Elizabeth Helen Blackburn


[Untitled][Untitled][Untitled]


Η καθηγήτρια Ελίζαμπεθ Μπλάκμπερν τιμήθηκε με το Νομπέλ Ιατρικής, μαζί με δύο αμερικανούς επιστήμονες, για τις εργασίες τους στο ένζυμο τελομεράση (που χαρακτηρίζεται ως «το ένζυμο της αθανασίας») και την ανακάλυψή τους για το πώς τα χρωμοσώματα αντιγράφονται και προστατεύονται από την αποικοδόμηση.

Το ένζυμο αυτό μπορεί να αποδειχθεί το "κλειδί" της αιώνιας νεότητας, καθώς εμπλέκεται στην κυτταρική γήρανση, ενώ παίζει και καθοριστικό ρόλο στην καρκινοποίηση των κυττάρων.



η ζωή της

Η Ελίζαμπεθ Ελένη Μπλάκμπερν γεννήθηκε το 1948 στο Χόμπαρτ, της Τασμανίας στην Αυστραλία, έχει όμως αμερικανική υπηκοότητα. Οι γονείς της, Χάρολντ και Μάρσια Μπλάκμπερν, είχαν ασχοληθεί και οι δύο με ιατρικά επαγγέλματα. Η Μπλάκμπερν παρακολούθησε μαθήματα στο σχολείο Μπρόντλαντ, στο Λόνσεστον της Τασμανίας.

Elizabeth Helen Blackburn - atlaswikiElizabeth Helen Blackburn - atlaswiki
(1) Η Ελίζαμπεθ (δεξιά) με την αδερφή της, Κάθριν, έτοιμες για την πρώτη μέρα της Ελίσαμπεθ στο σχολείο, το 1953. (2) Η Ελίζαμπεθ με τα έξι αδέρφια της στον κήπο του σπιτιού τους στο Λόνσεστον της Τασμανίας, το 1965. Η ίδια είναι δεύτερη από αριστερά.

Η οικογένειά της, στη συνέχεια, μετακόμισε στη Βικτόρια της Μελβούρνης, όπου η Ελίζαμπεθ παρακολούθησε μαθήματα στο γυμνάσιο της Μελβούρνης. Μετά την αποφοίτησης της από το λύκειο παρακολούθησε το Πανεπιστήμιο της Μελβούρνης, όπου πήρε το πτυχίο της το 1970, και το M.Sc. πτυχίο της (μεταπτυχιακό δίπλωμα που απονέμεται στους φοιτητές/τριες και χορηγείται από τα πανεπιστήμια) το 1972.

Το 1975 πήρε το διδακτορικό της από το Πανεπιστήμιο του Κέιμπριτζ. Μετα τις διδακτορικές σπουδές της, η Ελίζαμπεθ παρακολούθησε μοριακή και κυτταρική βιολογία στο Πανεπιστήμιο του Γιάλε (Yale) στις Η.Π.Α. το 1975-77. Το 1978 προσχώρησε στο Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ στο Εργαστήριο Μοριακής Βιολογίας. Το 1990 πήγε στο Εργαστήριο Μικροβιολογίας και Ανοσολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Φρανσίσκο (UCSF), όπου υπηρέτησε ως Πρόεδρος του Τμήματος από το 1993 μέχρι το 1999. Τα τελευταία χρόνια η Μπλάκμπερν και οι συνάδελφοί της ερευνούν την τελομέραση και τα τελομερή, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη "mindfulness meditation". "Mindfulness" είναι η πλήρης επίγνωση του περιεχομένου των σκέψεων, των ενεργειών και των κινήτρων δράσης ενός ανθρώπου και στα ελληνικά θα μπορούσε να αποδοθεί ως επίγνωση και εγρήγορση. Η Ελίζαμπεθ ήταν, επίσης, μία από τις βιολόγους του ντοκιμαντέρ "Death by Design/The Life and Times of Life and Times" του 1995.


