Emilie du Chastellet


Emilie du Chastellet-Laumont - atlaswikiEmilie du Chastellet-Laumont - atlaswikiEmilie du Chastellet-Laumont - atlaswiki


Emilie du Chastelle: (1706-1749)

Σε μία εποχή αποκλεισμού των γυναικών από την επιστημονική γνώση, αναδύθηκε μια σημαντική γυναικεία μορφή των μαθηματικών του 18ου αιώνα, η Gabrielle Emilie Le Τonnelier de Breteuil du Chastellet. Συγκαταλέγεται μεταξύ των σημαντικότερων γυναικών επιστημόνων, που έζησε σε μία εποχή κατά την οποία οι κοινωνικές συνθήκες δεν ευνοούσαν την εκπαίδευση των γυναικών.


βιογραφία

Η Εμιλί ντι Σατλέ γεννήθηκε στις 17 Δεκεμβρίου του 1706, στο Παρίσι. Ανήκε σε οικογένεια της ανώτερης κοινωνικής τάξης και ο πατέρας της ήταν στην υπηρεσία του Λουδοβίκου ΙΔ'. Δε διέθετε αξιόλογη εξωτερική εμφάνιση, ήταν ψηλή και ιδιαιτέρως αδέξια, τόσο ώστε οι γονείς της να προσλάβουν δασκάλους για αθλητικές δραστηριότητες, χορό, ιππασία - οι ικανότητες της στην ιππασία ξεπερνούσαν πολλές φορές και αυτές των αντρών της βασιλικής αυλής - , ξιφασκία, γυμναστική, μουσική - έπαιζε αρπίχορδο σχετικά ικανοποιητικά - ακόμα και για την τέχνη του ηθοποιού στην οποία φαίνεται πως διέθετε ταλέντο. Από νεαρή ηλικία, έδειξε σαφή προτίμηση στα μαθηματικά, στις γλώσσες - στην ηλικία των δώδεκα γνώριζε ήδη έξι γλώσσες μεταξύ των οποίων βρίσκονταν τα λατινικά, τα αγγλικά, τα ιταλικά, τα ελληνικά και τα γερμανικά - και τις φυσικές επιστήμες. Ως έφηβη, μάλιστα, χρησιμοποιούσε συχνά τις μαθηματικές τις ικανότητες για να κλέψει στα χαρτιά και να εξασφαλίσει χρήματα για την αγορά βιβλίων και εργαστηριακού εξοπλισμού για τις επιστημονικές της έρευνες.

Ο πατέρας της ενθάρρυνε τη μόρφωσή της, αντιλαμβανόμενος την έφεσή της
, αν και σύμφωνα με τις αντιλήψεις της εποχής, οι γυναίκες συνήθως δε σπούδαζαν ή διδάσκονταν ορισμένα στοιχειώδη μαθήματα στο σπίτι, έχοντας ως κύριο στόχο την επίτευξη ενός επιτυχημένου γάμου. Το γεγονός της κατ' οίκον μόρφωσης της Εμιλί ήταν ενάντια στις πεποιθήσεις της μητέρας της, σύμφωνα με τις οποίες η μόρφωση της κόρης της θα έπρεπε να συμβαδίζει με τα στερεοτυπικά πρότυπα της εποχής. Επιπλέον, η μητέρα της την απέτρεπε από το να παίρνει μέρος στις συζητήσεις διακεκριμένων επιστημόνων και ειδικά των αστρονόμων που ανήκαν στον κύκλο της οικογένειας. Μάλιστα δε δίστασε να την απειλήσει ότι θα τη στείλει σε μοναστήρι.

