Ada Yonath



Ada Yonath - ο χώρος εργασιών Ada Yonath - ο χώρος εργασιών


Η Ada Yonath είναι μία Ισραηλινή κρυσταλλογράφος γνωστή για την πρωτοποριακή της έρευνα πάνω στην δομή του ριβοσώματος. Είναι η τρέχουσα διευθύντρια του Helen και Milton A. Kimmelman Κέντρου για την Βιομοριακή Δομή και της Συνόδου του Ινστιτούτου Επιστήμης Weizmann. Το 2009 έλαβε το βραβείο Νόμπελ στη Χημεία μαζί με τον Venkatraman Ramakrishnan και τον Thomas A. Steitz για τις έρευνες της πάνω στην δομή και την λειτουργία του ριβοσώματος. Οι τρεις αυτοί επιστήμονες μοιράστηκαν το ποσό του 1,4 εκατομμυρίου δολλαρίων που ήταν το χρηματικό βραβείο. Κλήθηκαν να παρουσιάσουν την έρευνα τους μέσω τρισδιάστατων μοντέλων, ωστόσο γρήγορα κατέστη σαφές ότι η συμβολή της Yonath ήταν καθοριστική και απαραίτητη για την ολοκλήρωση του έργου τους. Υπήρξε έτσι η πρώτη Ισραηλινή γυναίκα που κέρδισε το βραβείο Νόμπελ, μια από τους εννιά Ισραηλινούς Νομπελίστες, καθώς επίσης και η πρώτη γυναίκα από την Μέση Ανατολή που σε ηλικία μόλις 45 ετών κέρδισε το βραβείο Νόμπελ στις επιστήμες και ειδικότερα στην Χημεία.


Ada Yonath - ο χώρος εργασιώνAda Yonath - ο χώρος εργασιών


βιογραφία


Η Ada Yonath γεννήθηκε στις 22 Ιουνίου του 1939 στη γειτονιά Geula της Ιερουσαλήμ. Οι γονείς της, Hillel και Esther, ήταν Σιωνιστές Εβραίοι που μετανάστευσαν στην Παλαιστίνη πριν από την εγκαθίδρυση του Ισραήλ. Ο πατέρας της ήταν ραββίνος και καταγόταν από οικογένεια ραββίνων. Εγκαταστάθηκαν στην Ιερουσαλήμ και, παρά το παντοπωλείο που είχαν στην κατοχή τους, δυσκολεύονταν να εξασφαλίσουν τα προς το ζην. Έζησαν σε πυκνοκατοικημένες γειτονιές μαζί με διάφορες άλλες οικογένειες, ενώ η Yonath θυμάται πως τα "βιβλία" ήταν το μόνο πράγμα που είχε για να παραμένει απασχολημένη. Θυμάται, όπως έχει δηλώσει, τον εαυτό της από πολύ μικρή ηλικία να επιδίδεται σε διάφορα πειράματα για να ικανοποιήσει την περιέργεια της, τα οποία είχαν όμως πολλές φορές αποδειχτεί επικίνδυνα. Ένα τέτοιο πείραμα, το οποίο η ίδια έχει αφηγηθεί σε ραδιοφωνική συνέντευξη, είναι αυτό όπου, προσπαθώντας να μετρήσει το ύψος του μπαλκονιού του σπιτιού της, έσπασε το χέρι της, καθώς έπεσε από αυτό στον κήπο. Το σχολείο της γειτονιάς της δεν ενθάρρυνε στην πραγματικότητα τις γυναίκες να μορφωθούν, παρόλο που δεν τις απέκλειε από την εκπαίδευση. Παρά την ένδεια τους, οι γονείς της την έστειλαν σχολείο στην γειτονιά Beit Hakerem για να της εξασφαλίσουν με αυτόν τον τρόπο μια καλή εκπαίδευση. Όταν ο πατέρας της πέθανε σε ηλικία μόλις 42 ετών, η μητέρα της σε ηλικία 38 ετών δυσκολεύτηκε να συνεχίσει την επιχείρηση τους και έτσι όλη η οικογένεια μετακόμισε στο Tel Aviv. Η Yonath έγινε αποδεκτή στο γυμνάσιο Tichon Hadash, ωστόσο η μητέρα της, που ήταν πλέον μια χαμηλόμισθη δημόσια υπάλληλος, δεν είχε την οικονομική δυνατότητα να της παρέχει μια τέτοια εκπαίδευση. Παρέδιδε μαθήματα μαθητικών σε μαθητές σε αντάλλαγμα. Όπως κάθε έφηβη, παραδέχεται ότι το μοντέλο - πρότυπο που είχε ήταν η Πολωνή-Γαλλίδα επιστήμονας Marie Curie.