Elizabeth Helen Blackburn - atlaswikiElizabeth Helen Blackburn - atlaswikiElizabeth Helen Blackburn - atlaswiki
(1) Η Ελίζαμπεθ με το γιο της, Μπεν, στο πιάνο, το 1990

«Όταν ήμουν φοιτήτρια όλοι μου έλεγαν: γιατί ένα τόσο καλό κορίτσι ασχολείται με την επιστήμη;», θυμάται η Αυστραλέζα καθηγήτρια βιολογίας. "Στο σπίτι δεν ήταν αποδεκτό οι γυναίκες να επιδιώκουν μία επιστημονική καριέρα", είχε δηλώσει σε γνωστό ραδιοφωνικό σταθμό. «Οι γυναίκες είναι σήμερα ισάριθμες με τους άνδρες στο χώρο των επιστημών της Βιολογίας και συνεχίζουν και αυτές με διδακτορικό και περαιτέρω σπουδές. Κάποια στιγμή όμως θα πρέπει να διακόπτουν την καριέρα τους προκειμένου να αποκτήσουν οικογένεια. Πρέπει να έχουμε τέτοια δομή στην καριέρα μας ώστε όταν μεγαλώνουν τα παιδιά, οι γυναίκες να μπορούν να επανέλθουν στον επιστημονικό χώρο και να μην εξαφανίζονται από το προσκήνιο».

Η Ελίζαμπεθ Μπλάκμπερν είναι παντρεμένη με τον John W. Sedat, και έχει ένα γιο, Benjamin. Η ίδια αναφέρει: «Ο άντρας μου, ο ίδιος ένας επιτυχημένος επιστήμονας, πάντοτε με ωθούσε να ψάχνω βαθύτερα μέσα μου και να βρίσκω τα αποθέματα δύναμης, τα οποία ίσως δεν έχω ακόμη αξιοποιήσει - αυτή του η ενθάρρυνση με έχει βοηθήσει στα τόσα χρόνια που ασχολούμαι με την επιστήμη. Ο γιος μας, Μπεν, με ενέπλευσε να προσπαθήσω να βρω τρόπους σύνδεσης της οικογένειας και της επιστήμης, κάτι που προσπαθώ να μεταδώσω στους νέους επιστήμονες που ξεκινούν την καριέρα τους. Επίσης, οι γονείς μου ήταν και οι δύο γενικοί/ οικογενειακοί γιατροί. Από αυτούς πήρα την αίσθηση της σημασίας του να εξυπηρετείς τους ανθρώπους γενναιόδωρα. Συνεχίζω να πιστεύω ότι η βιοηθική, η οποία γίνεται σωστά και υποστηρίζεται από τις καλύτερες διαθέσιμες επιστημονικές αποδείξεις, μπορεί να είναι ένα σημαντικό μέρος της μελέτης μας, ως κοινωνία, για την επίδραση στους ανθρώπους της επιστημονικής έρευνας στις επιστήμες της βιολογίας και της ιατρικής».


το έργο της

Η Ελίζαμπεθ Μπλάκμπερν μαζί με τους συνεργάτες της Κάρολ Γκρέιντερ (Carol Greider) και Τζακ Σόστακ (Jack Szostak) προέβησαν σε δύο ανακαλύψεις. Αφενός ανακάλυψαν τον τρόπο με τον οποίο ο οργανισμός αντιγράφει τα χρωμοσώματά του και αφετέρου, το πώς οι φύλακες του ανθρώπινου γενετικού κώδικα προστατεύονται από την εκφύλιση.