Η Εμιλί ντι Σατλέ μελέτησε επίσης φιλοσοφία και λογοτεχνία και ήρθε σε επαφή με έργα των Tasso, Οράτιου, Βιργίλιου, Κικέρωνα, Λουκρήτιου, Μίλτον και άλλων, εκπονώντας μάλιστα μια γαλλική μετάφραση της Αινειάδας. Παρά την κλίση της στον τομέα των γλωσσών, η αληθινή αγάπη της ήταν τα μαθηματικά κι η φιλοσοφία. Η στροφή στη συστηματικότερη μελέτη τους ενθαρρύνθηκε από έναν οικογενειακό φίλο, τον Μ. de Mezieres, που αναγνώρισε το ταλέντο της. Επίσης, όμως, θα μπορούσε να είχε γνωρίσει, από τις μεγάλες δεξιώσεις στο σπίτι, όλους τους μεγάλους μαθηματικούς, όπως πχ. ο Bernard de Fontenelle, ή φιλοσόφους της εποχής, - όπως ο Βολταίρος - που παρήλαυναν εκεί κατά καιρούς.


Οι εργασίες της στα μαθηματικά, - σύμφωνα με τον Μ. de Mezieres - ήταν «θηλυκές», αλλά σπάνιας πειθαρχίας, ουσιαστικές κι εντυπωσιακές. Ο πατέρας της έλεγε: «Η πιο μικρή μου κόρη επιδεικνύει το μυαλό της τρομάζοντας τους υποψήφιους γαμπρούς». Έτσι, αποφάσισε να την τοποθετήσει στο Συμβούλιο των Βερσαλιών κι εκείνη εντυπωσιάστηκε από το κλίμα που επικρατούσε εκεί, ωστόσο δεν άλλαξε τις πεποιθήσεις της. Της άρεσε πολύ η γοητεία, η υπερβολή κι η κοσμική ζωή που συνάντησε, παράλληλα, όσο μεγάλωνε, γινόταν όλο και πιο θερμή, όσον αφορά στην ερωτική της ζωή. Αυτό φαίνεται κι από τις πολλές της ερωτικές σχέσεις πριν αλλά και κατά τη διάρκεια του γάμου της.





Επέλεξε ως σύζυγο τον 34άχρονο
αξιωματικό και κυβερνήτη του Semur-en-Auxois στη Βουργουνδία, Mαρκήσιο Florent-Claude Chastellet - τον λιγότερο αντιπαθητικό και πιο αξιόλογο από όσους την περιτριγύριζαν. Ο γάμος τελέστηκε με όλες τις αρμόζουσες τιμές, στις 20 Ιουνίου του 1725. Η Σατλέ είχε ήδη θέσει όρους, σύμφωνα με τους οποίους δεν επρόκειτο να σταματήσει τις μελέτες της και δεν θα άλλαζε τον τρόπο ζωής της όσον αφορά στις αγαπημένες της συνήθειες, συμπεριλαμβανομένης και της τάσης της προς την απιστία. Ο Μαρκήσιος δέχθηκε στο σύνολό τους τις προτάσεις της, με μόνη σημείωση να μην τον ρεζιλέψει ποτέ. Ο γάμος τους κράτησε μέχρι το θάνατό της και μπορεί να χαρακτηριστεί ως επιτυχημένος, διότι και οι δύο σύζυγοι πήραν αυτό που ζητούσαν - ο σύζυγος τους διαδόχους και η σύζυγος τον απαραίτητο ελεύθερο χρόνο. Τα δυο επόμενα χρόνια απέκτησαν δυο παιδιά, τη Françoise Gabriel Pauline, το 1726 και τον Louis Marie Florent το 1727. Τον επόμενο χρόνο, στα 1728, η Emilie έχασε τον πατέρα της κι έκανε πολλές επισκέψεις στη μητέρα της στην Creteil. Tην 1η Απριλίου 1733 έκανε άλλον ένα γιο που όμως δεν έζησε πολύ, καθώς πέθανε τον Σεπτέμβριο του επόμενου έτους. Νωρίτερα, είχε γνωρίσει τον Βολταίρο.

