σχολιασμός άρθρων για τα ηφαίστεια


σχολιασμός άρθρων για τα ηφαίστεια - atlaswikiσχολιασμός άρθρων για τα ηφαίστεια - atlaswikiσχολιασμός άρθρων για τα ηφαίστεια - atlaswiki

περιγραφή

Σ’ αυτή τη δραστηριότητα δίνουμε άρθρα στα παιδιά που σχετίζονται με επιστημονικές έρευνες για τα ηφαίστεια. Επίσης, τους δίνουμε ένα φύλλο εργασίας με ερωτήσεις που τα βάζουν να σκεφτούν κριτικά και να εκφράσουν με σύντομο και περιεκτικό τρόπο τις απόψεις τους.

χρονική διάρκεια

Η δραστηριότητα θα διαρκέσει 2 διδακτικές ώρες. Μία ώρα για την ανάγνωση των άρθρων και μία ώρα για να απαντήσουν τα παιδιά στις ερωτήσεις και να συζητήσουν μέσα στην τάξη.


διδακτικό υλικό

  • άρθρα

1)

Η Υπερθέρμανση της Γης Ξυπνά τα Ηφαίστεια

Του Στέφανου Κρίκκη

Δευτέρα, 5 Οκτωβρίου 2009

Σεισμούς και εκρήξεις ηφαιστείων σε διάφορες περιοχές του πλανήτη μπορεί να προκαλέσει η κλιματική αλλαγή. Επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η πτώση ή η αύξηση της στάθμης της θάλασσας, οι βροχές και οι ατμοσφαιρικές διαταραχές επιδρούν στις γεωλογικές διεργασίες που γίνονται στον φλοιό της Γης, ευνοώντας την εκδήλωση καταστροφικών γεγονότων.

Σύμφωνα με την επιστημονική επιθεώρηση «ΝewScientist», οι ειδικοί που συγκεντρώθηκαν την περασμένη εβδομάδα στο Λονδίνο, στο πλαίσιο του συνεδρίου για τους γεωλογικούς και γεωμορφολογικούς κινδύνους από την κλιματική αλλαγή, κατέληξαν στο συμπέρασμα πως οι αλλαγές στο κλίμα μπορεί να διαταράξουν την ευαίσθητη ισορροπία του πλανήτη μας και να προκαλέσουν μια σειρά από γεωλογικές καταστροφές. Μάλιστα στο ίδιο αποτέλεσμα θα οδηγούσαν ακόμη και οι προσπάθειες να ανατρέψουμε την κλιματική αλλαγή με ευφάνταστες παρεμβάσεις, όπως η αποθήκευση του διοξειδίου του άνθρακα βαθιά μέσα στη Γη.

Πολλοί επιστήμονες είχαν εκφράσει στο παρελθόν την υποψία ότι οι διεργασίες που γίνονται στον φλοιό της Γης, όπως για παράδειγμα η κίνηση των λιθοσφαιρικών πλακών, συνδέονται με τις κλιματικές συνθήκες. Στο Λονδίνο, μια ομάδα ειδικών υποστήριξε ότι τα πετρώματα του φλοιού είναι ευαίσθητα στις διαφοροποιήσεις που παρουσιάζουν ο αέρας, το νερό των ωκεανών και οι πάγοι, τονίζοντας χαρακτηριστικά, όπως ανέφερε ο καθηγητής στο Πανεπιστημιακό Κολέγιο του Λονδίνου (UCL), Μπιλ Μαγκουάιρ, ότι «δεν χρειάζεται να παρουσιαστούν ευρείας κλίμακας αλλαγές στη βιόσφαιρα για να νιώσουμε τον φλοιό να αντιδρά κάτω από τα πόδια μας».

Επηρεάζουν και οι βροχές

Η ΜΕΤΑΒΛΗΤΟΤΗΤΑ των βροχοπτώσεων μπορεί επίσης να πυροδοτήσει ηφαιστειακές εκρήξεις. Το 2001 μια μεγάλη έκρηξη του ηφαιστείου στο νησί Μοντσεράτ στην Καραϊβική προκλήθηκε εξαιτίας της σφοδρής βροχόπτωσης. Η βροχή αποσταθεροποίησε σε μεγάλο βαθμό τον δόμο του ηφαιστείου, ο οποίος κατέρρευσε επιτρέποντας στο μάγμα να εκτιναχθεί.