Elizabeth Helen Blackburn - atlaswikiElizabeth Helen Blackburn - atlaswiki

Η απάντηση βρίσκεται στα τελομερή, τα οποία είναι επαναλαμβανόμενες αλληλουχίες DNA που βρίσκονται στα τέρματα των γραμμικών χρωμοσωμάτων των περισσότερων ευκαρυωτικών οργανισμών. Ο ρόλος των τελομερών είναι να εμποδίζουν τη διπλή έλικα του DNA να ξετυλίγεται, λειτουργούν δηλαδή περίπου όπως τα πλαστικά κομμάτια στις άκρες των κορδονιών των παπουτσιών μας. Τα τελομερή δεν περιέχουν γενετικές πληροφορίες που να καθορίζουν κάποιο χαρακτηριστικό του οργανισμού. Παίζουν όμως σημαντικό ρόλο στον καθορισμό της μακροζωίας του κυττάρου. Ο μηχανισμός δεν έχει ακόμα διαλευκανθεί, αλλά ξέρουμε ότι τα τελομερή μικραίνουν σταθερά με κάθε κυτταρική διαίρεση. Αποτελούνται από ένα χαρακτηριστικό συνδυασμό νουκλεοτιδίων, δηλαδή των δομικών στοιχείων του DNA που περιέχουν 4 συγκεκριμένες βάσεις, τη θυμίνη (T), κυτοσίνη (C), γουανίνη (G) και αδενίνη (A). Μέσω των ανακαλύψεων αυτών, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι θα κατανοήσουν και κατά συνέπεια θα αντιμετωπίσουν καλύτερα τη διαδικασία της γήρανσης και ασθένειες, όπως τον καρκίνο.

Στη συνέχεια η Μπλάκμπερν και η Γκρέιντερ ανακάλυψαν το ένζυμο που δημιουργεί αυτές τις δομές, την "τελομεράση", αλλά και τον μηχανισμό τον οποίο χρησιμοποιεί το εν λόγω ένζυμο για να «προσθέτει» DNA στις άκρες των χρωμοσωμάτων για να αντικαταστήσει το γενετικό υλικό που έχει αποσπαστεί από εκεί.

Elizabeth Helen Blackburn - atlaswikiElizabeth Helen Blackburn - atlaswikiElizabeth Helen Blackburn - atlaswiki
Το ένζυμο της τελομεράσης από το μικροσκόπιο

Κάθε φορά που ένα κύτταρο πολλαπλασιάζεται, τα μόριά του, χωρίζονται στα δύο, ή αλλιώς «αντιγράφονται». Τους ερευνητές απασχόλησε ωστόσο μία «ανωμαλία». Τα τελομερή, δε διαιρούνται κατ’ αυτόν τον τρόπο, πράγμα που σημαίνει πως, κάθε φορά που γίνεται η κυτταρική διαίρεση, αυτά φυσιολογικά θα έπρεπε να κόβονται.

Ωστόσο, δε συμβαίνει αυτό, επειδή, κάθε φορά που τα τελομερή «κονταίνουν», τα κύτταρα γερνούν και τελικά πεθαίνουν, πράγμα που με τη σειρά του σημαίνει πως η διάρκεια ζωής τους θα έπρεπε να είναι ιδιαίτερα μικρή.

Την ίδια στιγμή όμως, εάν το μήκος τους έμενε σταθερό και αναλλοίωτο, η διάρκεια ζωής των κυττάρων θα ήταν «αιώνια», γεγονός, επίσης «προβληματικό», που συμβαίνει στην περίπτωση των καρκινικών κυττάρων.


επιβράβευση

Για το έργο της η Ελίζαμπεθ Μπλάκμπερν βραβεύτηκε το 2009 με το "Nobel Prize in Physiology or Medicine", μοιραζόμενη το βραβείο με τους συνεργάτες της Κάρολ Γκρέιντερ και Τζακ Σόστακ.

Elizabeth Helen Blackburn - atlaswikiElizabeth Helen Blackburn - atlaswikiElizabeth Helen Blackburn - atlaswiki

Από το 1901, περίπου 800 άνθρωποι έχουν βραβευτεί με Νομπέλ και με τη βράβευση της Μπλάκμπερν και της Γκρέιντερ, ο αριθμός των γυναικών οι οποίες έχουν τιμηθεί με το εν λόγω βραβείο ανέρχεται σε μόλις 37.

Επιπλέον φωτογραφικό υλικό και πληροφορίες για τη ζωή και το έργο της υπάρχει στις παρακάτω σελίδες:
Αυτοβιογραφία
Φωτογραφικό υλικό





οι πληροφορίες και οι εικόνες συγκεντρώθηκαν
από τον Τσίγκα Στέφανο και την Οικονόμου Πελαγία

More pages