Μετά τον γάμο της, δε σταμάτησε να ζει έντονα, συνέχισε ανεμπόδιστα, παρά τις εγκυμοσύνες, να δημιουργεί ερωτικές σχέσεις. Παράλληλα, συγκέντρωσε τους καλύτερους δασκάλους της εποχής για να συνεχίσει τις μελέτες της. Κάποιοι απ' αυτούς ήταν ο διάσημος Γάλλος μαθηματικός κι αστρονόμος της εποχής, ο Pierre Louis de Maupertuis, ο Clairaut (κι οι δυο υπήρξαν εραστές της), και ο γνωστός φυσικομαθηματικός Koenig. Παλιότερα, είχε ερωτευτεί έναν παλαιό αξιωματικό της φρουράς, που είχε παραιτηθεί για να ασχοληθεί με τη Φυσική, τον Δούκα του Ρισελιέ, ο οποίος την ενθάρρυνε στη μελέτη επίσης, και της συνέστησε μάλιστα τους κορυφαίους δασκάλους. Όταν εκείνος αναχώρησε το 1730 για μια επιστημονική αποστολή στον πόλο, η Σατλέ πληγώθηκε, αλλά έμεινε ελεύθερη.

Πώς θα μπορούσε όμως μια γυναίκα σαν τη du Châtelet να συμμετέχει σε επιστημονικές συζητήσεις; Οι συναντήσεις της Ακαδημίας των Επιστημών στο Παρίσι επικεντρώνονταν σε συζητήσεις σχετικά με ερευνητικά θέματα, όμως δεν ήταν ανοικτές στις γυναίκες. Τα άλλα μέρη όπου λάμβαναν χώρα οι συζητήσεις ήταν τα καφέ του Παρισιού, αλλά και εκεί οι γυναίκες ήταν ανεπιθύμητες. Το 1734, η Emilie προσπάθησε να εισέλθει στο καφέ Gradot για να συζητήσει μαθηματικά με τον Maupertuis. Αυτό το παριζιάνικο καφέ ήταν το πιο δημοφιλές μέρος συνάντησης κορυφαίων μαθηματικών, αστρονόμων και φυσικών. Η είσοδος της εμποδίστηκε με την αιτιολογία ότι οι γυναίκες δεν γίνονταν δεκτές. Βέβαια, ο χαρακτήρας της δεν ήταν τέτοιος ώστε να επιτρέψει σε μια σύμβαση να της υπαγορεύσει τι μπορούσε να κάνει. Μια εβδομάδα αργότερα εμφανίστηκε στο καφέ Gradot ξανά, αυτή τη φορά ντυμένη άντρας. Η πράξη της αυτή δεν ήταν μια προσπάθεια να ξεγελάσει ανθρώπους, απλά να κάνει μια δήλωση ενάντια σε ό,τι θεωρούσε έναν ανόητο κανόνα. Κανένας δεν ξεγελάστηκε από την αμφίεση της, παρόλα αυτά της επιτράπηκε η είσοδος και η διεύθυνση αναγκάστηκε να τη σερβίρει.


Emilie du Chastellet - atlaswikiEmilie du Chastellet - atlaswiki


Η γνωριμία της με τον Βολταίρο, ο οποίος τη γνώριζε από παιδί συχνάζοντας στο σπίτι της οικογένειάς της και σε δεξιώσεις, επέφερε σημαντικές αλλαγές στη ζωή της. Γνωρίστηκαν μια βραδιά του 1733 στην Όπερα, κι αργότερα ήρθαν πιο κοντά στους γάμους του Δούκα του Ρισελιέ, του πρώην εραστή της. Σύντομα διαπίστωσαν πως
σκέφτονταν με παρόμοιο τρόπο, ερωτεύτηκαν και δημιούργησαν σχέση. Ο Βολταίρος ήταν και πάλι κυνηγημένος από το γαλλικό καθεστώς, λόγω των επιθέσεων που εξαπέλυε εναντίον της γαλλικής μοναρχίας, κι εκείνη τον έκρυψε στον πύργο του συζύγου της στο Cirey, όπου της μετέφερε τις γνώσεις του από την εξορία του στην Αγγλία και πιο συγκεκριμένα τις θεωρίες του Νεύτωνα. Εκείνη δε συμφωνούσε με τον συλλογισμό του Νεύτωνα πως η ενέργεια χάνεται και πως ο παντοδύναμος την αναπληρώνει σαν κάποιος που κουρντίζει συνεχώς το μηχανοκίνητο ρολόι του σύμπαντος. Ο Βολταίρος, αναγνώρισε το θάρρος της να αμφισβητήσει το «ιερό τέρας» των μαθηματικών, αναγνωρίζοντας την εκπληκτική δύναμη, προσπάθεια και προσήλωση στις μελέτες της και μάλιστα όντας γυναίκα.

