συζήτηση με αφορμή άρθρα από την τρέχουσα επικαιρότητα για την έκλειψη ηλίου


συζήτηση με αφορμή άρθρα από την τρέχουσα επικαιρότητα για την έκλειψη ηλίου - atlaswiki

περιγραφή

Στα πλαίσια αυτής της δραστηριότητας δίνονται στα παιδιά 3 άρθρα που έχουν ως κεντρικό άξονα το φαινόμενο της έκλειψης του ήλιου, ιδωμένο, όμως, και πλαισιωμένο από διαφορετικά στοιχεία. Αρχικά, τα άρθρα μοιράζονται στους/στις μαθητές/τριες και διαβάζονται φωναχτά μέσα στην τάξη. Κατόπιν, οι μαθητές/τριες χωρίζονται σε ομάδες των 3-4 ατόμων και μαζί με τα άρθρα τους δίνεται και το αντίστοιχο φύλλο εργασίας, το οποίο τους καθοδηγεί στη μελέτη και ενασχόλησή τους με τα θέματα τα οποία υποδεικνύονται από τις δραστηριότητες, καθώς και τα φύλλα με τα αποσπάσματα της «Οδύσσειας» που συνοδεύουν το τρίτο άρθρο. Οι μαθητές δουλεύουν σε ομάδες, συζητούν και καταγράφουν τις απόψεις τους. Με εξαίρεση τη δραστηριότητα 2β η οποία απαιτεί μία μικρή επιπλέον ενασχόληση στο σπίτι, τα υπόλοιπα που ζητούνται στο φύλλο εργασίας γίνονται στα πλαίσια της τάξης.

Αναφορικά με το πρώτο άρθρο, η κάθε ομάδα καταγράφει τις απόψεις της σε μία παράγραφο και όταν τελειώσουν όλες οι ομάδες, οι απόψεις αυτές διαβάζονται μέσα στην τάξη και γίνεται μία συζήτηση πάνω σ’ αυτές , στο αν και κατά πόσο υπάρχει συμφωνία ή διαφωνία. Στο δεύτερο άρθρο, στην κάθε ομάδα δίνεται από ένας παγκόσμιος χάρτης ή μία υδρόγειος σφαίρα (αναλόγως με το υλικό που έχουμε στη διάθεσή μας) και πινέζες ή αυτοκόλλητα χαρτάκια για να προσδιορίσουν οι μαθητές/τριες τις περιοχές που ζητούνται. Στη συνέχεια, σ’ ένα χάρτη που έχουμε κρεμάσει στον πίνακα και είναι ορατός από όλους, σηκώνεται ένα μέλος από κάθε ομάδα και θα προσδιορίζει κάποιες από τις περιοχές. Έπειτα, οι ομάδες αποφασίζουν με ποιες περιοχές θα ασχοληθούν για να βρουν μύθους και δοξασίες, ενώ είναι δυνατό παραπάνω από μία ομάδα να ασχοληθεί με την ίδια περιοχή. Οι ομάδες βρίσκουν τους μύθους αφού τους δοθεί ένα χρονικό διάστημα και τους φέρνουν στην τάξη στα πλαίσια μίας άλλης διδακτικής ώρας. Το τρίτο άρθρο διαβάζεται ξανά από τις ομάδες και με βάση τις γνώσεις, την εμπειρία και την περιγραφική τους φαντασία, γράφουν σε μία παράγραφο το πώς φαντάζονται την ημέρα που σκότωσε ο Οδυσσέας τους μνηστήρες, δηλαδή την ημέρα της έκλειψης. Οι ομάδες διαβάζουν τις παραγράφους τους στην τάξη και μέσα από τα κείμενα των μαθητών/τριών και τη συζήτηση που ακολουθεί, διαπιστώνεται το αν και κατά πόσο έχει γίνει κατανοητό το φαινόμενο της έκλειψης. Ο/η εκπαιδευτικός γράφει σε φακελάκια τα ονόματα των ηρώων της «Οδύσσειας» και του αφηγητή και τα ανακατεύει. Οι ομάδες διαβάζουν τα αποσπάσματα και υπογραμμίζουν τους διαλόγους. Στη συνέχεια, επιλέγουν τυχαία από ένα φακελάκι και επικεντρώνουν την προσοχή τους στα λόγια του προσώπου που έτυχαν να υποδυθούν. Στο μεταξύ, έχουν ήδη γράψει τα λόγια που κατά τη γνώμη τους θα μπορούσαν να ανήκουν στα πρόσωπα που δε μιλάνε καθόλου ή που μιλάνε λίγο. Γίνεται ανάγνωση των αποσπασμάτων μέσα στην τάξη υπό τη μορφή της «πρώτης ανάγνωσης ενός θεατρικού έργου».

συζήτηση με αφορμή άρθρα από την τρέχουσα επικαιρότητα για την έκλειψη ηλίου - atlaswiki

χρονική διάρκεια

Υπολογίζεται πως θα χρειαστούμε 3 διδακτικές ώρες. Συγκεκριμένα:

Στα πρώτα 10λεπτά της πρώτης διδακτικής ώρας μοιράζουμε τα άρθρα, τα διαβάζουμε φωναχτά μέσα στην τάξη και γίνεται ένας πρώτος σχολιασμός. Δίνονται στα παιδιά 15-20λεπτά προκειμένου να μελετήσουν το πρώτο άρθρο και να γράψουν την παράγραφο που τους ζητείται. Στα υπόλοιπα 15 λεπτά της διδακτικής ώρας γίνεται μία συζήτηση πάνω στις απόψεις που εκφράστηκαν.

Στα πρώτα 5 λεπτά της επόμενης διδακτικής ώρας μοιράζονται τα άρθρα και οι παγκόσμιοι χάρτες ή οι υδρόγειες σφαίρες, ενώ αν κρίνεται απαραίτητο, διαβάζουμε ξανά τα άρθρα. Τα επόμενα 10 λεπτά οι μαθητές/τριες προσδιορίζουν τις περιοχές πάνω στο χάρτη και γι’ άλλα 10 λεπτά γίνεται η παρουσίαση αυτών και μία μικρή συζήτηση. Στα 20 λεπτά που απομένουν οι ομάδες ασχολούνται με την πρώτη ανάγνωση της «Οδύσσειας». Στο τέλος οι ομάδες αποφασίζουν για τη δεύτερη δραστηριότητα, με ποιες περιοχές θα ασχοληθούν.

Τέλος, στα πρώτα 5-10λεπτά της τρίτης διδακτικής ώρας μοιράζονται τα άρθρα ξανά και ολοκληρώνεται η «πρώτη ανάγνωση» εάν δεν είχε ολοκληρωθεί. Στα επόμενα 10λεπτά παρουσιάζονται οι μύθοι που βρήκαν οι μαθητές και γίνεται μία συζήτηση. Στο υπόλοιπο της διδακτικής ώρας, επανερχόμαστε στο τρίτο άρθρο και οι μαθητές γράφουν την παράγραφο που τους ζητείται, τη διαβάζουν και γίνεται διάλογος.

