Zaha Hadid


Zaha Hadid - atlaswikiZaha Hadid - atlaswikiZaha Hadid - atlaswiki


οικογένεια – μόρφωση

Η Zaha Hadid είναι γνωστή ως η πιο διακεκριμένη σύγχρονη γυναίκα αρχιτέκτονας, η οποία ξεχωρίζει εξαιτίας της Ιρακινοαραβικής καταγωγής της.

Γεννήθηκε στη Βαγδάτη, στις 31 Οκτωβρίου 1950, μια εποχή που η πόλη θεωρείτο κοσμοπολίτικη και ανεκτική. Μεγάλωσε σε μία άρτια μορφωμένη Ισλαμική οικογένεια, προσανατολισμένη προς τη δυτική πολυπολιτισμικότητα. Ο πατέρας της είχε σπουδάσει στο London School of Economics και ήταν αρχηγός μιας δημοκρατικής ιρακινής παράταξης, του «Εθνικού Δημοκρατικού Κόμματος», το οποίο στόχευε σε ένα πιο δημοκρατικό και κοσμικό Ιράκ. Η έφεση της Zaha στο σχέδιο αρχικά παρατηρήθηκε από τη μητέρα της, η οποία και την παρότρυνε να το αναπτύξει. Όλα αυτά μπορούμε να πούμε ότι μοιάζουν παράδοξα, από τη στιγμή που θα αναμέναμε όχι ενθάρρυνση αλλά αντίθετα, καταπίεση από την πλευρά των γονιών της. Η προοδευτική στάση τους εναρμονίζεται με την προοδευτική στάση και του κράτους εκείνη την εποχή. Σε αντίστροφη λογική με πολλά συνοριακά κράτη, στο Ιράκ υπήρχε ένα εκτεταμένο κράτος πρόνοιας, μια πλατιά μόρφωση που κρατούσε τον αναλφαβητισμό χαμηλά, αλλά και άλλα στοιχεία που μαρτυρούν την προωθημένη κατάσταση μιας κοινωνίας, όπως η θέση της γυναίκας που στο Ιράκ μπορούσε να εργάζεται, αλλά και να ταξιδεύει ελεύθερα, ενώ παρόν ήταν και το φεμινιστικό κίνημα. Επιπλέον, ένα νομικό πλαίσιο, απόρροια λαϊκών κατακτήσεων, προέβλεπε εργατικά δικαιώματα και προλάμβανε τη σεξουαλική κακοποίηση. Θα ήταν τουλάχιστον ασημαντότητα να υπερασπιζόταν κανείς ότι η προηγούμενη κρατική δομή στο Ιράκ ήταν ιδανική, μα σε κάθε περίπτωση δεν επρόκειτο για ένα κράτος όπου οι κάτοικοι έβλεπαν την πλάτη της ιστορίας. Σύμφωνα και με την επιστημονική έρευνα του κ. Olivier, η Zaha μεγάλωσε σε ένα Ιράκ πολύ διαφορετικό από αυτό που γνωρίζουμε εμείς σήμερα. Το Ιράκ της παιδικής της ηλικίας ήταν δημοκρατικό και κοσμικό, με γρήγορα αναπτυσσόμενη οικονομία που άνθιζε μέχρι το 1963. Ταυτόχρονα, η μορφωμένη οικογένειά της έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο. Η Zaha δεν έβλεπε κανένα λόγο για να μην είναι φιλόδοξη. Γυναικεία πρότυπα υπήρχαν άπειρα στο δημοκρατικό Ιράκ, ωστόσο στην αρχιτεκτονική, όχι μόνο στη Μ. Ανατολή αλλά παντού είναι ελάχιστα.

Επομένως, συμπεραίνουμε ότι οι συνθήκες που επικρατούσαν τόσο στην κοινωνία όσο και στην οικογένειά της ήταν απόλυτα ευνοϊκές για την ανάδειξη και καλλιέργεια του ταλέντου της.