«Είχα κουραστεί από τη τεμπέλικη, καβγατζίδικη ζωή του Παρισιού», θυμόταν αργότερα εκείνος, «από τα βασιλικά προνόμια, τους κομματισμούς, τις ίντριγκες και τις δολοπλοκίες ανάμεσα στους μορφωμένους. Το 1733 συνάντησα μια νεαρή κυρία που συνέβαινε να σκέφτεται σχεδόν όπως εγώ...».


Μαζί μοιράζονταν βαθιά τα ενδιαφέροντα για τη πολιτική μεταρρύθμιση και κυρίως μοιράζονταν τη κλίση για τη προαγωγή της επιστήμης. Ο σύζυγός της είχε έναν εγκαταλελειμμένο πύργο στο Cirey-sur-Blaise, στη NA Γαλλία, τον οποίο παραχώρησε στη Σατλέ ως χώρο μελέτης και έρευνας. Εκείνη, μαζί με τον Βολταίρο, προχώρησε στην ανακαίνισή του, την ίδια εποχή που αποφάσισε να αλλάξει την ορθογραφία του ονόματός της, μετατρέποντας το επώνυμο Chastellet σε Chatelet.


Emilie du Chastellet-Laumont - atlaswikiEmilie du Chastellet-Laumont - atlaswiki[Untitled]


Η ανακαίνιση του πύργου διήρκεσε δυο χρόνια και πραγματοποιήθηκε κυρίως με έξοδα του ενθουσιασμένου φιλοσόφου. Ήταν πολύ ευχάριστος στην όψη, διαθέτοντας εκπληκτική θέα και θαυμάσιους κήπους. Οι δυο ερωτευμένοι μελετητές εγκαταστάθηκαν εκεί. Η Σατλέ είχε δικό της επαγγελματικό εργαστήριο, υπήρχε μια προσωπική πτέρυγα για τον Βολταίρο, καθώς και ένας διακριτικός διάδρομος που συνέδεε την κρεβατοκάμαρά του με τη δική της. Οι περιστασιακοί επισκέπτες από τις Βερσαλίες, έβλεπαν μιαν όμορφη γυναίκα να μένει πρόθυμα μέσα, δουλεύοντας στο γραφείο της μέχρι αργά το απόγευμα, με είκοσι κεριά γύρω από σωρούς υπολογισμών και μεταφράσεων. Ο προηγμένος επιστημονικός εξοπλισμός είχε τοποθετηθεί στη μεγάλη αίθουσα. Δημιούργησαν μια μεγάλη επιστημονική βιβλιοθήκη
- 21,000 βιβλία, περισσότερα απ’ ό,τι στα περισσότερα ευρωπαϊκά πανεπιστήμια - κι ένα επιστημονικό εργαστήριο με τον πιο σύγχρονο εξοπλισμό της Ευρώπης.

Όταν τους επισκέφτηκε ο Henault, έγραψε χαρακτηριστικά: "Ο πύργος έχει θαυμάσια θέα. Οι δυο τους είναι βυθισμένοι στις ασχολίες τους: εκείνος γράφει στίχους στο γραφείο του κι εκείνη με τρίγωνα και διαβήτες στο δικό της να μελετά. Η αρχιτεκτονική του σπιτιού είναι ρομαντική κι εκπληκτικά θαυμάσια."

Ο Βολταίρος ερχόταν στο γραφείο της, όχι μόνο γιατί ήθελε να κουβεντιάσουν για τον έρωτά τους, αλλά και για να αντιπαραβάλει τα λατινικά κείμενα του Νεύτωνα με κάποια από τα πιο πρόσφατα σχόλια των Ολλανδών. Μερικές φορές η Ντι Σατλέ πλησίασε πολύ στο να κάνει το αρχικό άλμα προς τις μελλοντικές ανακαλύψεις. Εκτέλεσε μια παραλλαγή του πειράματος του Λαβουαζιέ με τη σκουριά κι αν οι κλίμακες που ήταν σε θέση να επεξεργαστεί μηχανικά ήταν ελάχιστα πιο ακριβείς, ίσως να ήταν εκείνη που θα είχε ανακαλύψει πρώτη το νόμο της διατήρησης της μάζας πριν ακόμη γεννηθεί ο Λαβουαζιέ.