συζήτηση με αφορμή άρθρα από την τρέχουσα επικαιρότητα για την έκλειψη ηλίου - atlaswiki

διδακτικό υλικό

Τα υλικά που θα χρειαστούμε είναι τα εξής: φωτοτυπίες με τα άρθρα σε αριθμό αντίστοιχο με αυτόν των μαθητών, φωτοτυπίες με τα αποσπάσματα και τη μερική περίληψη της «Οδύσσειας», παγκόσμιους χάρτες ή υδρόγειους σφαίρες ανάλογα με τον αριθμό των ομάδων, πινέζες ή αυτοκόλλητα χαρτάκια.

  • άρθρα

1) «Μια σπάνια δακτυλιοειδής έκλειψη Ηλίου κατέρριψε ρεκόρ διάρκειας - Αντίστοιχο φαινόμενο θα υπάρξει στις 23 Δεκεμβρίου 3042»

Σάββατο 16 Ιανουαρίου 2010

ΝΕΟ ΔΕΛΧΙ Φαντασμαγορικό και σπάνιο υπερθέαμα ήταν η έκλειψη του Ηλίου που εντυπωσίασε εκατομμύρια ανθρώπους χθες στην Αφρική και στην Ασία. Καταρρίπτοντας ρεκόρ διήρκεσε 11 λεπτά και 8 δευτερόλεπτα- περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη δακτυλιοειδή έκλειψη της τρίτης χιλιετίας. Το φαινόμενο αναμένεται να επαναληφθεί στις 23 Δεκεμβρίου 3042.

Η έκλειψη άρχισε στις 07.41 το πρωί (ώρα Ελλάδας) στο Τσαντ. Η σκιά της Σελήνης πέρασε κατόπιν από το Κονγκό, την Ουγκάντα, την Κένυα και τη Νότια Σομαλία, φτάνοντας στο απώτερο σημείο της επάνω από τον Ινδικό Ωκεανό. Το μονοπάτι της έκλειψης κατόπιν συνεχίστηκε στην Ασία, προς τη Νότια Ινδία, τη Σρι Λάνκα και την Κίνα. Στη μεγαλύτερη διάρκειά της η έκλειψη έφθασε επάνω από τις Μαλδίβες.

«Είναι ένα σπάνιο φαινόμενο που δείχνει τη δύναμη του Θεού. Είμαι τόσο ενθουσιασμένος που κατάφερα να το δω» είπε ο Νταμάλι Νακάγια, κάτοικος της Ουγκάντα. Σύμφωνα με τις παραδόσεις της αφρικανικής χώρας, το αστρονομικό φαινόμενο αντιπροσωπεύει τον πόλεμο ανάμεσα στο Φεγγάρι και στον Ήλιο.

Στην Ινδία δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στο Βαρανάσι, πολλοί για να κάνουν μια βουτιά στο Γάγγη, πράξη που θεωρείται ότι λυτρώνει από τον κύκλο της ζωής και του θανάτου για τους ινδουιστές. «Είναι η καλύτερη στιγμή για να βελτιώσουμε τη μεταθανάτια ζωή μας» είπε ένας χωρικός από την Κεντρική Ινδία που ταξίδεψε στο Βαρανάσι για την περίσταση. «Είναι η πρώτη φορά που παρακολουθώ μια έκλειψη και είμαι ενθουσιασμένος» είπε ο 12χρονος Ανιρούντ Καουσίκ, ένα από τα εκατοντάδες παιδιά που έσπευσαν στο πλανητάριο της πόλης Μπάγκαλορ στη Νότια Ινδία.

Στις δακτυλιοειδείς εκλείψεις η Σελήνη περνά ακριβώς μπροστά από τον Ήλιο, όπως και στις ολικές εκλείψεις. Συμβαίνουν όμως σε περιόδους όπου το Φεγγάρι βρίσκεται στη μέγιστη απόστασή του από τη Γη, οπότε φαίνεται μικρότερο και δεν αρκεί για να καλύψει εντελώς τον ηλιακό δίσκο, αφήνοντας έναν εκτυφλωτικό, πύρινο δακτύλιο.

Το φαινόμενο γίνεται ορατό μόνο στις περιοχές όπου πέφτει η κύρια σκιά της Σελήνης. Λίγο πιο έξω από αυτή τη σκιά η διέλευση της Σελήνης γίνεται ορατή σαν μερική έκλειψη.

Η επόμενη ολική έκλειψη Ηλίου προβλέπεται για τις 11 Ιουλίου επάνω από τον Νότιο Ειρηνικό.

συζήτηση με αφορμή άρθρα από την τρέχουσα επικαιρότητα για την έκλειψη ηλίου - atlaswiki

2)
Η ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΣΕ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΟΥ 21ου ΑΙΩΝΑ ΜΕ 6 ΛΕΠΤΆ ΚΑΙ 39 ΔΕΥΤΕΡΟΛΕΠΤΑ

Μια έκλειψη Ηλίου - ρεκόρ


Τη μεγαλύτερη σε διάρκεια ολική έκλειψη Ηλίου του 21ου αιώνα έχουν την ευκαιρία να δουν σήμερα εκατομμύρια άνθρωποι στην Ασία, ένα φαινόμενο που προσελκύει το επιστημονικό ενδιαφέρον, εξάπτει τη φαντασία, αλλά και ξυπνά αρχέγονους φόβους και προκαταλήψεις.

Η διαδρομή της έκλειψης ξεκινά από την Ινδία και συνεχίζεται πάνω από το Νεπάλ, το Μπουτάν, το Μπανγκλαντές, τη Μιανμάρ, την Κίνα και μέρος του Ειρηνικού μέχρι τα ιαπωνικά Νησιά Ριούκιου. Σε μια ελάχιστα κατοικημένη ζώνη του Ειρηνικού, ο Ήλιος θα καλυφθεί τελείως από τη σκιά της Σελήνης επί έξι λεπτά και 39 δευτερόλεπτα, διάρκεια-ρεκόρ που δεν θα ξεπεραστεί πριν από έτος 2132. Για τους αστρονόμους είναι μια μοναδική ευκαιρία να παρατηρήσουν για αρκετή ώρα την ηλιακή κορόνα και να συγκεντρώσουν στοιχεία που θα τους βοηθήσουν ίσως ν' αποκαλύψουν κάποια από τα μυστικά του Ηλίου. Δύο αεροσκάφη της ινδικής πολεμικής αεροπορίας επρόκειτο μάλιστα ν' ακολουθήσουν τη σκιά της έκλειψης κατά μήκος της χώρας, μεταφέροντας μαζί τους πλήθος επιστημόνων.

«Κυνήγι» στον αέρα

Πέραν του επιστημονικού ενδιαφέροντος, μια ολική ηλιακή έκλειψη αποτελεί συχνά πηγή ενθουσιασμού για πολλούς κατοίκους του πλανήτη και ευκαιρία εμπορικής εκμετάλλευσης. Τις τελευταίες ημέρες ενισχύθηκε σημαντικά η τουριστική δραστηριότητα στην Άπω Ανατολή. Οι τουρίστες που συρρέουν στις περιοχές απ' όπου θα είναι καλύτερα ορατό το φαινόμενο μπορούν να το απολαύσουν σε μια από τις πολλές εορταστικές εκδηλώσεις που διοργανώνονται σε πάρκα και πλατείες, ενώ οι πιο απαιτητικοί έχουν φροντίσει από καιρό να εξασφαλίσουν θέση σε μια ειδική πτήση που θα «κυνηγήσει» την έκλειψη στην Ινδία ή μια κρουαζιέρα με τον ίδιο σκοπό στον Ειρηνικό.