Zaha Hadid - atlaswikiZaha Hadid - atlaswiki


Το ενδιαφέρον της για την αρχιτεκτονική ξεκίνησε από ένα ταξίδι που έκανε με τους γονείς της όταν εκείνη ήταν έφηβη, στην αρχαία περιοχή Sumer στο Νότιο Ιράκ, που αποτελεί την τοποθεσία ενός από τους αρχαιότερους πολιτισμούς του κόσμου. Όπως ανέφερε η ίδια σε συνέντευξή της: «Η ομορφιά του τοπίου – όπου άμμος, νερό, καλάμια, πουλιά, κτίρια και άνθρωποι βρίσκονται σε πλήρη αρμονική συνύπαρξη – έχει μείνει χαραγμένη στο μυαλό μου. Προσπαθώ να ανακαλύψω – να εφεύρω, υποθέτω – μια αρχιτεκτονική και μοντέλα αστικού σχεδιασμού που να αναπαριστούν το ίδιο πράγμα με ένα διαχρονικό τρόπο...»

Η Hadid παρακολούθησε ένα γαλλόφωνο καθολικό σχολείο, όπου οι μοναχές θεωρούνταν «καθοδηγήτριες» και υπήρχε θρησκευτική ποικιλομορφία, καθώς οι μουσουλμάνες και ιουδαίες μαθήτριες ήταν ευπρόσδεκτες. Όπως έχει δηλώσει: «Τα κορίτσια που ασπάζονταν τον μουσουλμανισμό και τον ιουδαϊσμό μπορούσαν να βγαίνουν έξω και να παίζουν την ίδια ώρα που άλλα πήγαιναν στο ναό». Η οικογένεια της Hadid προσδοκούσε από αυτήν να ακολουθήσει επαγγελματική καριέρα. «Δεν τίθεται θέμα ότι θα γινόμουν επαγγελματίας», λέει η ίδια στη Newsweek. Έτσι, σπούδασε μαθηματικά στο Αμερικανικό Πανεπιστήμιο στη Βηρυτό, στο Λίβανο. Οι γονείς της εγκατέλειψαν το Ιράκ μετά την εγκαθίδρυση της δικτατορίας από τον Σαντάμ Χουσεΐν και το ξέσπασμα του πολέμου με το γειτονικό Ιράν. Ωστόσο, η Ζάχα έχει διατηρήσει σχέσεις και με το Ιράκ και με το Λίβανο. Πολλές φορές, όμως, δυσκολεύεται να απαντήσει σε συνεντεύξεις σχετικά με την ανερχόμενη βία στην περιοχή που γεννήθηκε…

Το 1972 η Hadid μετακόμισε στο Λονδίνο (αργότερα έγινε βρετανή πολίτης) και γράφτηκε στο Architectural Association School. Ποτέ δεν παντρεύτηκε ούτε απέκτησε παιδιά…. «Αν η αρχιτεκτονική δε σε "σκοτώσει", τότε δεν είσαι καλός», έχει δηλώσει. Μέχρι το 1977 πήρε το δίπλωμα της, μαζί με ένα ακόμα ειδικό δίπλωμα-βραβείο. Ξεκίνησε να δουλεύει για μία λονδρέζικη εταιρεία ("The Office of Metropolitan Architecture") που είχε ιδρυθεί από έναν από τους καθηγητές της, τον Ολλανδό αρχιτέκτονα Rem Koolhaas. Η Hadid άνοιξε δικό της γραφείο το 1980, αλλά αρχικά οι ιδέες της ήταν περισσότερο σε ζήτηση, παρά τα σχέδιά της. Δίδαξε στο "Association School of Architecture" και γέμισε τετράδια με ιδιαίτερα πρωτότυπες ιδέες, μερικές από τις οποίες δημοσιεύτηκαν σε αρχιτεκτονικά περιοδικά και εκτέθηκαν σε galleries.