Το 1736, η Ακαδημία Επιστημών του Παρισιού προκήρυξε ένα διαγωνισμό. Οι επιστήμονες καλούνταν να διεξάγουν πειράματα πάνω στη φύση της θερμότητας και να υποβάλλουν τα αποτελέσματα και τα συμπεράσματά τους μέχρι την 1η Σεπτεμβρίου του 1937. Ο Βολταίρος αποφάσισε να συμμετέχει στο διαγωνισμό κι έτσι ξεκίνησε την έρευνά του. Ζύγιζε πολλά είδη υλικών πριν και μετά την καύση τους ώστε να εξακριβώσει αν θα μπορούσε να υπολογίσει το βάρος της θερμότητας. Η Emilie παρακολουθούσε τα πειράματά του και σκέφτηκε μερικές δικές της ιδέες.

Μυστικά, κατέγραφε αυτές τις ιδέες, δουλεύοντας αργά τη νύχτα ενόσω οι άλλοι κοιμούνταν. Ένα μήνα πριν τη λήξη του διαγωνισμού, με τον Βολταίρο να έχει ήδη ολοκληρώσει την εργασία του, η Μαρκησία αποφάσισε να υποβάλει ανεξάρτητη υποψηφιότητα. Ήταν δύσκολο γι’ αυτήν να παραμένει ξύπνια ολόκληρο το βράδυ, αλλά έπρεπε να εργαστεί εντατικά για να προλάβει την προθεσμία. Συχνά περπατούσε πάνω κάτω, ενώ πάντα κρατούσε ένα δοχείο με παγωμένο νερό κοντά της ώστε να μπορεί να βάζει τα χέρια της μέσα όποτε ένιωθε νυσταγμένη. Ακριβώς πριν λήξει η προθεσμία, υπέβαλε το έργο της με τίτλο Dissertation sur la nature et la propagation du feu. Παρόλο που κανένας τους δεν κέρδισε το βραβείο, η Chatêlet κατόρθωσε το 1744 να δημοσιεύσει την εργασία της, η οποία προέβλεπε αυτό που σήμερα είναι γνωστό ως υπέρυθρη ακτινοβολία και φύση του φωτός.


Emilie du Chastellet - atlaswikiEmilie du Chastellet - atlaswiki


Μαζί η du Châtelet και ο Βολταίρος έγραψαν σε εκλαϊκευμένη και κατανοητή γλώσσα το πρώτο γαλλικό βιβλίο γύρω από τη νευτώνεια φυσική, το οποίο ονόμασαν Elements de la philosophie de Newton (1738). Αλλά όπως ήταν φυσικό για την εποχή, το όνομα της du Châtelet δε μπήκε στο εξώφυλλο του βιβλίου. Η μόνη αναφορά σε εκείνη γινόταν με ένα ποίημα του Βολταίρου που εξήρε την ευφυΐα της και άφηνε να εννοηθεί ότι η συνεισφορά της ήταν μεγαλύτερη από τη δική του, καθώς και μέσω μιας εικόνας που κοσμούσε το εξώφυλλο.

Οι επιστήμονες που επισκέπτονταν τον πύργο της, όπως ο Κένιχ κι ο Μπερνούλι, έμεναν συχνά επί εβδομάδες ή και μήνες. Ο Βολταίρος ήταν ευχαριστημένος που η εύθραυστη, νευτώνεια επιστήμη κέρδιζε έδαφος μέσω των προσπαθειών τους, αλλά εκείνη ήταν η αληθινή ερευνήτρια του φυσικού κόσμου κι εκείνη που αποφάσισε πως υπήρχε ένα βασικό ερώτημα στην έρευνα του οποίου έπρεπε να στραφεί, σχετικά με τη φύση της ενέργειας.