Δυσοίωνες προβλέψεις

Και όπως κάθε φορά, η έκλειψη αποτελεί αφορμή για πάσης φύσεως δυσοίωνες προβλέψεις: πρώτοι και καλύτεροι οι αστρολόγοι, που προβλέπουν φυσικές καταστροφές, τρομοκρατικές ενέργειες και πολέμους. Ο Ρατζ Κουμάρ Σάρμα, αστρολόγος από τη Βομβάη, δεν διστάζει να κάνει λόγο για πιθανή δολοφονία ενός Ινδού πολιτικού, κλιμάκωση της έντασης στη σχέση του Ιράν με τη Δύση και μια αμερικανική στρατιωτική επέμβαση μετά την 9η Σεπτεμβρίου. Ειδικώς για την τελευταία δεν θα ευθύνεται μόνο η έκλειψη αλλά και το πέρασμα του Κρόνου από τον αστερισμό του Λέοντα στον αστερισμό της Παρθένου! Το ρόλο τους παίζουν φυσικά και οι προκαταλήψεις, που αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της παράδοσης λαών όπως ο ινδικός και οι κινεζικός: χαρακτηριστικό παράδειγμα, οι περιπτώσεις πολλών Ινδών εγκύων που επρόκειτο να γεννήσουν σήμερα με καισαρική και μετέθεσαν την επέμβαση σε άλλη ημερομηνία για να μη γεννηθούν τα παιδιά τους τη μέρα που σκοτεινιάζει ο Ήλιος.

Ελευθεροτυπία, Τετάρτη 22 Ιουλίου 2009

συζήτηση με αφορμή άρθρα από την τρέχουσα επικαιρότητα για την έκλειψη ηλίου - atlaswiki

3) Στις 16 Απριλίου 1178 π.Χ. ο Οδυσσέας εξόντωσε τουςμνηστήρες

24 Ιουνίου 2008

Έλληνας επιστήμονας προσδιόρισε την ημερομηνία με αναφορές από τον Όμηρο για τη θέση των άστρων

Χρησιμοποιώντας πληροφορίες σχετικά με τη θέση των άστρων και του Ηλίου τις οποίες αναφέρει ο Όμηρος στην Οδύσσεια, επιστήμονες αναφέρουν ότι προσδιόρισαν την ακριβή ημερομηνία κατά την οποία ο Οδυσσέας επέστρεψε στην Ιθάκη από τον Τρωικό Πόλεμο και «εξαφάνισε» τους μνηστήρες που πολιορκούσαν την Πηνελόπη.

Σύμφωνα με έναν Έλληνα, τον Κ. Μπαϊκούζη από το Αστρονομικό Παρατηρητήριο στη Λα Πλάτα της Αργεντινής, και τον Μαρτσέλο Μαγκνάσκο από το Πανεπιστήμιο Ροκφέλερ στη Νέα Υόρκη, ο πολυμήχανος Οδυσσέας έφθασε στην Ιθάκη στις 16 Απριλίου 1178 π.Χ. οπλισμένος με τόξα, σπαθιά και ακόντια προκειμένου να εξοντώσει εκείνους που προσπαθούσαν να πάρουν τη θέση του. Οι ειδικοί διαφωνούσαν εδώ και χρόνια σχετικά με το αν τα έργα του Ομήρου αντικατοπτρίζουν την πραγματική ιστορία του Τρωικού Πολέμου και όσων τον ακολούθησαν.

Τώρα οι δύο επιστήμονες αναφέρουν με δημοσίευσή τους στο επιστημονικό έντυπο «Ρroceedings of the Νational Αcademy of Sciences» ότι αν και χρειάστηκε να κάνουν μερικές υποθέσεις ώστε να καταλήξουν στην ακριβή ημερομηνία της επιστροφής στην Ιθάκη, τα στοιχεία που παρουσιάζει ο Όμηρος μαρτυρούν ότι διέθετε σημαντικές αστρονομικές γνώσεις για την εποχή του, καθώς και ότι τα όσα παρουσιάζει στην Οδύσσεια έχουν πραγματική βάση. Όπως ανέφερε στο «Βήμα» ο κ. Μπαϊκούζης, «στηριχτήκαμε σε έναν στίχο στην Οδύσσεια που κάνει αναφορά σε ένα φαινόμενο που οδηγεί στο συμπέρασμα ότι έλαβε χώρα ολική έκλειψη Ηλίου κατά την επιστροφή του Οδυσσέα. Αυτό το κομμάτι συσχετίστηκε με άλλες αναφορές αρχαίων εκλείψεων και όπως φάνηκε φέρει πολλά παρόμοια στοιχεία. Παράλληλα στο κείμενο του Ομήρου υπάρχουν άλλες δύο αστρονομικές αναφορές για τον γυρισμό του Οδυσσέα στην Ιθάκη: η πρώτη αφορά την Αφροδίτη, η οποία έξι ημέρες πριν από τη σφαγή των μνηστήρων βρισκόταν ψηλά στον ουρανό, και η δεύτερη αφορά τα άστρα που έβλεπε ο Οδυσσέας όταν έφυγε από την Καλυψώ. Αναζητήσαμε το αν έγινε έκλειψη ηλίου εκείνη την εποχή: Έγινε το 1178 π.Χ. και ήταν ορατή από την Ιθάκη. Με ειδικά προγράμματα και πολύπλοκους υπολογισμούς προσδιορίσαμε και την ημερομηνία».

Σύμφωνα με τον κ. Μπαϊκούζη, ο Όμηρος φαίνεται να έχει γνώση αστρονομικών φαινομένων. «Στο κείμενο του Ομήρου λαμβάνουμε και τις πρώτες γνώσεις σχετικά με την αστρονομική ναυσιπλοΐα. Η Καλυψώ αναφέρει στον Οδυσσέα όταν φεύγει για την Ιθάκη να έχει την Άρκτο στο αριστερό χέρι του- να πηγαίνει δηλαδή προς Ανατολάς. Δεν ξέρουμε αν είναι όλα αυτά συμπτώσεις καθώς απαιτούνται ενδελεχείς μελέτες τώρα επάνω σε αυτά τα στοιχεία».

«Αυτό που επιθυμούμε να επιτύχουμε είναι να κάνουμε τους αναγνώστες να ξαναπάρουν στα χέρια τους την Οδύσσεια, να την ξαναδιαβάσουν και να τη μελετήσουν με προσοχή» είπε χαρακτηριστικά ο κ. Μαγκνάσκο μιλώντας στο ειδησεογραφικό πρακτορείο Αssociated Ρress και προσέθεσε: «Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι ο βαθμός κατανόησης των κειμένων που διαθέτουμε αυτή τη στιγμή δεν είναι τέλειος και ακόμη και αν έχουμε στα χέρια μας ολόκληρες βιβλιοθήκες με κείμενα ανάλυσης των ομηρικών επών, υπάρχει πολύς χώρος για περαιτέρω έρευνα και ανάλυση».