Ο Άντριαν Μάθιους και οι συνεργάτες του από το Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Αγγλίας ανέφεραν στην επιθεώρηση «ΝewScientist» ότι η σφοδρή βροχόπτωση ήταν τυπικό χαρακτηριστικό του τροπικού καιρού και προκάλεσε τη δραστηριότητα του ηφαιστείου για 48 ώρες. «Μια δυνατή βροχή αυξάνει τις πιθανότητες κατάρρευσης του ηφαιστειακού δόμου από 1,5% μέχρι 16%. Αρκεί μια δυνατή βροχή και όχι κάποιος κατακλυσμός για να γίνει αυτό και το ανησυχητικό είναι ότι όλα τα κλιματικά μοντέλα μάς λένε ότι μεγάλα τμήματα των Τροπικών θα γίνουν στο μέλλον ακόμη πιο βροχερά εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής».

εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ

σχολιασμός άρθρων για τα ηφαίστεια - atlaswiki

2)


ΗΦΑΙΣΤΕΙΑΚΗ ΟΜΠΡΕΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΥΠΕΡΘΕΡΜΑΝΣΗ

Η έκρηξη του Πινατούμπο το 1991, η οποία ψύχρανε τη Γη κατά μισό βαθμό Κελσίου, ίσως δώσει τη λύση έναντι της κλιματικής αλλαγής.

Τετάρτη 22 Απριλίου 2009

ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ. Η ξαφνική έκρηξη του ηφαιστείου στο όρος Πινατούμπο στις Φιλιππίνες στις 15 Ιουνίου 1991 εκτόξευσε στον ουρανό μια τεράστια στήλη στάχτης, κρύβοντας τον Ήλιο, σκοτώνοντας εκατοντάδες άτομα, αλλά και δείχνοντας την ίδια στιγμή στους επιστήμονες έναν καινούργιο τρόπο για να σωθεί η ανθρωπότητα από μια ενδεχόμενη κλιματική καταστροφή.

Κατά την έκρηξη 20 εκατομμύρια τόνοι διοξείδιο του θείου εκλύθηκαν στη στρατόσφαιρα, δημιουργώντας μια ομπρέλα γύρω από τον πλανήτη η οποία ανακλούσε μέρος της θερμότητας του Ηλίου πίσω στο Διάστημα.

Μέσα στο επόμενο διάστημα οι μετεωρολόγοι που παρακολουθούσαν το φαινόμενο είδαν έκπληκτοι τη θερμοκρασία της Γης να μειώνεται συνολικά κατά μισό βαθμό Κελσίου. Προκειμένου να αναλογιστεί κάποιος το μέγεθος αυτής της μείωσης, είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι τον αιώνα πριν από την έκρηξη του Πινατούμπο τα αέρια του θερμοκηπίου, στην έκλυση των οποίων συνέβαλε ο άνθρωπος, αύξησαν τη θερμοκρασία της Γης κατά έναν βαθμό.

Παρ΄ ότι η επίδραση του φαινομένου ήταν παροδική- η θερμοκρασία άρχισε να ανεβαίνει έπειτα από περίπου έναν χρόνο -, αρκετοί επιστήμονες άρχισαν να αναρωτιούνται αν το ηφαίστειο είχε αποκαλύψει ένα νέο πιθανό όπλο ενάντια στην κλιματική αλλαγή. Θα ήταν δυνατόν ίσως να επιφέρουμε με τεχνητό τρόπο αυτό που το βουνό κατάφερε με φυσικό, σκέφτηκαν οι ειδικοί. Πώς ακριβώς;

Η έκλυση διοξειδίου του θείου στην ανώτερη ατμόσφαιρα μέσω πυραύλων ή ψεκασμού από αεροπλάνα θα μπορούσε ίσως να έχει άμεση επίδραση στη θερμοκρασία.

Την ίδια στιγμή οι θιασώτες της προσέγγισης σημειώνουν ότι αυτή κοστίζει χίλιες φορές λιγότερο από όλες όσες έχουν προταθεί για τη μείωση των αερίων του θερμοκηπίου. Σύμφωνα με την άποψή τους, η γεωμηχανική θα μπορούσε να... βάλει στο ψυγείο τον πλανήτη με τις λιγότερες δυνατές παρενέργειες.