Η επιστημονική κοινότητα ήταν διχασμένη, καθώς η αγγλόφωνη υποστήριζε τον Νεύτωνα και η γερμανόφωνη το Λάιμπνιτς, ωστόσο η ντι Σατλέ από τη Γαλλία έδωσε την τελική απάντηση: "Νεύτωνα κάνεις λάθος. Η ενέργεια εξαρτάται από το τετράγωνο της ταχύτητας. Ο Θεός χρειάστηκε στην αρχή αλλά όχι και στη συνέχεια"!

Στον πύργο της σχεδίασε και πραγματοποίησε το πείραμα που αποδείκνυε τη θέση της. Το τετράγωνό της ταχύτητας θα εμφανιζόταν και στην διάσημη εξίσωση του Αϊνστάιν εκατονταετίες μετά. Μετά την ανακάλυψή της ταξίδευσε με τον Βολταίρο, διασκεδάζοντας και συνεχίζοντας να κάνει υπολογισμούς, μεταφράζοντας, γράφοντας και παράλληλα σκανδαλίζοντας το Παρίσι με τη συμπεριφορά της.


Emilie du Chastellet - atlaswiki Emilie du Chastellet - atlaswiki


Η Σατλέ εξοικειώθηκε με τη θεωρία του Λάιμπνιτς για τον τύπο της κινητικής ενέργειας και προσπάθησε να τον αποδείξει, καταλήγοντας τελικά στην πρώτη δημοσιευμένη εργασία της, που κυκλοφόρησε το 1740 με τίτλο Institutions De Physique, γνώρισε μεγάλη επιτυχία, μιας και δημοσιεύτηκε ανώνυμα, όπως ήταν σύνηθες για τις γυναίκες της εποχής της, όμως
αποτέλεσε αφορμή για να δεχθεί τα πυρά του πρώην δασκάλου της, του Koenig, ο οποίος τη μήνυσε θεωρώντας πως τον αντέγραψε, ανασκευάζοντας απλά και μόνο τα μαθήματα που της έκανε. Όταν το θέμα συζητήθηκε επίσημα κανείς δεν υποστήριξε τη du Châtelet παρά το γεγονός πως η εργασία της ήταν πρωτότυπη. Τότε ένιωσε για ακόμα μία φορά, πόσο τροχοπέδη αποτελούσε το φύλο της για την αγάπη της προς τις επιστήμες. Απογοητευμένη από την αντιμετώπιση έγραψε στον Φρειδερίκο της Πρωσίας:

«…Κρίνεται με για τις αξίες μου ή την έλλειψη τους, αλλά μη κοιτάζεται πάνω μου εκείνον ή τον άλλο τάδε μελετητή, αυτό τ’ άστρο που λάμπει στο δικαστήριο της Γαλλίας ή τον δείνα φημισμένο συγγραφέα Είμαι από μόνη μου ένα ολοκληρωμένο άτομο, υπεύθυνη απέναντι στον εαυτό μου και μόνο για ό,τι είμαι, όσα λέω και ό,τι κάνω. Μπορεί να υπάρχουνε μεγαλύτεροι μεταφυσικοί ή φιλόσοφοι από μένα σε γνώσεις, αν και δεν τους έχω γνωρίσει. Επίσης όμως είναι τρωτοί άνθρωποι, με τα ελαττώματα τους και τουλάχιστον σ’ αυτό τον τομέα δεν υστερώ από κανέναν τους.»


Ο Μ. Kline έγραψε για την εργασία: «Προσπάθησε να ενσωματώσει Καρτέσιο, Νεύτωνα, και τις ιδέες του Λάιμπνιτς. Στη φιλοσοφική πλευρά τα θέματα που συζητά είναι ελεύθερα: δύναμη και ρόλος του Θεού, η φύση του διαστήματος, αίτια και δύναμη. Φυσικά είναι γνωστό πως πριν τα μαθήματα του Κένιχ, η Εμιλί δε γνώριζε για τις ιδέες του Λάιμπνιτς, μα τούτο το γεγονός δε κάνει αυτόματα το βιβλίο της, βιβλίο του, παρά μόνο πως απλά ήταν ο δάσκαλος της.»