Η νέα μελέτη ενισχύει την άποψη που θέλει όσα γράφει ο Όμηρος να είναι ακριβή. « Αν υποθέσουμε ότι η μελέτη μας αποδειχθεί ότι είναι σωστή, τότε έρχεται να προστεθεί στα στοιχεία που αναφέρουν ότι ο Όμηρος ήξερε για τι μιλούσε» σημείωσε ο κ. Μαγκνάσκο. Συμπλήρωσε ότι η καινούργια μελέτη « δεν αποδεικνύει την ιστορικότητα της επιστροφής του Οδυσσέα αλλά αποδεικνύει ότι ο Όμηρος γνώριζε ορισμένα αστρονομικά φαινόμενα που έλαβαν χώρα πολύ πριν από την εποχή του».

Συγκεκριμένα, ο Όμηρος αναφέρει ότι την ημέρα της σφαγής των μνηστήρων ο Ήλιος «χανόταν» από τον ουρανό, κάτι που μαρτυρεί πιθανώς ότι αναφερόταν σε έκλειψη Ηλίου. Επιπροσθέτως σημειώνει περισσότερες από μία φορές ότι ήταν η ώρα του νέου φεγγαριού, κάτι που είναι απαραίτητο για ολική έκλειψη, σύμφωνα με τους επιστήμονες.

ΘΕΟΔΩΡΑ ΤΣΩΛΗ

ΤΟ ΒΗΜΑ, 24-6-08

συζήτηση με αφορμή άρθρα από την τρέχουσα επικαιρότητα για την έκλειψη ηλίου - atlaswiki

4) περίληψη και αποσπάσματα από την Οδύσσεια


α) περίληψη

Όταν ο Οδυσσέας έφυγε με τη σχεδία του από την Καλυψώ, ο Ποσειδώνας σήκωσε θύελλες με αποτέλεσμα να καταλήξει ναυαγός στο νησί των Φαιάκων, την Κέρκυρα. Οι Φαίακες τίμησαν με δώρα τον Οδυσσέα και τον έστειλαν στην Ιθάκη μ’ ένα καράβι τους. Οι ναύτες του, τον άφησαν στο λιμάνι του Φόρκυνα ενώ κοιμόταν και δίπλα τα δώρα και έφυγαν. Εκεί ο Οδυσσέας συναντήθηκε με τη θεά Αθηνά, η οποία του υποσχέθηκε πως θα τον βοηθήσει να εκδικηθεί και τον μεταμόρφωσε σε ζητιάνο. Στη συνέχεια, συνάντησε το βοσκό Εύμαιο, ο οποίος του ήταν αφοσιωμένος και τον διαβεβαίωσε για την πίστη της Πηνελόπης, χωρίς όμως ο Οδυσσέας να του αποκαλύψει την πραγματική του ταυτότητα. Στο μεταξύ η Αθηνά είχε μεταβεί στη Σπάρτη, προκειμένου να πει στον Τηλέμαχο, το γιο του Οδυσσέα, που είχε πάει εκεί για να μάθει για τον πατέρα του, να γυρίσει πίσω στην Ιθάκη, για να προστατέψει την περιουσία του και να προλάβει ένα πιθανό γάμο της μητέρας του. Την επόμενη μέρα της επιστροφής του, ο Τηλέμαχος επισκέφτηκε τον Εύμαιο, ενώ οι μνηστήρες σχεδίαζαν την εξόντωση του. Στον Εύμαιο ο Τηλέμαχος συναντά τον πατέρα του, χωρίς να ξέρει ότι είναι αυτός, ενώ η Αθηνά τον ντύνει με άλλα ρούχα και γίνεται ξανά ο Οδυσσέας. Εμφανίστηκε στον Τηλέμαχο και του απεκάλυψε την αλήθεια, χωρίς όμως να το μάθει κανείς άλλος. Ο Τηλέμαχος παίρνει τον «ξένο» στο παλάτι, ενημερώνει τη μητέρα του και τον φροντίζει διακριτικά, ενώ ο Αντίνοος (ένας από τους δύο αρχηγούς των μνηστήρων) προσβάλλει άσχημα τον «ξένο-ζητιάνο» και η Πηνελόπη εμφανίζεται στους μνηστήρες. Πριν ο Οδυσσέας σκοτώσει τους μνηστήρες γίνεται μεταφορά των όπλων «στη μέσα κάμαρη», συνομιλεί ως ζητιάνος με την Πηνελόπη, ενώ παρουσιάζεται και η άπρεπη συμπεριφορά των μνηστήρων.

β) αποσπάσματα

1) Γυρνώντας τότε του αποκρίθηκε ο Οδυσσέας πολύγνωμος:
«Ευγενικέ μου Αλκίνοε, που ξεχωρίζεις πρώτος στον λαό σου,
ωραίο πράγματι ν' ακούς έναν καλό αοιδό,
όπως αυτός εδώ, με θεία θά 'λεγες φωνή.
Κι ομολογώ, απόλαυση άλλη δεν υπάρχει πιο χαριτωμένη,
απ' όταν σμίγει ο κόσμος όλος σ' ευφροσύνη· στην αίθουσα
οι καλεσμένοι, καθισμένοι στη σειρά, ακούν τον αοιδό
προσηλωμένοι· και τα τραπέζια εκεί μπροστά γεμάτα
ψωμί και κρέας· ο οινοχόος να τραβά απ' τον κρατήρα
το κρασί και να περνά, να το κερνά στις κούπες.
Βαθιά το αισθάνομαι πως είναι αυτό ό,τι πιο ωραίο υπάρχει.
Εσένα όμως η ψυχή σου ορμήθηκε να μάθεις τις βαριές μου
συμφορές, για να με κάνεις πιο πολύ να οδύρομαι και να στενάζω.
Τί πρώτο αλήθεια να σου πω, τί τελευταίο να αφήσω,
εμένα που με βάρυναν με τόσα βάσανα οι επουράνιοι θεοί;
Τώρα θα ομολογήσω πρώτο το όνομά μου, να το κατέχετε
κι εσείς, κι εγώ στο μέλλον, όταν και αν τη μοίρα μου
ξεφύγω, να μείνω ο φίλος σας, κι ας κατοικώ
τόσο μακριά στο αρχοντικό μου.
Είμαι λοιπόν ο Οδυσσεύς, γιος του Λαέρτη, όλοι καλά με ξέρουν
για τους δόλους μου, η φήμη μου έχει φτάσει ψηλά στον ουρανό.
Πατρίδα μου η Ιθάκη που την γνωρίζεις εύκολα· στη μέση της
υψώνεται βουνό, το Νήριτο περήφανο, ο άνεμος κλονίζει
τα φυλλώματά του. Τριγύρω κατοικούνται κι άλλα
πολλά νησιά, πολύ κοντά το ένα στο άλλο,
Δουλίχιο και Σάμη, η δασωμένη Ζάκυνθος.
Αν είναι χαμηλή η Ιθάκη, βρίσκεται όμως πιο ψηλά
στην αλμυρή τη θάλασσα και προς τη δύση ―τα άλλα νησιά,
μακραίνοντας, κοιτούν τον ήλιο στο ξημέρωμα.
Τραχιά, κι όμως καλή, τρέφει τα παλικάρια της λαμπρά ―
εγώ δεν ξέρω νά 'χω δει κάτι γλυκύτερο απ' τη γη της.
Αλλά με κράτησε μακριά η Καλυψώ στις θολωτές σπηλιές της,
θεά δαιμονική, από τον πόθο ταίρι της να με κάνει.
Όπως μ' εμπόδισε κι η Κίρκη, μες στο δικό της το παλάτι
δολερή, εκεί στην Αία, από τον πόθο ταίρι της να με κάνει.
Κι όμως δεν μπόρεσε το φρόνημά μου να λυγίσει μες στα στήθη ―
τίποτε άλλο πιο γλυκό από πατρίδα και γονιούς,
έστω κι αν κάποιος κατοικεί σε τόσο πλούσιο σπίτι
αλλά σε τόπο ξένο απόμακρα, απ' τους δικούς του χωρισμένος.
Ήλθε ο καιρός ωστόσο τον πολυδάκρυτό μου νόστο να ιστορήσω,
όπως ο Ζεύς τον όρισε, όταν ξεκίνησα να φύγω από την Τροία.
»