Zaha Hadid - atlaswikiZaha Hadid - atlaswiki


έργο

Το 1982/83 σχεδίασε το "Peak Club" στο Hong-Kong και κέρδισε τον διαγωνισμό σχεδίου. Το σχέδιο ποτέ δεν υλοποιήθηκε, ωστόσο εκτέθηκε σε έκθεση του Μουσείου Μοντέρνων Τεχνών της Ν. Υόρκης.

Για χρόνια, σχέδια της Hadid προκαλούσαν τους άλλους αρχιτέκτονες. Άλλοι ενθουσιάζονταν και άλλοι τα κατέκριναν. Η Zaha είχε συνδεθεί με το αρχικτεκτονικό κίνημα "deconstruction" (= αποσυναρμολόγηση). Οι εικόνες από κτίρια της Hadid συνόδευαν την πληθώρα δημοσιευμάτων που αφορούσαν στο κίνημα αυτό, το οποίο κυριάρχησε στα τέλη της δεκαετίας 1980. «Τα γοητευτικά σχέδιά της έγιναν το αντίδοτο στον – αυτοαναφερόμενο – στόμφο του μεταμοντερνισμού και τη σύνθλιψη της κοινοτυπίας στη Βρετανία». Αλλά η Hadid, παρά την επιρροή που ασκούσε, είχε συχνά απορριφθεί ως «ονειροπαρμένη» της οποίας η δουλειά ήταν μη πραγματοποιήσιμη και ανέφικτη, γράφει ο Edwin Heathcote στην Financial Times.

Η επόμενη επιτυχία της πραγματοποιήθηκε το 1993, όπου ολοκλήρωσε το πρώτο ενυπόγραφο έργο της, το "Vitra Fire Station" για την Vitra Furniture Company, στο William Rheim, στη Γερμανία. Το κτίριο τώρα είναι μουσείο.



Zaha Hadid - atlaswikiZaha Hadid - atlaswiki


Το 1994 φάνηκε ότι η Zaha έκανε θρίαμβο όταν το σχέδιό της εκλέχτηκε για την Cardiff Bay Opera House στην Ουαλία. Στο χαρτί φαινόταν ως ένα κτίριο με οργανική μορφή, δηλαδή με πολλές «γωνίες» και πολύ εκρηκτικό, σχεδόν επιθετικό. «Οι κριτικοί το αποδοκίμαζαν επειδή βρισκόταν σε ασυμφωνία με την πόλη και τις παραδόσεις της», εξηγεί ο Economist. Η τοπική γνώμη τάχθηκε κατά κι έτσι αποδοκιμάστηκε το έργο. Η Hadid τονίζει την πανωλεθρία ως παράδειγμα έλλειψης σεβασμού από το οποίο υπέφερε κατά τη διάρκεια της καριέρας της. «Όταν ήμουν στο Cardiff δεν μου μιλούσε ο κόσμος. Κυριολεκτικά. Με κοιτούσαν πλαγίως ή από πίσω μου. Όχι όλοι, αλλά κάποιοι ειδικοί άνθρωποι», δήλωσε στο περιοδικό Buildings Design. Όλος αυτός ο αγώνας που έκανε για να δει τα έργα της να πραγματοποιούνται, της άφησε το συναίσθημα ότι εκείνη αντιμετώπισε πιο πολλά εμπόδια από τους άλλους αρχιτέκτονες. «Δεν ξέρω αν οι άνθρωποι μου συμπεριφέρονταν κατά ένα περίεργο τρόπο, επειδή απλά σκέφτονται ότι είμαι εκκεντρική ή ξένη ή αστεία ή επειδή είμαι γυναίκα…». Επιπλέον, κάποιοι τη θεωρούν δύσκολη. Για παράδειγμα, ο Michael O’Connor γράφει στο περιοδικό Architecture σχετικά με τη συμμετοχή της στο συνέδριο του "American Institute of Architects", το 2000 ότι στη διάλεξή της επέμενε να αναφέρει τα εμπόδια που έχει αντιμετωπίσει και τις διαμάχες της με άλλους αμερικανούς αρχιτέκτονες. Με σκληρή γλώσσα παρότρυνε τους Αμερικανούς αρχιτέκτονες να γίνουν πιο τολμηροί. «Η Hadid μόνο πρόσφατα βρήκε πελάτες πρόθυμους να ξεπεράσουν τις αρνητικές φήμες που τη θέλουν δύσκολη ως άνθρωπο», γράφει το 2004 η New York Times ο κριτικός Herbert Mushamp. Συχνά, η αμφιλεγόμενη αυτή αρχιτέκτονας χαρακτηρίζεται ως diva. Οι κριτικοί χρησιμοποιούν αυτό το χαρακτηρισμό υποδηλώνοντας ειρωνεία, ενώ οι θαυμαστές της, για να εγκωμιάσουν το ιδιαίτερο, προσωπικό της στυλ: «Έχει μια δραματική, ηδονική φιγούρα μέσα στα μαύρα ρούχα της», γράφει ο Mark Irving στη Financial Times. «Ψηλά τακούνια, ακριβά κοσμήματα και πάνω απ’ όλα αυτά τα μεγάλα μάτια και τα βαμμένα μωβ χείλη με μόνιμη έκφραση μη ικανοποίησης. Η Hadid εκλαμβάνει το χαρακτηρισμό diva ως σεξισμό. Σε μία ανασκόπηση του έργου της στη Βιέννη, το 2003, οι επισκέπτες πήραν δωρεάν T-shirts με την επιγραφή «Θα με αποκαλούσαν diva αν ήμουν άντρας;….»