Επίσης μετέφρασε όλα τα γνωστά βιβλία του Νεύτωνα για τις βασικές αρχές των μαθηματικών στα γαλλικά, για πρώτη φορά, και προσέθεσε κι ένα δικό της βιβλίο με τίτλο Algebraical Commentary, βιβλίο δυσνόητο που λίγοι εκλεκτοί μαθηματικοί ήταν σε θέση να κατανοήσουν. Επιπλέον ανέλαβε να μεταφράσει το έργο του Mandeville The Fable Of The Bees, στα γαλλικά, ένα παράξενο κείμενο ηθογραφικού χαρακτήρα. Δε το μετέφρασε απλώς, παρέλειψε μερικά κομμάτια, προσέθεσε μερικά άλλα και μια εισαγωγή σχετικά με τη θέση της γυναίκας εκείνη την εποχή:


«Αισθάνομαι όλο το βάρος της προκατάληψης που τόσο μας αποκλείει, παγκοσμίως, από τις επιστήμες. Κι είναι τόσο πολύ αντιφατικό που με καταπλήσσει πάντα, όταν βλέπω πως ο νόμος μας επιτρέπει να καθορίσουμε τη μοίρα των μεγάλων εθνών, αλλά δε μας αφήνει καμία θέση, κανένα δικαίωμα στην εκπαίδευση για να μάθουμε να σκεφτόμαστε για τούτο. Αφήνω τον αναγνώστη να συλλογιστεί γιατί, ποτέ κατά τη διάρκεια τόσων πολλών αιώνων, μια καλή τραγωδία, ένα καλό ποίημα, μια σεβαστή ιστορία, μια λεπτή ζωγραφική, ένα καλό βιβλίο στη φυσική, δεν έχει γίνει από γυναίκα.

Γιατί αυτά τα πλάσματα η των οποίων η δυνατότητα μάθησης εμφανίζεται όμοια με των αντρών, φαίνονται να σταματιούνται από κάποια ακαταμάχητη δύναμη;
Ας μου δώσει κάποιος ένα λόγο για αυτό, αλλά μέχρι τότε οι γυναίκες έχουν λόγο να διαμαρτυρηθούν ενάντια στη μη εκπαίδευση τους. Είμαι πεπεισμένη πως πολλές γυναίκες είναι είτε απληροφόρητες των ταλέντων τους λόγω της μη εκπαίδευσής τους είτε από μόνες τους θάβονται εξ αιτίας της προκατάληψης κι ελλείψει διανοητικού θάρρους. Η εμπειρία μου το επιβεβαιώνει αυτό.»


Emilie du Chastellet-Laumont - atlaswikiEmilie du Chastellet - atlaswikiEmilie du Chastellet - atlaswiki


Το 1745 ξεκίνησε ένα νέο φιλόδοξο πόνημα: τη μετάφραση, ερμηνεία και ανάλυση της 3ης λατινικής έκδοσης του έργου του Νεύτωνα
Philosophiae Naturalis Principia Mathematica, που είχε εκδοθεί το 1726 στο Λονδίνο από τον εκδότη H. Pemberton, υπό την επίβλεψη του ίδιου του συγγραφέα. Διάβασε το αυθεντικό κείμενο στα λατινικά, μελέτησε τις διάφορες απόπειρες ερμηνείας του στα αγγλικά, ολλανδικά, γαλλικά και έλαβε υπόψη της τις συζητήσεις που γινόντουσαν γύρω από τη δουλειά του Νεύτωνα. Έτσι η γαλλική εκδοχή του Principia Mathematica, ήταν ακόμα πιο περιεκτική και ενημερωμένη από όλες όσες υπήρχαν, περιλαμβάνοντας πρωτότυπα σχόλια της ίδιας της du Châtelet. Την επόμενη χρονιά εξασφάλισε την άδεια να το εκδώσει με βασιλικό προνόμιο.