Οι προτάσεις της γεωμηχανικής, όπως το «Σχέδιο Πινατούμπο», κερδίζουν ολοένα περισσότερους υποστηρικτές, μεταξύ των οποίων οι κάτοχοι Νομπέλ Ρaul Crutzen και Τhomas Schelling. Δεν είναι μάλιστα τυχαίο ότι η ιστορία του Πινατούμπο και η πιθανή λύση ενάντια στην κλιματική αλλαγή που μπορεί να προσφέρει αναμένεται να κοσμούν το πρωτοσέλιδο του περιοδικού «Νewsweek» σε μερικές ημέρες.

Παράλληλα όμως υπάρχει και ο σκεπτικισμός. Άλλοι επιστήμονες σημειώνουν ότι η γεωμηχανική μπορεί να έχει πολύ αρνητικές συνέπειες για τον πλανήτη. Τονίζουν για παράδειγμα ότι η έκλυση διοξειδίου του θείου στην ατμόσφαιρα καταστρέφει το στρώμα του όζοντος, εκθέτοντας τους κατοίκους του Νοτίου Ημισφαιρίου σε επικίνδυνη υπεριώδη ηλιακή ακτινοβολία. Υπάρχει βέβαια ακόμη αντιπαράθεση σχετικά με το πόση θα είναι αυτή η καταστροφή του όζοντος.

Η έκρηξη του ηφαιστείου στο Πινατούμπο οδήγησε σε ελάχιστη αύξηση της τρύπας του όζοντος επάνω από τον Νότιο Πόλο, ωστόσο μελέτες αναφέρουν ότι έκλυση μεγάλων ποσοτήτων του αερίου θα μπορούσε να προκαλέσει τεράστια αύξηση της τρύπας στο Νότιο Ημισφαίριο και την ίδια στιγμή να προκαλέσει εμφάνιση αντίστοιχης τρύπας και στον Βορρά. Οι επιστήμονες που υποστηρίζουν το «Σχέδιο Πινατούμπο» τονίζουν πάντως ότι μπορεί να υπάρξει διέξοδος στο πρόβλημα εκλύοντας μικρή ποσότητα του διοξειδίου του θείου τη φορά και παρακολουθώντας την επίδραση στο κλίμα.

εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ

σχολιασμός άρθρων για τα ηφαίστεια - atlaswiki

3)

ΤΑ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΑ ΓΕΩΤΡΥΠΑΝΑ ΘΑ ΠΡΟΣΠΑΘΗΣΟΥΝ ΝΑ ΕΙΣΧΩΡΗΣΟΥΝ ΣΤΗΝ ΚΑΡΔΙΑ ΤΩΝ ΗΦΑΙΣΤΕΙΩΝ ΜΕ ΣΚΟΠΟ ΝΑ ΚΑΤΑΛΑΒΟΥΝ ΑΝ ΤΟ ΥΠΕΔΑΦΟΣ ΣΙΓΟΒΡΑΖΕΙ ΚΑΙ ΕΤΟΙΜΑΖΕΤΑΙ ΝΑ ΣΠΕΙΡΕΙ ΞΑΝΑ ΤΗΝ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ


Επικίνδυνη «εγχείρηση» σε ιταλικό ηφαίστειο

Φόβοι πως το εγχείρημα μπορεί να... ταρακουνήσει όλη την Ευρώπη

ΔΗΜΟΣΙΕΥΘΗΚΕ: Σάββατο 14 Νοεμβρίου 2009

«Εγχείρηση ανοιχτής καρδιάς» σε ένα από τα πιο επικίνδυνα ηφαίστεια του κόσμου, στη γειτονική Ιταλία, θα επιχειρήσουν να κάνουν επιστήμονες.

Θα ανοίξουν επτά πηγάδια σε βάθος 4 χιλιομέτρων για να καταλάβουν τι συμβαίνει στο εσωτερικό ενός ηφαιστείου και αν πρόκειται να εκραγεί στο κοντινό μέλλον. Κάποιοι ειδικοί όμως προειδοποιούν πως το εγχείρημα αυτό, που θα γίνει για πρώτη φορά, μπορεί να... ταρακουνήσει ολόκληρη την Ευρώπη.