Η καριέρα της άρχισε να κάνει σημαντική στροφή όταν δύο από τα σχέδια της επιλέχθηκαν για κατασκευή το 1998 και 1999. Το νέο Rosenthal Center for Contemporary Art στο Σινσινάτι και το Bergisel Ski-Jump στο βουνό Bergisel στο Ίνσμπουργκ, στην Αυστρία. Κριτικοί, οι οποίοί ήταν θετικά διακείμενοι στη δουλειά της επισήμαναν ότι τα σχέδια αυτά ήταν λιγότερο αταίριαστα και αντιθετικά από τα προηγούμενα…



Zaha Hadid - atlaswikiZaha Hadid - atlaswiki


Ένα χρόνο μετά τη λειτουργία του Rosenhal Center, η Zaha Hadid κέρδισε το βραβείο Pritzker, το οποίο αποτελεί τη μεγαλύτερη καταξίωση ενός αρχιτέκτονα. «Παρόλο που το σώμα της δουλειάς της είναι μικρό, έχει καταφέρει μεγάλη επιτυχία, ενώ η ενέργεια και οι ιδέες της δείχνουν ακόμα μεγαλύτερη υπόσχεση για το μέλλον», είπε ο Thomas J. Pritzker, πρόεδρος του Hyatt Foundation, που καθιέρωσε το βραβείο. Είναι η πρώτη γυναίκα αρχιτέκτονας που κερδίζει αυτό το βραβείο. «Νομίζω ότι φαίνεται πως μπορείς πραγματικά να σπάσεις τη γυάλινη οροφή», λέει η ίδια στη Financial Times. «Δε θέλω να με βλέπουν ως γυναίκα αρχιτέκτονα», προσθέτει, αλλά λέει ότι είναι χαρούμενη αν η επιτυχία της βοηθά άλλες γυναίκες να πιστεύουν ότι μπορούν να πετύχουν. «Οι γυναίκες έρχονται σε εστιατόρια, κυρίως στη Ν. Υόρκη για να με συγχαρούν. Όταν κάνω διαλέξεις σε όλο τον κόσμο, γυναίκες έρχονται όλη την ώρα για να μου πουν πόσο τις ενθαρρύνω».

