσχος Λαγκουβάρδος, Εποχές
Εποχές , άνοιξη, καλοκαίρι, φθινόπωρο, χειμώνα, δεν έχουν μόνο τα χρόνια. Εποχές έχουν και οι άνθρωποι και οι ψυχές των ανθρώπων καθώς και ολόκληρη η ανθρωπότητα και κάθε ζωντανός οργανισμός. Είναι τα διάφορα στάδια που περνάει στην πορεία του από την γέννησή του μέχρι την ωριμότητά του. Κάθε τι που ζει κι αναπνέει έχει τις εποχές του ή αλλιώς τα στάδια που περνάει μέχρι να φτάσει στον προορισμό του.
Εποχές έχουν και οι πολιτισμοί, τα πολιτεύματα, οι αυτοκρατορίες, οι βασιλείες, τα ολοκληρωτικά ή τα δημοκρατικά καθεστώτα. Όλα όσα υπάρχουν πορεύονται με σταθμούς και στάδια. Δίχως σταθμούς και στάδια η ζωή είναι μονότονη και βαρετή. Μια σχέση π.χ. του γάμου, της συγγένειας, της φιλίας κ.α. χωρίς τα στάδιά της που την ανανεώνουν είναι βαρετή.
Όλα έχουν λοιπόν την αρχή ή το πρώτο στάδιο, και το τέλος, το τελευταίο στάδιο. Μερικοί ονομάζουν τις εποχές νέες ή παλιές, αλλά από μια βαθύτερη άποψη τίποτα δεν είναι νέο κάτω από τον ήλιο. Εννοείται ότι το καινούριο ή το παλιό δεν έχει σημασία για τα πράγματα που είναι διαρκώς καινούρια, και που ουδέποτε φθείρονται και πεθαίνουν, όπως είναι η αγάπη και γενικά οι αρετές του ανθρώπου. Ενώ ο κόσμος αλλάζει μορφές και περνάει καθώς και η επιθυμία του ,οι οντότητες αυτές διατηρούν την αιώνια νεότητά τους.

φύλλο εργασίας
Δραστηριότητες
συζήτηση για τις τέσσερις εποχές με αφορμή άρθρα της επικαιρότητας - atlaswiki
Διάγραμμα 1 Διάγραμμα 2
Τίτλος:………………………….. Τίτλος:………………………

1. Στο παραπάνω σχήμα λείπουν κάποια στοιχεία και πρέπει να τα συμπληρώσεις. Για βοήθεια σου δίνονται οι εξής πληροφορίες:
- Στον τίτλο του διαγράμματος 1 πρέπει να συμπληρώσεις ποιά εποχή έχει το Βόρειο Ημισφαίριο ενώ στον τίτλο του διαγράμματος 2 ποια εποχή έχει το Νότιο Ημισφαίριο.
- Στις ακτίνες Δ, Ε, Η, Θ συμπλήρωσε αν είναι πλάγιες ή έχουν κατακόρυφη διεύθυνση
Αφού συμπληρώσεις τα στοιχεία που λείπουν απάντησε στις εξής ερωτήσεις:

α) Για να φτάσει η Γη από τη θέση στο διάγραμμα 1 στη θέση στο διάγραμμα 2 πόσος χρόνος πέρασε;
..................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................................................
β)
Πώς συνδέεις το αν οι ακτίνες του Ήλιου πέφτουν πλάγια ή κατακόρυφα σε μία περιοχή της Γης με την εποχή που έχει η περιοχή αυτή;
...................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................
...................................................................................................................................................................................
2. Στην παρακάτω εικόνα κόψε με ψαλίδι τις απεικονίσεις της Γης που βρίσκονται στο κάτω μέρος της σελίδας και κόλλησέ τες στις κουκκίδες γύρω από τον Ήλιο ανάλογα με το πού ταιριάζει η καθεμία. Επίσης στις κενές λεζάντες τοποθέτησε τις λέξεις: Βόρειο Ημισφαίριο, Νότιο Ημισφαίριο, Καλοκαίρι, Χειμώνας, Άνοιξη και Φθινόπωρο στη σωστή θέση.
συζήτηση για τις τέσσερις εποχές με αφορμή άρθρα της επικαιρότητας - atlaswiki
3. Στο απόσπασμα «Έλληνες και Εποχές» βλέπουμε ότι στα πιο παλιά χρόνια, η αλλαγή των εποχών συνοδευόταν από κάποια έθιμα και τελετές που έκαναν οι άνθρωποι. Με τον τρόπο αυτό πίστευαν ότι αποκτούσαν τύχη και παρακαλούσαν τον Θεό να ευλογήσει τη νέα περίοδο. Πιστεύεις ότι ο φόβος των ανθρώπων εκείνη την εποχή μπροστά στην εναλλαγή των εποχών έχει σχέση με την απουσία των επιστημών; Δικαιολόγησε την απάντηση σου.
....................................................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................................................
....................................................................................................................................................................................

4. Διαβάζοντας το άρθρο «Του χρόνου τα γυρίσματα» και σε συνδυασμό με το απόσπασμα «Έλληνες και εποχές» προσπάθησε να συγκρίνεις το πώς σκέφτονταν οι άνθρωποι τα παλιά χρόνια σε σχέση με τη σύγχρονη εποχή. Πως βοήθησε η τεχνολογία και η επιστήμη σε αυτό; Σήμερα ποιά είναι η σχέση του ανθρώπου με τη φύση και την παρατήρηση της φύσης;
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
5. Στο άρθρο «Του χρόνου τα γυρίσματα» και στο απόσπασμα του άρθρου «Εποχές» του Μόσχου Λαγκουβάδρου βλέπουμε ότι εποχές δεν υπάρχουν μόνο στα χρόνια και ότι ο χρόνος γενικά, έχει και αντικειμενική και υποκειμενική πλευρά. Πιστεύεις ότι η ζωή μας θα μπορούσε να χωριστεί σε εποχές; Δηλαδή ότι υπάρχουν περίοδοι στη ζωή μας που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως άνοιξη ή άλλες που θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν ως χειμώνας; Αν ναι, από τι εξαρτάται; (συναισθήματα, εμπειρίες κλπ).
Υπάρχουν περίοδοι στην Ιστορία μας που να μπορούσαν να χαρακτηριστούν με εποχές;

.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
.....................................................................................................................................................................................
χρονική διάρκεια
περίπου 2 διδακτικές ώρες
θεματικές που εμπλέκονται
γλώσσα και ιστορία
δεξιότητες και στάσεις που καλλιεργούνται

αρχικά δίνεται στα παιδιά η δυνατότητα να αναγνωρίσουν το πρόβλημα και να διατυπώσουν κάποιες υποθέσεις πάνω σε αυτό. Επίσης μια μεταγνωστική δεξιότητα που καλλιεργείται μέσω αυτής της δραστηριότητας είναι η διαμόρφωση ορίων υποκειμενικότητας-αντικειμενικότητας όπως επίσης και η ικανότητα παρατήρησης, σύγκρισης και σχολιασμού των διαφόρων πεδίων, καταστάσεων και διαδικασιών, όπου επιστήμη και κοινωνία αλληλεπιδρούν και αλληλοδιαμορφώνονται (π.χ. πολιτισμός, τέχνη, ηθική, θρησκεία, πολιτική, τεχνολογία κ.α.). Τέλος όσον αφορά τις στάσεις που καλλιεργούνται, αυτές είναι η κριτική στάση απέναντι στις προτάσεις της επιστήμης και της τεχνολογίας που επηρεάζουν την ποιότητα ζωής, καθώς και στις κοινωνικές προεκτάσεις των επιστημονικών θεωριών.

μια διδακτική πρόταση από τις Κουτσοσπύρου Άννα και Μητσογιάννη Δήμητρα, τροποποιημένη από τις Ρέντη Αναστασία και Σέλκου Μαρία

More pages