[Δ. Ν. Μαρωνίτης, Ομήρου Οδύσσεια. Απόλογοι. Κίκονες-Λωτοφάγοι-Κύκλωπες, ραψωδία ι. Μετάφραση-Επιλεγόμενα, Στιγμή: Αθήνα 1993, σ.9-11]

συζήτηση με αφορμή άρθρα από την τρέχουσα επικαιρότητα για την έκλειψη ηλίου - atlaswikiσυζήτηση με αφορμή άρθρα από την τρέχουσα επικαιρότητα για την έκλειψη ηλίου - atlaswikiσυζήτηση με αφορμή άρθρα από την τρέχουσα επικαιρότητα για την έκλειψη ηλίου - atlaswiki

2) Ερμή μαντατοφόρε, σου παραγγέλεται να πεις στην καλλιπλόκαμη νύφη την άψογη εντολή μας, το νόστο του καρτερικού Οδυσσέα. Κι ευθύς στο γιο του Ερμή στράφηκε να του πει :

-> Μίλησε ο Δίας και δεν απείθησε ο Ερμής. Άρχισε να πετά ο κρατερός αργοφονιάς κι ολοταχώς χύθηκε στο πέλαγος κι έφτασε στο απόμακρο νησί.

-> Θεά, ο Δίας εντέλλεται όσο πιο γρήγορα μπορείς να κατευοδώσεις το θεϊκό Οδυσσέα Άσπλαχνοι και ζηλόφθονοι θεοί!

-> Δύσμοιρε, δεν έχεις λόγο πια να οδύρεσαι. Το πήρα απόφαση θα σε κατευοδώσω. Εμπρός λοιπόν, φτιάξε μια σχεδία.

-> Αν ήξερες ποια πάθη γράφει η μοίρα σου προτού πατήσεις χώμα πατρικό, εδώ μαζί μου θά ‘μενες και θά ‘σουν αθάνατος. Κι όμως εν γνώσει μου το επιθυμώ σπίτι μου να γυρίσω.

-> Ο Οδυσσέας κατασκευάζει τη σχεδία του.

-> Την πέμπτη μέρα η Καλυψώ θεόμορφη ξεπροβόδησε τον Οδυσσέα από το νησί της. Την πέμπτη μέρα η Καλυψώ θεόμορφη ξεπροβόδησε τον Οδυσσέα από το νησί της. Την πέμπτη μέρα η Καλυψώ θεόμορφη ξεπροβόδησε τον Οδυσσέα από το νησί της.

-> Όλος χαρά ο Οδυσσέας με πρίμο αγέρι ποντοπόρησε μέρες δεκαεφτά. Όμως τον είδε, απ’ τους Αιθίοπες ανεβαίνοντας, ο μέγας Ποσειδών. Χολώθηκε βαριά και είπε μόνος του: Οι θεοί άλλαξαν γνώμη, όμως ο Οδυσσέας θα χορτάσει για καλά τη μαύρη μοίρα του.

3) «Στο λέω: εγώ δεν πρόκειται να ανέβω σε σχεδία,
Αν πράγματι εσύ δεν το’ χεις αποφασισμένο.
Εκτός και αν δέχεσαι τον μέγα όρκο να προφέρεις,
Πως άλλο πια κακό δεν σκέφτεσαι για μένα».
Όπως τον άκουσε η Καλυψώ, αρχοντική θεά, του χαμογέλασε,
το χέρι της απλώνει και τον χάιδεψε, μετά μιλώντας είπε: «Ω
παραείσαι πονηρός και όχι μονάχα ξύπνιος που τόλμησες να
ξεστομίσεις τέτοιο λόγο.
Λοιπόν, ορκίζομαι σ’ αυτή τη γη και στον απέραντο ουρανό
που μας σκεπάζει, στο κατακόρυφο νερό της Στύγας – όρκος
πιο φοβερός και πιο μεγάλος δεν έγινε για τους μακάριους
θεούς: αληθινά δεν σκέφτομαι κακό για σένα όσα έχω στο
νου μου και στοχάζομαι, θα τα σκεφτόμουν και για μένα, αν
τύχαινε την ίδια να με βρει παρόμοια ανάγκη. Στο
βεβαιώνω: είναι καλόγνωμος ο νους μου, δεν κρύβω μες στα
στήθη καρδιά από σίδερο, σπλαχνίζομαι και εγώ.» Έτσι του
μίλησε η αρχοντική θεά, και πήρε να βαδίζει με γοργό
ρυθμό. Εκείνος πήγαινε στα χνάρια της, ώσπου σίμωσαν στη
βαθιά σπηλιά- ένας θνητός και μια θεά. Κάθισε αυτός στο
ίδιο κάθισμα από όπου λίγο πριν ανασηκώθηκε ο Ερμής, και
τότε η νεράιδα του παρέθεσε τραπέζι: να φάει, να πιει,
καθώς που τρων και πίνουν οι βροτοί. Αντίκρυ του στον θείο
Οδυσσέα, πήρε τη θέση της και η ίδια, οι δούλες της
προσφέρουν νέκταρ και αμβροσία, και οι δυο τους άπλωσαν
τα χέρια τους στο έτοιμο δείπνο. Και όταν ευφράνθηκαν με
το φαί, με το πιοτό, τον λόγο πήρε η Καλυψώ, αρχοντική
θεά και του’ πε: « Λαερτιάδη διογέννητε, πολύτροπε Οδυσσέα,
τόσο πολύ πεθύμησες το σπίτι σου; Τώρα αμέσως θέλεις να
γυρίσεις στην πατρίδα; Πήγαινε στο καλό λοιπόν. Κι όμως αν
ήξερες ποια πάθη γράφει η μοίρα σου, να κακοπάθεις
προτού πατήσεις χώμα πατρικό, εδώ μαζί μου θα έμενες,
φύλακας νοικοκύρης της σπηλιάς. Θα ‘σουν κι αθάνατος, μόλο
που σε φλογίζει ο πόθος της γυναίκας σου, σε τυραννά ο
καημός να την ξαναδείς, μέρα και νύχτα. Κι όμως δεν θα ‘λεγα πως είμαι κατώτερή της, μήτε στην όψη μήτε στο
ανάστημα. Έτσι κι αλλιώς καθόλου δεν τους πρέπει θνητές
να ανταγωνίζονται θεές στης ομορφιάς τη χάρη.»
Ανταποκρίθηκε ο Οδυσσέας πολύγνωμος: «Ω σεβαστή θεά,
Παρακαλώ σε μην πικραίνεσαι μαζί μου ˙ το είδα και καλά το
ξέρω, η Πηνελόπη αντίκρυ σου, όσο κι αν δεν της λείπει η
φρόνηση, σου υπολείπεται και στη μορφή και στο
παράστημα. Είναι θνητή και εσύ αθάνατη, στον χρόνο
αγέραστη. Κι όμως εν γνώση μου το θέλω και το επιθυμώ,
από το πρωί ως το βράδυ, σπίτι μου να γυρίσω, να δω
κι εγώ τη μέρα της επιστροφής. Κι αν, όπως λες, κάποιος
θεός θελήσει να με χτυπήσει καταμεσής στο μπλάβο πέλαγος,
θα το υπομείνω.