Σε συνέντευξή της το Φεβρουάριο του 2005, που είχε ερωτηθεί για το ρόλο της γυναίκας, είχε απαντήσει:
«Οι άνθρωποι με ρωτάνε γι’ αυτό όλη την ώρα. Πραγματικά, δεν ξέρω. Υπάρχει μια διαφορά μεταξύ ανδρών και γυναικών στο Ισλάμ, αλλά όσον αφορά το επάγγελμα δεν ξέρω αν εκδηλώνεται. Μία από τις πιο απελευθερωτικές καταστάσεις στη ζωή μου είναι ότι δεν υπήρχαν στερεότυπα και πραγματικά δε με ένοιαζε τι σκέφτονταν οι άνθρωποι και πώς θα έπρεπε να ντύνομαι και πώς θα έπρεπε να συμπεριφέρομαι. Αυτό που έδινε πραγματικά ένα βαθμό ελευθερίας. Όσον αφορά το αν ο ανδρικός και ο θηλυκός εγκέφαλος λειτουργούν διαφορετικά, είμαι σίγουρη, αλλά δεν μπορώ να πω πώς. Εξαρτάται από το βαθμό εμπιστοσύνης που τόσο οι γονείς σου, όσο και το σχολείο σου δίνουν. Πιστεύω ότι αυτό επηρεάζει τις γυναίκες πολύ στις καριέρες τους. Αν προσπαθείς διαφορετικά πράγματα, έχεις πιθανότητες να φτάσεις στο επόμενο βήμα. Πολλές γυναίκες δεν έχουν την ενθάρρυνση και την υποστήριξη που χρειάζονται για να το κάνουν αυτό. Δεν έχει να κάνει με τον τρόπο που σκέφτονται ή με το ότι ο εγκέφαλός τους είναι διαφορετικός…».

Zaha Hadid - atlaswikiZaha Hadid - atlaswiki


Από τη στιγμή που κέρδισε το βραβείο, η Hadid και το προσωπικό των πενήντα περίπου ατόμων στο γραφείο της στο Λονδίνο εργάζονται πάνω σε αρκετές αποστολές. Σε αυτές συμπεριλαμβάνονται τα εξής: BMV Central Building στη Λειψία, Γερμανία. Phaeno Science Center στο Wolfsburg, Γερμανία. Maxxi, the National Center of Contemporary Art στη Ρώμη, Ιταλία. Ένας σιδηροδρομικός σταθμός για τρένα μεγάλης ταχύτητας στη Νάπολη, Ιταλία. Ένα σχέδιο για κέντρο επιστημών, δηλαδή μία τεράστια "πόλη επιστημών", στη Σιγκαπούρη. Μία γέφυρα στο Ντουμπάι. Και τέλος, το Price Tower Arts Center στο Bartlesville στην Οκλαχόμα, που αποτελεί προσθήκη σε έναν πύργο που σχεδιάστηκε από τον μυθικό αρχιτέκτονα Frank Lloyd Wright.

Στις αρχές του 2005, η Hadid κατέκτησε κι άλλον ένα θρίαμβο... καθυστερημένα. Δεν είχε δει ποτέ κανένα από τα σχέδιά της να υλοποιούνται στην Αγγλία, την υιοθετημένη πατρίδα της, εκτός από κάποιες προσωρινές κατασκευές και μία προσωρινή έκθεση στο London’s Millenium Dome. Αλλά τον Ιανουάριο του 2005, η Britain’s Architecture Foundation επέλεξε σχέδιο της Hadid για το νέο εκθεσιακό κέντρο στο Λονδίνο, το οποίο θα γίνει ένα από τα πρώτα νέα πολιτιστικά κτίρια στο κεντρικό Λονδίνο για δεκαετίες. Λίγες εβδομάδες αργότερα η Hadid κέρδισε και δεύτερο βρετανικό διαγωνισμό. Το σχέδιό της επιλέχθηκε για το Ολυμπιακό Κέντρο Κολύμβησης. "Κάτι έχει αλλάξει ριζικά εδώ πρόσφατα... Δεν υπάρχει καμία αντίσταση στο καινούργιο. Το ότι είναι μέρος της Ευρώπης το Λονδίνο, είναι το πιο θετικό πράγμα που θα μπορούσε να συμβεί..." δηλώνει η Zaha.