Αργότερα επέστρεψε στην Ιερουσαλήμ για να σπουδάσει στο κολλέγιο, αποφοιτώντας έτσι λίγο αργότερα, το 1962, από το Hebrew University of Jerusalem με πτυχίο bachelor στην χημεία και αποκτώντας το 1964 πτυχίο master στην βιοχημεία. Το 1968 απέκτησε ένα διδακτορικό δίπλωμα στην κρυσταλλογραφία ακτινών Χ στο Weizmann Institute of Science. Σε συνέντευξη της έχει δηλώσει πως για πολλά χρόνια αντιμετωπιζόταν ως η "ανόητη από το χωριό", ωστόσο αυτό δεν την ενόχλησε τόσο ώστε να την εμποδίσει να συνεχίσει. Είχε πολλές αμφιβολίες, αλλά παραδέχεται και η ίδια πως παρά το γεγονός ότι δεν είχε το ανώτερο ακαδημαϊκό κύρος που θα μπορούσε να έχει, στάθηκε αρκετά τυχερή. Το Ινστιτούτο Weizmann της έδειξε σεβασμό και παρέχοντας της την ελευθερία που της χρειαζόταν, της έδωσε το περιθώριο να αναπτύξει τις θεωρίες της και να προχωρήσει χωρίς εμπόδια στην έρευνα της.

Η Ada Yonath τώρα πλέον ζει στο Ισραήλ, έχει μια κόρη, την Hagit Yonath, η οποία είναι γιατρός στο ιατρικό κέντρο Sheba και μια εγγονή, την Noa. H ίδια είναι ξαδέρφη του γνωστού ακτιβιστή Dr. Ruchama Marton.


επιστημονική σταδιοδρομία

Ada Yonath - ο χώρος εργασιών


Η Yonath δέχτηκε μεταδιδακτορικές θέσεις στο πανεπιστήμιο Carnegie Mellon (1969) και στο MIT (1970). Το 1970 εγκαθίδρυσε αυτό που για μια σχεδόν δεκαετία ήταν το μόνο εργαστήριο πρωτεϊνικής κρυσταλλογραφίας στο Ισραήλ. Αργότερα, από το 1979 έως το 1984, υπήρξε ηγέτης ομάδας μαζί με τον Heinz-Günter Wittmann στο Ινστιτούτο Max Planck για τη Μοριακή Γενετική στο Βερολίνο. Επισκεπτόταν επίσης ως καθηγήτρια το Πανεπιστήμιο του Σικάγου το 1977-78. Διηύθυνε την Μονάδα Έρευνας του Ινστιτούτου Max-Planck στο DESY στο Αμβούργο στην Γερμανία (1986–2004) παράλληλα με τις ερευνητικές της δραστηριότητες στο Ινστιτούτο Weizmann.