Στην εισαγωγή αυτού του βιβλίου, που τελικά θα εκδοθεί οριστικά και πλήρως το 1759, ο Βολταίρος έγραψε: «Η κυρία du Châtelet έχει προσφέρει διπλή υπηρεσία στους μεταγενέστερους με την μετάφραση του βιβλίου Principia και τον εμπλουτισμό του με σχόλια. […] Όσον αφορά στα αλγεβρικά σχόλια, έκανε πολλά περισσότερα από μια μετάφραση. Η κυρία du Châtelet βάσισε αυτό το κομμάτι στις ιδέες του Clairaut. Έκανε τους υπολογισμούς και μετά τη συμπλήρωση του κάθε κεφαλαίου, ο κύριος Clairaut τους έλεγχε και τους διόρθωνε. […] Ο κύριος Clairaut ανέθετε σε ένα τρίτο άτομο να ελέγξει τους υπολογισμούς μετά την καταγραφή τους έτσι ώστε να είναι αδύνατο να ξεφύγει ένα λάθος στην εργασία εξαιτίας μιας αβλεψίας.[…] Το πιο εκπληκτικό είναι ότι μια γυναίκα ήταν αντάξια ενός έργου που απαιτούσε τόσο βάθος και σκληρή δουλειά.»


Αυτή η δουλειά την απορρόφησε πάρα πολύ. Εν τω μεταξύ, η σχέση της με τον Βολταίρο τελείωσε. Έχει ερωτευτεί, από την Άνοιξη του 1748, ένα νεαρό αυλικό κι ελάσσονα ποιητή, ονόματι Marquis de Saint-Lambert, από τον οποίο έμεινε ξανά έγκυος, στα 43 της. Παρά την ηλικία της και τους φόβους πως δεν θα επιζούσε από τη γέννα, αποφάσισε να κρατήσει το παιδί. Προκειμένου να μην εκθέσει το σύζυγό της, όπως του είχε υποσχεθεί, συμβουλεύτηκε τον Βολταίρο με τον οποίο συνέχιζαν να είναι καλοί φίλοι. Εκείνος της συνέστησε να προσποιηθεί πως το παιδί είναι του άντρα της, όπως και συνέβη. Η Σατλέ συνέχισε να εργάζεται, ακόμα πιο εντατικά και με προγραμματισμό, μέχρι και 18 ώρες ημερησίως, εγκαταλείποντας τελείως την κοσμική ζωή, με εξαίρεση την σπάνια υποδοχή λίγων φίλων.

Τη 1η Σεπτέμβρη του 1749, παρέδωσε το έργο της και τρεις μέρες μετά γέννησε ένα κορίτσι. Το παιδί πέθανε μετά από πέντε ημέρες, ενώ η ίδια καταπονήθηκε σημαντικά από τη γέννα. Σε συνδυασμό με μια μόλυνση, κατέπεσε με ψηλό πυρετό κι έτσι, δέκα μέρες μετά τη γέννα, πέθανε παρουσία του συζύγου της, του Βολταίρου και του νεαρού μαρκήσιου. Η Γαλλία είχε κερδίσει τη μοναδική, ακόμα και μέχρι σήμερα, μετάφραση της Principia στα γαλλικά, χάνοντας μια πάρα πολύ σπουδαία γυναίκα κι επιστήμονα. Μια γυναίκα που ντύθηκε άντρας για να μπει στους επιστημονικούς κύκλους. Ντύθηκε άντρας για να μπορεί να συναναστρέφεται τους διανοούμενους της εποχής. ντυνόταν άντρας κι αργότερα όταν είχε γίνει γνωστή για να προκαλεί τα ήθη της εποχής.








οι πληροφορίες και οι εικόνες συγκεντρώθηκαν από την Παππά Νικολέτα,
την Πιπέρη Ειρήνη,
τη Ζυγούρη Ευμορφία, την Ανταλή Σοφία,
τη Βλαχογιάννη Αικατερίνη, την Κουτλουμπάση Ελένη, την Κύρβεη Δήμητρα,
την Ουζουνίδου Μαρία, τη Βουτυρά Φωτεινή, τη Ρόιδου Θεοδώρα
και τη Φωτοπούλου Ευδοξία


More pages