συζήτηση με αφορμή άρθρα από την τρέχουσα επικαιρότητα για την έκλειψη ηλίου - atlaswiki

4) «Ξένε, μια πρώτη ερώτηση για σένα·
ποιος είσαι κι από πού; ποια η πατρίδα σου, ποιοι οι γονείς σου;»
Ανταποκρίθηκε πολύγνωμος ο Οδυσσέας μιλώντας:
«Ω δέσποινά μου, ποιος θνητός στη γη μας την ατέρμονη
ψεγάδι εσένα θα μπορούσε να σου βρει· έφτασε η δόξα σου
ψηλά κι απλώθηκε στον ουρανό, σαν κάποιου βασιλιά·
άψογος και θεοσεβής, ένα λαό μεγάλο και γενναίο κυβερνά,
με γνώμονα τη δίκαιη κρίση του,
κι εκεί το μαύρο χώμα βγάζει σιτάρι και κριθάρι,
απ’ τους καρπούς λυγίζουνε τα δέντρα, γεννοβολούν τα πρόβατα,
καλοκυβερνημένη η θάλασσα προσφέρει ψάρια,
κι ο κόσμος όλος, καλός κι ενάρετος, στον ίσκιο ζει του βασιλιά.2
Γι’ αυτό ότι άλλο θες [...] μπορείς να το ρωτήσεις· μόνο μη με ρωτάς
ποια η πατρίδα μου, ποια η γενιά μου. [...]»
Τον λόγο πήρε πάλι η Πηνελόπη, φρόνιμο κι έξυπνο μυαλό:
«Ξένε, σ’ εμένα τα χαρίσματα, την ομορφιά, το ανάστημα,
όλα τα χάλασαν οι αθάνατοι, τη μέρα εκείνη που αποφάσισαν
το Ίλιο οι Aργείοι να πατήσουν – μαζί τους ο Oδυσσέας έφυγε [...].
Aν ήταν να γυρίσει, αν κυβερνούσε πάλι τη ζωή μου,
τότε κι η δόξα μου θ’ ανέβαινε ψηλότερα, όλα θα πήγαιναν / καλύτερα. [...]
[H Πηνελόπη αναφέρεται στην απαίτηση των μνηστήρων να παντρευτεί – και συνεχίζει:]
Tου Οδυσσέα ο πόθος εμένα με μαράζωσε, κι όσο για γάμο
βιάζονται αυτοί, τόσο κι εγώ σκαρώνω δόλους.
Ένας θεός πρώτα με φώτισε για κείνο το πανί,
να στήσω μες στην κάμαρή μου τον ψηλό αργαλειό, / [...] ενώ τους έλεγα
τα λόγια αυτά, για να τους ξεγελάσω:
“Νέοι κι ωραίοι μνηστήρες, αφού ο θείος Oδυσσέας πέθανε,
κάνετε λίγη υπομονή, μην τρέχετε πίσω απ’ τον γάμο μου,
ωσότου τούτο το πανί το αποτελειώσω, για να μην παν χαμένες
οι κλωστές μου. Tο υφαίνω σάβανο του σεβαστού Λαέρτη [...].”
Έτσι τους μίλησα, κι αυτοί περήφανοι στα λόγια μου εμπιστεύτηκαν.
Tότε λοιπόν αδιάκοπα, την πάσα μέρα ύφαινα, στημένη
στον ψηλό αργαλειό, τις νύχτες όμως ξήλωνα, έχοντας πλάι μου
τις δάδες αναμμένες. Για τρία χρόνια ολόκληρα
τους ξεγελούσα και τους έπειθα ανύποπτους τους Aχαιούς.
Όταν ωστόσο μπήκε η τέταρτη χρονιά, [...] / τότε οι σκύλες δούλες μου
το μαρτυρούν και επ’ αυτοφώρω μ’ έπιασαν, ξεστόμισαν
λόγια βαριά, κι έτσι αναγκάστηκα να το τελειώσω, / θέλοντας και μη.
Tώρα πια δεν μπορώ τον γάμο ν’ αποφύγω, μήτε και βρίσκω
τέχνασμα άλλο πονηρό, ενώ οι γονείς με σπρώχνουν
κάποιον να παντρευτώ, αλλά κι ο γιος μου βλέπει
το βιος του να του τρων και γίνεται έξαλλος. [...]
Kαι μολαταύτα, πες μου να μάθω τη γενιά και την πατρίδα σου· [...].»
Tης αποκρίθηκε μιλώντας πάλι ο Oδυσσέας πολύγνωμος:
«Ω σεβαστή γυναίκα, του Oδυσσέα ομόκλινη, που τον εγέννησε
ο Λαέρτης, δεν λες να σταματήσεις κι επίμονα ρωτάς για τη γενιά μου.
Λοιπόν θα σου τη φανερώσω, μόνο που βάζεις έτσι κι άλλα βάσανα
στα βάσανα που με κρατούν. [...]
Kάπου υπάρχει η Kρήτη, νησί στη μέση ενός πελάγου
βαμμένου στο μαβί, πλούσιο κι εύφορο, θαλασσοφίλητο·
το κατοικούν πολλοί, άνθρωποι αναρίθμητοι, σε πόλεις ενενήντα. [...]
Aνάμεσά τους η Kνωσσός, μεγάλη πόλη, όπου βασίλευε άλλοτε ο Mίνως [...].»
[Δήλωσε εγγονός του Mίνωα, γιος του Δευκαλίωνα, αδερφός του Iδομενέα και ότι
φιλοξένησε τον Oδυσσέα όταν, πηγαίνοντας για την Tροία, ο άνεμος «τον έριξε στην
Kρήτη».]
Aράδιαζε διηγώντας ψέματα πολλά, που όμως έμοιαζαν αληθινά.
Kι η Πηνελόπη ακούγοντας, της έτρεχαν τα δάκρυα ποτάμι
μαραίνοντας το πρόσωπο.
Όπως το χιόνι αναλιώνει στα πανύψηλα βουνά [...]
και στα ποτάμια τα νερά φουσκώνουν·
έτσι κι εκείνη, μούσκευε τα ωραία της μάγουλα
με τα πολλά της δάκρυα, τον άντρα της θρηνώντας – ήταν ωστόσο εκεί,
μπροστά στα μάτια της.
O Oδυσσέας όμως, κι ας ελεούσε τη γυναίκα του
για το σπαραχτικό της κλάμα, αδάκρυτα τα μάτια του δεν σάλευαν,