Η Yonath εστίασε στους μηχανισμούς που λαμβάνουν μέρος στην πρωτεϊνική βιοσύνθεση, με την βοήθεια της ριβοσωματικής κρυσταλλογραφίας, μια ερευνητική γραμμή στην οποία καινοτόμησε πάνω από είκοσι χρόνια πριν, παρά τον αξιοσημείωτο σκεπτικισμό της εθνικής επιστημονικής κοινότητας. Τα ριβοσώματα μεταφράζουν το RNA σε πρωτεϊνη και επειδή έχουν ελαφρώς διαφορετικές δομές στα μικρόβια, όταν συγκρίνονται με ευκαρυωτικά κύτταρα, όπως τα ανθρώπινα κύτταρα, γίνονται συχνά στόχος για τα αντιβιοτικά. Καθόρισε τις πλήρεις και υψηλής ευκρίνειας δομές των ριβοσωμικών υπομονάδων και ανακάλυψε μέσα στο ειδάλλως ασύμμετρο ριβόσωμα την καθολική συμμετρική περιοχή που παρέχει το πλαίσιο και πλοηγεί την διαδικασία του πολυπεπτιδικού πολυμερισμού. Συνεπώς έδειξε ότι το ριβόσωμα είναι μια ριβοζύμη που τοποθετεί τα υποστρώματα της σε στερεοχημεία κατάλληλη για τον σχηματισμό πεπτιδικού δεσμού και για την υποστρωματική - μεσολαβημένη κατάλυση. Δυο δεκαετίες πριν απεικόνισε την πορεία που λήφθηκε από τις εκκολαπτόμενες πρωτεϊνες, δηλαδή τη ριβοσωμική σήραγγα, και πρόσφατα αποκάλυψε τα δυναμικά στοιχεία που επιτρέπουν την συμμετοχή της στη διαδικασία επιμήκυνσης, τον έλεγχο εισόδου και εξόδου, τον ενδοκυτταρικό μηχανισμό και την εκκολαπτόμενη αλυσίδα προωθώντας τα στο χώρο αναδίπλωσής τους.


Ada Yonath - ο χώρος εργασιών Ada Yonath - ο χώρος εργασιών


Επιπρόσθετα, η Yonath διευκρίνισε τους τρόπους δράσης πάνω από είκοσι διαφορετικών αντιβιοτικών που στοχεύουν στο ριβόσωμα, έκανε γνωστούς μηχανισμούς αντίστασης και συνεργασίας των φαρμάκων, αποκρυπτογράφησε τη δομική βάση για την επιλεκτικότητα των αντιβιοτικών και έδειξε πως διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην κλινική χρησιμότητα και στη θεραπευτική αποτελεσματικότητα, ανοίγοντας έτσι έναν νέο δρόμο για τον σχεδιασμό φαρμάκων που βασίζονται στη δομή. Η συμβολή της ήταν ζωτικής σημασίας καθώς έκανε μια σημαντική αρχή στην επίλυση ενός ζητήματος που προβληματίζει την επιστήμη τον τελευταίο αιώνα.

Για τη διευκόλυνση της ριβοσωμικής κρυσταλλογραφίας η Yonath εισήγαγε μια καινούργια τεχνική, την κρυοβιο-κρυσταλλογραφία, η οποία έγινε πλέον ρουτίνα στη δομική βιολογία και επέτρεψε να πραγματοποιηθούν περίπλοκα προγράμματα που θεωρούνταν ακατόρθωτα.

Αξιοσημείωτο είναι επομένως το έργο της, καθώς, παρά τις δυσκολίες που συνάντησε, δε σταμάτησε να ψάχνει ούτε στιγμή την απάντηση στην έρευνά της. Σε δήλωση της αναφέρει ότι η έρευνα της κράτησε πολλά χρόνια, καθώς το αντικείμενο με το οποίο ασχολήθηκε είχε πολλές κατευθύνσεις. Χαρακτηριστική είναι επίσης η παρομοίωση με την οποία παραδέχεται ότι έβλεπε κάθε πρόβλημα που παρουσιαζόταν σαν το βουνό Έβερεστ μέχρι την στιγμή που θα ανακάλυπτε ότι από πίσω κρυβόταν ένα άλλο βουνό, ακόμη μεγαλύτερο.