Zaha Hadid - atlaswikiZaha Hadid - atlaswiki

Βραβεία που κέρδισε η Zaha Hadid στη διάρκεια της καριέρας της:

  • 2001: Equerre d’ argent Prize
  • 2003: European Union Prize for Contemporary Architecture
  • Ÿ2004: Pritzker Prize
  • 2007: Thomas Jefferson Medal in Architecture

Αξίζει να αναφέρουμε ότι η σημαντική αυτή αρχιτέκτονας έχει παραχωρήσει συνέντευξη στον Έλληνα δημοσιογράφο Θανάση Λάλα, η οποία έχει εκδοθεί και σε βιβλίο με τίτλο: Zaha Hadid, συνομιλία με τον Θανάση Λάλα, από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Ενδεικτικά παρατίθεται ένα απόσπασμα: «Πώς καταλήξατε να κάνετε αυτή τη δουλειά;» «Τι εννοείτε πώς κατέληξα;» «Εννοώ πώς γίνεται και βρίσκει ένας άνθρωπος το δρόμο του στη ζωή;» «Είναι ένα πολύ μακρύ ταξίδι. Σπούδασα στην Architectural Association (A. A.) του Λονδίνου, σε μία πολύ ιδιαίτερη περίοδο, όπου έπρεπε να εστιάσεις στην επινόηση, και αυτό το πράγμα επέλεξα να το κάνω δουλειά μου. Στη ζωή συναντάμε ανθρώπους που μας ενθαρρύνουν ή κάνουμε πράγματα τα οποία μας δίνουν το κουράγιο και έτσι καταλήγουμε να κάνουμε αυτό που κάνουμε στη ζωή μας. «Πριν από αυτό τι παιδί είσαστε;» «Πάντα ήμουν λιγάκι εκκεντρική. Από παιδί. Εξαρτάται τι κουβαλάει ο καθένας πίσω του, τι ρίσκα σε ενθαρρύνει το οικογενειακό σου περιβάλλον να πάρεις. Νομίζω ότι το πιο καθοριστικό είναι αυτό: στη ζωή καλούμαστε να πάρουμε κάποια ρίσκα, χωρίς να έχουμε πάντα τις συνθήκες με το μέρος μας ή την αυτοπεποίθηση για να το κάνουμε. Από τη στιγμή όμως που θα μπει κάποιος στη διαδικασία και θα πάρει αυτά τα ρίσκα, αυτό μετά του επιτρέπει να προχωρήσει στο επόμενο βήμα.»

Επιπλέον, υπάρχει και ταινία αφιερωμένη στη Zaha Hadid, που τιτλοφορείται: "A day with Zaha Hadid".

Το έργο της Zaha Hadid είναι πλέον αναγνωρισμένο διεθνώς και η ίδια ιδιαίτερα γνωστή. Δεν είναι όμως η μόνη γυναίκα στο χώρο αυτό. Σύμφωνα με το άρθρο «Not only Zaha» της Suzanne Stephens και άλλες γυναίκες αρχιτέκτονες όπως η Suman Sorg, η Anne Fougeron, η Katherine McGraw Berry διατηρούν εδώ και αρκετά χρόνια δικές τους επιχειρήσεις. Όπως οι ίδιες δηλώνουν αυτό τους βοηθά να έχουν ευέλικτο ωράριο και να συνδυάζουν, σε αντίθεση με την Zaha, καριέρα και οικογένεια. Το βασικό πάντως από το παράδειγμα όλων αυτών των γυναικών είναι πως κατάφεραν να ανελιχθούν σ’ έναν επαγγελματικό τομέα ανδροκρατούμενο. Άρα η άρση στερεοτυπικών αντιλήψεων είναι εφικτό και αναγκαίο να επιτευχθεί.

οι πληροφορίες και οι εικόνες συγκεντρώθηκαν από
τη Θεοδώρα-Μαρία Σκρέκα, την Αντωνία Ψαλλίδα και την Πηνελόπη Ψαρρά

More pages