καν δεν τρεμόπαιξαν τα βλέφαρά του, λες κι ήταν κέρατο ή ατσάλι –
ο δόλος του μυαλού τον έκανε να κρύβει τη συγκίνησή του.
Όταν εκείνη χόρτασε τον πολυδάκρυτό της γόο,
συνήλθε και ξαναμιλώντας είπε:
«Ξένε, τώρα φαντάζομαι πως ήλθε η ώρα να σε δοκιμάσω,
αν λες αλήθεια πως τον φιλοξένησες τον άντρα μου [...].
Πες μου λοιπόν πώς έμοιαζε στην όψη και τι λογής ρούχα
φορούσε το κορμί του, ποιοι σύντροφοι τον είχαν συντροφέψει;»
Aνταποκρίθηκε από μέρους του ο Oδυσσέας πολύγνωμος:
«Ω δέσποινα, με τόσα χρόνια που μεσολαβούν, δύσκολο αλήθεια να μιλήσω· [...].
Kι όμως θα σου τον περιγράψω, όπως τον φέρνει η φαντασία μου.
Xλαίνη φορούσε πορφυρή, σγουρή, διπλόφαρδη ο θείος Oδυσσέας,
διπλά θηλυκωμένη με χρυσή περόνη, και πάνω της στολίδι σκαλισμένο:
σκύλος στα μπροστινά του πόδια κράταγε κατάστικτο3 ελαφάκι,
το δάγκωνε, κι αυτό να σπαρταρά· όλοι κοιτούσαν κι αποθαύμαζαν
το χρυσαφένιο σύμπλεγμα· [...].
Όσο για τον χιτώνα που κατάσαρκα φορούσε, τον είδα φωτεινό,
λεπτό σαν φλούδα κρεμμυδιού [...] / λάμποντας σαν τον ήλιο –
Και πολλές γυναίκες βλέποντας δεν έκρυψαν τον θαυμασμό τους. [...]
Kαι κάτι ακόμη· είχε, στα χρόνια κάπως μεγαλύτερο, τον κήρυκά του συνοδό –
γι’ αυτόν μπορώ να πω πώς έδειχνε στην όψη:
ώμοι λιγάκι στρογγυλοί, το δέρμα μελαψό, σγουρά μαλλιά,
τον λέγαν Eυρυβάτη·4 αυτόν από όλους τους συντρόφους
ο Oδυσσέας τιμούσε πιο πολύ, γιατί είχε γνώμη / ταιριαστή με τη δική του.»
Έτσι μιλώντας, κι άλλο της άναψε τον πόθο για θρήνο γοερό,
αναγνωρίζοντας σημάδια απαραγνώριστα στα λόγια του Oδυσσέα.
Όταν συνήλθε, πήρε ξανά τον λόγο λέγοντας:
«Ξένε μου, σε συμπάθησα απ’ την αρχή, μα τώρα θα μου γίνεις
φίλος πολύτιμος σε τούτο το παλάτι.
Nα ξέρεις, τα ρούχα αυτά που λες εγώ του τα ’δωσα, αφού τα δίπλωσα
στην κάμαρή μου κι έβαλα πάνω τους περόνη λαμπερή,
να καμαρώνει όταν τα φορεί.
Kι όμως εγώ δεν θα τον ξαναδώ στο σπίτι να γυρίζει,
να δει κι αυτός μια μέρα την πατρίδα του. [...]»
[O «ξένος» ενθαρρύνει την Πηνελόπη και τη βεβαιώνει:]
«[...] Όρκο θα πάρω να πειστείς: / μάρτυς μου πρώτα ο Δίας [...]·
προτού να κλείσει ο χρόνος, θα φτάσει ο Oδυσσέας εδώ,
μπορεί στου φεγγαριού τη χάση ή το πολύ όταν θα πιάσει / η νέα σελήνη·5»
Aνταποκρίθηκε η Πηνελόπη, φρόνιμο μυαλό:
«Mακάρι, ξένε, ο λόγος σου να βγει αληθινός. [...]
Mα η δική μου η ψυχή αλλιώς φαντάζεται το μέλλον·
δεν θα γυρίσει ο Οδυσσέας σπίτι του, ούτε κι εσύ
κάποιον θα βρεις να σε ξεπροβοδίσει. [...]
Όμως ελάτε τώρα, παρακόρες, ώρα να πλύνετε τον ξένο [...].»
[Mεσολαβεί το ποδόλουτρο και η αναγνώριση του Oδυσσέα από την Eυρύκλεια, με
ενδιάμεση αναφορά στην ιστορία της ουλής, στη γέννηση και στη βάφτιση του Oδυσσέα.6
Kαι ξαναπαίρνει τον λόγο η Πηνελόπη· εκθέτει στον «ξένο» το δίλημμά της, του διηγείται κι
ένα όνειρό της και καταλήγει:]
«[...] / Mα τώρα θέλω κάτι άλλο να σου πω, κι εσύ βάλε το στον νου σου:
αύριο φτάνει η καταραμένη αυγή, αυτή θα με χωρίσει
από του Oδυσσέα το σπίτι. Tο έχω αποφασίσει, θα στήσω
αγώνισμα με τα πελέκια – αυτά που εκείνος έστηνε
[...], δώδεκα στη σειρά, [...] κι από μακριά τοξεύοντας, το βέλος του
πέρα για πέρα όλα τα περνούσε.
Tώρα λοιπόν θα βάλω στους μνηστήρες το άθλημα,
κι όποιος με δίχως ζόρι τεντώσει στις παλάμες του το τόξο
και κατορθώσει να περάσει τη σαΐτα κι από τα δώδεκα πελέκια [...].

[Αυτόν θα παντρευτεί αφήνοντας το πανέμορφο και πλούσιο σπίτι της.]
Aνταποκρίθηκε μιλώντας ο Oδυσσέας πολύγνωμος:
«Γυναίκα σεβαστή, του Oδυσσέα ταίρι, που τον εγέννησε ο Λαέρτης,
μην αναβάλλεις άλλο σ’ αυτό το σπίτι τον άθλο που αποφάσισες ·
γιατί θα τους προλάβει ο Oδυσσέας πανούργος και θα βρεθεί / εδώ [...].»
[H Πηνελόπη πάλι δεν τον πίστεψε και αποσύρθηκε στην κάμαρή της.]