Για τους αρχαίους, στα Φλεγραία Πεδία υπήρχε μια πύλη που οδηγούσε στον Άδη. Η περιοχή αυτή, που ονομάστηκε έτσι επειδή κατά τη μυθολογία η θεά Αθηνά κατατρόπωσε τους Φλεγραίους γίγαντες, βρίσκεται κοντά στη Νάπολη της Ιταλίας. Εκτείνεται στη στεριά και τη θάλασσα και στην ουσία πρόκειται για έναν γιγαντιαίο κρατήρα που έχει καταρρεύσει. Πριν από 39.000 χρόνια λέγεται πως είχαν σημειωθεί στην περιοχή αυτή τεράστιες εκρήξεις. Στο μέρος αυτό θα αρχίσουν σε λίγο καιρό να σκάβουν τα επτά μεγάλα γεωτρύπανα.

«Είναι μία από τις πιο επικίνδυνες ηφαιστειακές περιοχές του πλανήτη και θεωρητικά ανά πάσα στιγμή μπορεί να προκληθεί μία έκρηξη μικρότερης βεβαίως ισχύος», λέει στην επιστημονική επιθεώρηση Νew Scientist o Ρομπέρτο Ισάια από το Εθνικό Ινστιτούτο Γεωφυσικής και Ηφαιστειολογίας της Ιταλίας. Ύστερα από έρευνες που διενήργησε ο ίδιος με συναδέλφους του στην περιοχή αυτή, εντόπισε αποθέσεις που προέρχονταν από μια περίοδο συνεχών εκρήξεων πριν από 4.000 χρόνια.

Πριν σημειωθούν οι εκρήξεις αυτές, ο φλοιός της Γης είχε ανυψωθεί μερικά μέτρα περιμετρικά της καλντέρας που παλιού κρατήρα. Το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται και στις μέρες μας, όπου από τα τέλη της δεκαετίας του 1960 το λιμάνι του Ποτζουόλι που είναι κοντά στην καλντέρα έχει ανυψωθεί περίπου τρία μέτρα. «Σε λίγα χρόνια ή δεκαετίες πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι για εκρήξεις», σημειώνει ο ίδιος επιστήμονας.

Σε αυτή λοιπόν την περιοχή, όπου σύμφωνα με τον Τζιουζέπε ντε Νατάλε από το Εθνικό Ινστιτούτο Γεωφυσικής και Ηφαιστειολογίας της Ιταλίας «το μεγαλύτερο μέρος του μητροπολιτικού κέντρου της Νάπολης βρίσκεται μέσα στην καλντέρα», οι επιστήμονες ετοιμάζονται για ένα μεγάλο εγχείρημα. Θα προσπαθήσουν να εισχωρήσουν στην καρδιά των ηφαιστείων, ανοίγοντας μεγάλες γεωτρήσεις με σκοπό να καταλάβουν αν το υπέδαφος σιγοβράζει και ετοιμάζεται να σπείρει ξανά την καταστροφή.

Τεράστια έκρηξη. Κάποιοι ειδικοί θεωρούν πως πρόκειται για μία επικίνδυνη απόπειρα και πως δεν αποκλείεται, αν κάτι πάει στραβά, να προκληθεί μια τεράστια έκρηξη. «Αν συνέβαινε μια έκρηξη σαν εκείνη που έγινε πριν από 39.000 χρόνια, τότε το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης θα είχε θαφτεί κάτω από ένα παχύ στρώμα στάχτης», όπως λέει ο Άγκουστ Γκούντμουντσον από το Πανεπιστήμιο Royal Ηoloway του Λονδίνου, ο οποίος θα συμμετάσχει στη επιχείρηση διάτρησης των ηφαιστείων.

Στο εσωτερικό αυτής της αρχέγονης καλντέρας, οι επιστήμονες ελπίζουν να εντοπίσουν ζώνες θραύσης και θαλάμους που έχουν μάγμα, οι οποίοι συνήθως δεν μπορούν να ανιχνευτούν με ακρίβεια και με άλλα μέσα. Αν τους βρουν, τότε ελπίζουν να καταλάβουν σε ποια σημεία στην επιφάνεια της Γης θα εκτιναχθεί το ηφαιστειακό υλικό, όταν και αν έρθει η ώρα της έκρηξης. Επίσης, θα πάρουν δείγματα πετρωμάτων από μεγάλο βάθος και θα τα μεταφέρουν στα εργαστήρια. Εκεί θα ασκήσουν πάνω τους μεγάλες πιέσεις για να προσομοιώσουν την παραμόρφωση που θα υποστεί το έδαφος της περιοχής πριν γίνει έκρηξη.