Ada Yonath - ο χώρος εργασιών Ada Yonath - ο χώρος εργασιών


Η Yonath είναι μέλος της Εθνικής Ακαδημίας Φυσικών Επιστημών των Ηνωμένων Πολιτειών, της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Φυσικών Επιστημών, της Ισραηλινής Ακαδημίας Φυσικών Επιστημών και Ανθρωπιστικών Σπουδών, της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Φυσικών Επιστημών και Τέχνης και τέλος της Ευρωπαϊκής Οργάνωσης Μοριακής Βιολογίας.


Η Ada Yonath είναι πλέον μεγάλη υποστηρίκτρια της ενεργούς συμμετοχής των γυναικών στην επιστήμη. Θεωρεί ότι από τη στιγμή που οι γυναίκες αποτελούν το μισό μέρος του ανθρώπινου πληθυσμού, η ανθρωπότητα χάνει τις μισές δυνατότητες του ανθρώπινου εγκεφάλου όταν δεν τις ενθαρρύνει να προχωρήσουν και να παρέχουν στην επιστήμη με τη δική τους συνεισφορά. Όλες οι γυναίκες έχουν δυνατότητες ανάπτυξης και εξέλιξης στον επιστημονικό τομέα και τις νέες τεχνολογίες, αρκεί μόνο να τους παρέχονται οι κατάλληλες ευκαιρίες.


βραβεία και διακρίσεις



Ada Yonath - ο χώρος εργασιών Ada Yonath - ο χώρος εργασιών

  • Το 2000, το πρώτο Ευρωπαϊκό Βραβείο Κρυσταλλογραφίας
  • Το 2002, το Ισραηλινό Βραβείο Χημείας
  • Το 2006, το Βραβείο Wolf στην Χημεία (μαζί με τον George Feher) "για ευφυείς δομικές ανακαλύψεις των ριβοσωμικών μηχανισμών σχηματισμού των πεπτιδικών δεσμών και των φωτοκαθοδηγούμενων πρωταρχικών διαδικασιών της φωτοσύνθεσης"
  • Το 2007, το Βραβείο Paul Ehrlich και Ludwig Darmstaedter
  • Το 2008, έγινε η πρώτη Ισραηλινή γυναίκα που κέρδισε το Βραβείο για Γυναίκες στην Επιστήμη της L'Oréal-UNESCO για την σημαντική της έρευνα πάνω στο πως τα βακτήρια γίνονται ανθεκτικά στα αντιβιοτικά
  • Το 2009, το Βραβείο Νόμπελ στην Χημεία (μαζί με τον Thomas Steitz και τον Venkatraman Ramakrishnan). Ήταν η πρώτη Ισραηλινή γυναίκα που βραβεύτηκε με βραβείο Νόμπελ.
  • Καθώς επίσης το Βραβείο Harvey του Technion - Israel Institute of Technology, το Βραβείο Kilby, το Μετάλλιο Cotton από τη Χημική Κοινότητα των Ηνωμένων Πολιτειών, το Βραβείο Anfinsen από την Διεθνή Πρωτεϊνική Κοινότητα, το Χρυσό Μετάλλιο Paul Karrer από το Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, το Βραβείο και Μετάλλιο από το Πανεπιστήμιο Massry της Βόρειας Καλιφόρνιας, το Μετάλλιο Datta από την ομοσπονδία των Ευρωπαϊκών Βιοχημίκων Κοινοτήτων, το Βραβείο Fritz Lipmann από την Γερμανική Βιοχημική Κοινότητα και το Βραβείο Louisa Gross Horwitz από το Πανεπιστήμιο Κολούμπια.




οι πληροφορίες και οι εικόνες συγκεντρώθηκαν από τη Μαρία Τουρλούμη


More pages