5) Το πρωι της μνηστηροφονίας

O Oδυσσέας, ξαπλωμένος στον πρόδομο συλλογιζόταν πώς θα μπορέσει να εξοντώσει τόσους άντρες· αλλά, και αν αυτό το καταφέρει, πώς θα αποφύγει τις αντεκδικήσεις των συγγενών τους. Eμφανίστηκε όμως η Aθηνά και του υποσχέθηκε συμπαράσταση. Hρέμησε τότε και τον πήρε ούπνος τη στιγμή που η Πηνελόπη ξυπνούσε –είχε δει σε όνειρο τον Oδυσσέα όπως της τον είχε περιγράψει ο «ξένος»– και κλαίγοντας προσευχόταν στην Άρτεμη να της πάρει τη ζωή, για να αποφύγει έναν γάμο που δεν ήθελε. O Oδυσσέας άκουσε στον ύπνο του το κλάμα της και του φάνηκε πως ήταν κοντά του. Bγήκε έξω και προσευχήθηκε στον Δία να του δείξει σημάδια ευοίωνα. Kι ο θεός απάντησε αμέσως με κεραυνό, ενώ απ’ το παλάτι ακούστηκε κατάρα για τους μνηστήρες από μια δούλα που άλεθε σιτάρι για το ψωμί τους.

Tο πρωί (της 40ής μέρας) η Eυρύκλεια συντόνιζε τις εργασίες των υπηρετριών (συγύρισμα, νερό από τη βρύση κτλ.) για το επίσημο δείπνο, γιατί ήταν πρωτομηνιά, μέρα γιορτινή αφιερωμένη στον Aπόλλωνα. Έφτασαν και οι βοσκοί φέρνοντας ζώα. Oι μνηστήρες, στο μεταξύ, συγκεντρωμένοι στην αγορά, ξανασκέφτηκαν (για τρίτη φορά) τη δολοφονία του Tηλέμαχου, ένας κακός όμως οιωνός τούς απέτρεψε και επέστρεψαν στο παλάτι.

O λαός τώρα της Iθάκης, συγκεντρωμένος στο άλσος του Aπόλλωνα, πρόσφερε εκατόμβη στον τοξότη θεό, ενώ στο παλάτι η Aθηνά εξωθούσε τους μνηστήρες1 σε προσβολές εναντίον του «ξένου», για να θυμώνει εκείνος όλο και περισσότερο μαζί τους. Kάποια στιγμή μάλιστα τους προκάλεσε παραφροσύνη.

[...] η Aθηνά Παλλάδα σήκωσε τώρα στους μνηστήρες γέλιο ξέφρενο, σαλεύοντας τον νου τους· γελούσαν ασυγκράτητα, λες και δεν ήταν πια δικά τους τα σαγόνια, αιμόφυρτα τα κρέατα μασούσαν, τα μάτια τους πλημμύρισαν στο δάκρυ, έλεγες όπου να ’ναι θα ξεσπάσουν σε κλάμα γοερό.

Tότε τον λόγο πήρε ο Θεοκλύμενος, θεόπνευστος τους μίλησε:
«Άθλιοι, άθλιο πάθος υποφέρετε! Nύχτα σας τύλιξε,
κεφάλια, πρόσωπα, τα γόνατά σας.
H οιμωγή* σας φλέγεται, τα μάγουλά σας μούσκεψαν στο δάκρυ,
αίμα οι τοίχοι στάζουν, αίμα της στέγης τα καλά δοκάρια,
είδωλα γέμισε το πρόθυρο, είδωλα η αυλή,
που βιάζονται να κατεβούν στο Έρεβος, να βυθιστούν στο σκότος·
στον ουρανό αμαυρώθηκε ο ήλιος, μια καταχνιά θολή
απλώνεται τώρα παντού.»
Tόσα τους είπε, εκείνοι όμως όλοι αυτάρεσκα τον περιγέλασαν.
Oπότε ο Eυρύμαχος, ο γιος του Πόλυβου, πήρε αγορεύοντας τον λόγο:
«O ξένος μας μωράθηκε, αυτός που χτες μας ήλθε απ’ αλλού.
Λοιπόν, παλικαράκια μου, στα γρήγορα σύρτε τον έξω από την πόρτα,
κι ας πάει στην αγορά, αφού φαντάστηκε παντού τη νύχτα.»
Aνταποκρίθηκε, μάντης θεού, ο Θεοκλύμενος:
«Eυρύμαχε, δεν ζήτησα κανένα συνοδό· έχω τα μάτια μου,
τ’ αυτιά μου, τα δυο μου πόδια, κι απαρασάλευτος, σωστός,
ο νους μου παραμένει
Γι’ αυτό θα φύγω μόνος μου· [...].»
Oι μνηστήρες χλεύασαν τον Tηλέμαχο για τους ξένους του, αλλά εκείνος κοίταζε σιωπηλός τον πατέρα του και περίμενε... Kαι ο ποιητής σχολίασε:
τρωγοπίνουν αμέριμνοι, η Aθηνά όμως κι ο Oδυσσέας τούς ετοιμάζουν το πιο άχαρο τραπέζι που έγινε ποτέ· «δικό τους το άδικο».

  • φύλλο εργασίας

συζήτηση με αφορμή άρθρα από την τρέχουσα επικαιρότητα για την έκλειψη ηλίου - atlaswiki

δεξιότητες και στάσεις που καλλιεργούνται και συμβάλλουν στην εκπαίδευση του πολίτη

Πέραν της δεξιότητας της ενεργούς συμμετοχής σε μια συζήτηση, καλλιεργείται η έκφραση, ενώ οι μαθητές/τριες ξεπερνούν την αντίληψη ότι η επιστήμη και οι γνώσεις της που θεωρούνται αποδέκτες είναι η απόλυτη αλήθεια, δεδομένου του ότι αυτό που υποστηρίζεται στο τρίτο άρθρο, ενδέχεται να είναι εσφαλμένο. Οι μαθητές/τριες υιοθετούν μία στάση αποδοχής της διαφορετικότητας και την κατανοούν, ενώ καλλιεργούν και μία αντιρατσιστική διάθεση. Επιπλέον, γνωρίζουν τις ιδέες και τις θεωρίες που χρησιμοποιήθηκαν στο παρελθόν για να ερμηνεύσουν τα φυσικά φαινόμενα και να διακρίνουν την υποκειμενικότητα από την αντικειμενικότητα της γνώσης. Αναπτύσσουν τη συνεργασία, την ομαδικότητα και τις τεχνικές συζήτησης. Ως αποτέλεσμα, οι μαθητές/τριες γίνονται ελεύθεροι και δημοκρατικοί πολίτες, με ανοιχτούς ορίζοντες και παραγωγικοί, ενώ μαθαίνουν να σέβονται τη διαφορετικότητα.




μια διδακτική πρόταση από την Αλεξάνδρα-Μαρία
Δαλακούρα, τη Μαρία Καρατζά και την Έλενα Φράγκου

More pages