Δεν είναι ασφαλής. Ο κίνδυνος όμως παραμονεύει. Και όπως προειδοποιεί ο Ραλφ Μπούτνερ, που είναι ηφαιστειολόγος στο Πανεπιστήμιο Wurzburg της Γερμανίας, «οι γνώσεις που έχουμε για το τι συμβαίνει στο εσωτερικό των ηφαιστείων δεν μας επιτρέπουν να πούμε ότι η επιχείρηση διάτρησή τους θα είναι 100% ασφαλής». Ο πιο μεγάλος κίνδυνος θα ήταν αν τα γεωτρύπανα διαπεράσουν θαλάμους μάγματος που είναι πλούσιοι στο ορυκτό πυριτία και βρίσκονται κάτω από πολύ υψηλή πίεση. Αν συμβεί αυτό, θα απελευθερωθούν παγιδευμένα αέρια», λέει ο ηφαιστειολόγος Βόλκερ Ντίτριχ από το ίδιο πανεπιστήμιο. «Η απειλή της έκρηξης είναι πάρα πολύ μεγάλη. Θεωρητικά κάθε είδους έκρηξη θα μπορούσε να προκληθεί από το άνοιγμα των πηγαδιών».

ΚΑΠΟΙΟΙ ειδικοί θεωρούν πως πρόκειται για μία επικίνδυνη απόπειρα και πως δεν αποκλείεται, αν κάτι πάει στραβά, να προκληθεί μια τεράστια έκρηξη.

«Παίζουν με τη φωτιά οι επιστήμονες»

Παιχνίδι με τη φωτιά έχει αποδειχτεί πολλές φορές ότι είναι η διάνοιξη μεγάλων πηγαδιών βαθιά στον φλοιό της Γης. Τον περασμένο Ιούνιο το Πρόγραμμα Βαθιάς Διάτρησης της Ισλανδίας, που είχε σκοπό την εκμετάλλευση της γεωθερμικής ενέργειας από το καυτό μάγμα, αναγκάστηκε να σταματήσει. Σε βάθος 2.014 μέτρων, το μάγμα ξεχύθηκε μέσα στη γεώτρηση που είχε διανοιχθεί, προκαλώντας μικρή έκρηξη. Οι υπεύθυνοι σκέπτονται να επαναλάβουν το εγχείρημα, σε διαφορετική όμως τοποθεσία, το 2011.

Στην περίπτωση τώρα της ηφαιστειακής περιοχής στα Φλεγραία Πεδία της Ιταλίας, οι υπεύθυνοι επιστήμονες είναι καθησυχαστικοί για το άνοιγμα των επτά γεωτρήσεων. Ο Κρίστοφερ Κίλμπουρν από το University College του Λονδίνου λέει ότι για να σημειωθεί διαρροή αερίων με μεγάλη πίεση προς την επιφάνεια του εδάφους θα πρέπει το γεωτρύπανο να εισχωρήσει σε μία εξαιρετική μεγάλη δεξαμενή μάγματος.

Σύμφωνα με τους ειδικούς, η διάτρηση στα Φλεγραία Πεδία δεν πρόκειται να ενοχλήσει το μάγμα. Κι αυτό γιατί τα πηγάδια θα διανοιχθούν σε βάθος μέχρι 4 χιλιόμετρα, τη στιγμή που οι γνωστοί μαγματικοί θάλαμοι σε διάφορα ηφαίστεια του κόσμου βρίσκονται σε διπλάσιο βάθος.

εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ

  • φύλλο εργασίας

σχολιασμός άρθρων για τα ηφαίστεια - atlaswiki

δεξιότητες και στάσεις που καλλιεργούνται και συμβάλλουν στην εκπαίδευση του πολίτη

Μέσα από τον σχολιασμό άρθρων τα παιδιά προβληματίζονται πάνω στις κοινωνικές διαστάσεις που μπορούν να πάρουν τα περιβαλλοντικά ζητήματα. Επιπλέον, γίνονται επιστημονικά εγγράμματοι πολίτες, ικανοί να κατανοούν, να σχολιάζουν και να χρησιμοποιούν λειτουργικά την πληροφορία που τους παρέχει το κάθε άρθρο.

χάρτης εννοιών

σχολιασμός άρθρων για τα ηφαίστεια - atlaswiki




μια διδακτική πρόταση από την
Αικατερίνη Οτατζίογλου και την Ειρήνη Πανταζή


More pages